Crazy Nauka

171. Wulkan, który sprowadził Czarną Śmierć do Europy

Tue, 07 Jul 2026 17:31:20 +0000

Jak odległa katastrofa naturalna, klimat, głód, handel zbożem i rozejm ułożyły się w ciąg zdarzeń, który doprowadził do wybuchu epidemii Czarnej Śmierci w Europie. Niedawno znaleziono ostatni brakujący element całej tej układanki.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nature.com/articles/s43247-025-02964-0
https://www.bbc.com/news/articles/cy5gr2x914ro
https://www.nationalgeographic.com/science/article/black-death-plague-volcano-eruptions-europe
https://pl.wikipedia.org/wiki/Czarna_%C5%9Bmier%C4%87
https://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego/dzuma-czyli-czarna-smierc-najgorsza-pandemia-w-dziejach-ludzkosci/9d2b1n7
https://www.frontiersin.org/journals/plant-science/articles/10.3389/fpls.2024.1487099/full

170. Czy niesporczak jest do końca żywy i dlaczego woda nie cieszy tak jak czekolada

Tue, 30 Jun 2026 17:00:02 +0000

Wracamy z wakacyjnym cyklem, w którym odpowiadamy na Wasze pytania. Albo staramy się odpowiedzieć, bo nie zawsze jest to łatwe. Dziś na warsztat bierzemy trzy świetne pytania przesłane przez naszych słuchaczy: Milenę Magdziak, Aleksandrę Stempin i Alicję Walkowiak-Kuc z synem Bartoszem.

00:00 - Cześć i promocja
03:24 - Dlaczego wody nie kochamy tak jak czekolady i frytek?
18:23 - Jak działa leczenie radioaktywnym jodem i dla kogo jest niebezpieczne?
33:09 - Czy są na Ziemi organizmy żywe, które są… nie do końca żywe?

To wszystko w nowym odcinku Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1909907117
https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(16)30263-9 https://www.sciencelearn.org.nz/videos/tardigrades-and-anhydrobiosis
https://www.americanscientist.org/article/tardigrades
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0896627324007992
https://www.livescience.com/health/neuroscience/why-does-drinking-water-feel-so-good-when-youre-thirsty
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0896627308001190
https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2025.06.19.660563.full.pdf (preprint)
https://theconversation.com/your-brain-on-sugar-what-the-science-actually-says-126581
https://www.sciencedirect.com/topics/pharmacology-toxicology-and-pharmaceutical-science/iodine-131
https://en.wikipedia.org/wiki/Iodine-131
https://www.nrc.gov/materials/miau/patient-release
https://www.termedia.pl/poz/Jod-promieniotworczy-131I-na-nadczynnosc-tarczycy-terapia-bezpieczna-nieinwazyjna-i-skuteczna,29950.html

169. Skąd te upały, jak sobie z nimi radzić - naukowo

Tue, 23 Jun 2026 20:16:19 +0000

Dlaczego Europa znów znalazła się pod kopułą ciepła? Skąd bierze się fala gorąca, która właśnie teraz paraliżuje Francję, a niedługo pojawi się też u nas? Oraz co podczas upału dzieje się z ludzkim ciałem: kiedy pocenie przestaje wystarczać, jak upał wpływa na sen, mózg i serce oraz które metody chłodzenia naprawdę działają?

To wszystko w nowym odcinku Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Prognoza pogody 2026 vs 2050:
https://www.facebook.com/jakub.wiech.mikroblog/posts/pfbid0227Es1pN8jJnavkBNKsZPPDGhe4kiPeqd4JtTrDfyDrg51THvZU5ZndAKU3rzPBS9l?locale=pl_PL
Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://imgw.pl/aktualna-i-prognozowana-sytuacja-meteorologiczna-i-hydrologiczna-raport-nr-134/
https://www.meteo.pl/2026-06-23
https://www.france24.com/en/europe/20260623-france-issues-red-alert-as-heatwave-breaks-records-and-death-toll-mounts
https://www.euronews.com/2026/06/22/heatwave-france-faces-a-historically-hot-day
https://www.ecmwf.int/en/about/media-centre/2026/global-heat-stress-intensifies
https://www.theguardian.com/world/2026/jun/23/heatwave-france-spain-italy-europe
https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/physrev.00038.2020
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9394784/
https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/japplphysiol.00738.2021
https://www.nature.com/articles/s41467-023-43121-5
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aaw1838
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40516396/
https://www.nature.com/articles/s41598-025-15636-y
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1087079224000194
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10988689/
https://www.nature.com/articles/s41467-023-42143-3
https://www.nature.com/articles/s41558-019-0637-z
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29933347/
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031938418308618

168. Wulkan, który powstał w ciągu jednej nocy

Tue, 16 Jun 2026 17:00:03 +0000

Jak rodzi się wulkan? Parícutin wyrósł w 1943 roku na polu kukurydzy w Meksyku i w ciągu kilku lat zmienił życie całej okolicy. Ponad 80 lat później nieopodal w podobnym tempie pojawił się wulkan błotny. W odcinku: magma, trzęsienia ziemi, ogniste erupcje i najlepiej udokumentowany cykl życia wulkanu w historii nauki.

Zdjęcie okładkowe: K. Segerstrom, U.S. Geological Survey / PD-USGov-NOAA

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://wulkanyswiata.blogspot.com/
https://en.wikipedia.org/wiki/Par%C3%ADcutin
https://en.wikipedia.org/wiki/Michoac%C3%A1n%E2%80%93Guanajuato_volcanic_field
https://pl.wikipedia.org/wiki/Erupcja_wulkanu
https://academic.oup.com/petrology/article/62/4/egaa112/6066217
https://volcanoes.sdsu.edu/Paricutin.html
https://siris-sihistory.si.edu/ipac20/ipac.jsp?profile=all&uri=full%3D3100001~%2114845~%210
https://siarchives.si.edu/collections/fbr_item_modsi9654
https://watchers.news/2026/05/27/hydrothermal-venting-at-residential-property-prompts-evacuations-in-el-salitre-michoacan-mexico/
https://www.jornada.com.mx/noticia/2026/05/26/estados/nace-geiser-en-el-patio-de-una-casa-de-el-salitre-michoacan-autoridades-resguardan-zona
https://pl.wikipedia.org/wiki/P%C5%82yta_tektoniczna
https://www.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=d4e5914420a349dc8575ae08601d004f&extent=-22747787.2872%2C-3697983.7041%2C7308475.227%2C10508296.6249%2C102100
https://pl.wikipedia.org/wiki/Subdukcja
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0377027306002046
https://www.geosociety.org/gsa-today/february-2023/new-insights-into-feeder-dike-swarms-in-scoria-cones-and-their-structural
https://www.researchgate.net/publication/248795719_Shape_of_the_subducted_Rivera_and_Coco_plates_in_southern_Mexico_Seismic_and_tectonic_implications
https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2018JB015783
https://www.volcanosatlas.com/volcano/michoacan-guanajuato

167. Nauka na czasie: Co z tym ekstremalnym El Niño i jak wydłużyć psom życie?

Tue, 02 Jun 2026 17:00:02 +0000

Silne El Niño może oznaczać więcej pogodowych ekstremów: upałów, susz, powodzi i gwałtownych zjawisk na Ziemi. Skąd wiemy, że nadchodzi? Dlaczego tak mocno wpływa na klimat całej planety? I czy jego skutki mogą być odczuwalne także w Polsce?
W tym odcinku mówimy też o pierwszych lekach, które mogą wydłużać życie psom. Dlaczego duże rasy starzeją się szybciej? I czy badania nad psami mogą kiedyś pomóc także ludziom?

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://wmo.int/news/media-centre/wmo-prepare-el-nino
https://wmo.int/media/update/global-seasonal-climate-update-june-july-august-2026
https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/piec-pytan-o-enso-el-nino-i-la-nina-469
https://www.reuters.com/business/environment/un-warns-possibly-strong-el-nino-could-push-global-temperatures-higher-2026-06-02/
https://www.theatlantic.com/science/2026/05/celine-halioua-loyal-pet-longevity/687005/
https://www.axios.com/2023/11/29/dogs-drug-extend-longevity
https://www.avma.org/news/7m-grant-rescues-dog-study-investigating-rapamycin-canine-aging
https://puppylongevity.com/science/loyal-drug-loy-001-loy-002-update/
https://trial.medpath.com/news/fda-backed-anti-aging-drug-for-dogs-targets-2026-launch-following-efficacy-approval

166. Ebola, czyli najbardziej przerażająca epidemia

Tue, 26 May 2026 19:45:53 +0000

Ebola - choroba, która budzi przerażenie. W Demokratycznej Republice Konga rozwija się właśnie epidemia mało znanego gatunku tego wirusa.
Kiedy i jak go odkryto? Jakie stanowi zagrożenie? Czemu tak się go boimy? I dlaczego właśnie tam się rozwija?

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka
Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

165. Hantawirus na wycieczkowcu - co wiemy do tej pory?

Tue, 19 May 2026 17:00:03 +0000

Co wiadomo o epidemii groźnego hantawirusa, która wybuchła na pokładzie statku wycieczkowego Hondius? Zebraliśmy najbardziej aktualne informacje o przebiegu zdarzeń oraz o tym, czy istnieją powody do obaw.
Czym jest hantawirus, jak się przenosi, dlaczego w aż 30 krajach są osoby objęte obserwacją? Dla jasności - nie dzieje się nic strasznego, ale lepiej wiedzieć, jak się sprawy obecnie mają.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109
Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.cdc.gov/hantavirus/situation-summary/index.html
https://www.nytimes.com/2026/05/16/world/europe/hantavirus-hondius-cruise.html
https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-zakazne,hantawirusy---drogi-zakazenia--choroby--diagnostyka--leczenie,artykul,57270703.html
https://www.nytimes.com/article/hantavirus-cruise-ship-outbreak-hondius.html
https://www.ecdc.europa.eu/en/infectious-disease-topics/hantavirus-infection/surveillance-and-updates/andes-hantavirus-outbreak
https://oko.press/hantawirus-wycieczkowce-inkubatory-epidemii
https://www.medonet.pl/zdrowie/wiadomosci,nowe-wiesci-o-statku-z-hantawirusem--pacjenci-i-zaloga-objeci-kwarantanna,artykul,19206833.html
https://www.cdc.gov/media/releases/2026/2026-cdc-provides-update-on-hantavirus-outbreak-linked-to-m-v-hondius-cruise-ship.html
https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/one-canadian-tests-positive-hantavirus-bc-officials-say-2026-05-16/
https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/what-is-hantavirus-that-killed-three-cruise-ship-passengers-2026-05-04/
https://www.gov.pl/web/mswia/unijny-mechanizm-ochrony-ludnosci

164. „The Traitors. Zdrajcy”. Czy to eksperyment psychologiczny?

Tue, 12 May 2026 18:45:15 +0000

Właśnie skończył się 3. sezon programu „The Traitors. Zdrajcy”. Bardzo go lubimy, więc do rozmowy zaprosiliśmy Dorotę Mintę, psycholożkę i psychoterapeutkę, która zapewnia wsparcie psychologiczne uczestnikom polskich edycji “The Traitors”.

Opowiada nam o kulisach tworzenia programu - od doboru uczestników, przez wybór zdrajców i ich knowania aż po to, jak radzą sobie ludzie odpadający z gry. Jest dużo ciekawych szczegółów, smaczków i spojrzenia “od kuchni”.

To nie jest reklama ani odcinek sponsorowany

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

163. Trzęsienie ziemi w Lizbonie: Katastrofa, która zmieniła świat

Tue, 05 May 2026 19:46:28 +0000

Ta katastrofa zmieniła świat, w którym żyjemy, choć wydarzyła się 271 lat temu i dotknęła niewielkiego kawałka Europy i Afryki. Opowiadamy o wielkim trzęsieniu ziemi, które w 1755 roku zdemolowało Lizbonę, a przy okazji wywołało wielką aferę na najwyższych szczeblach.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.researchgate.net/publication/4853462_The_Lisbon_earthquake_and_the_scientific_turn_in_Kant's_philosophy
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4020-8222-1_13
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-39603-8_5
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0264370797000197
https://sos.noaa.gov/catalog/datasets/tsunami-historical-series-lisbon-1755/
https://en.wikipedia.org/wiki/1761_Lisbon_earthquake
https://www.nature.com/articles/s41561-025-01781-6
https://www.academia.edu/13613056/Source_of_1755_Lisbon_earthquake_and_tsunami_investigated
https://www.europeana.eu/en/stories/what-was-the-impact-of-the-great-lisbon-earthquake-in-1755
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1040618221005474
https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,31238006,markiz-pombal-byl-okrutnikiem-i-tyranem-ale-to-on-odbudowal.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Poemat_o_zag%C5%82adzie_Lizbony
https://en.wikipedia.org/wiki/Parochial_Memories_of_1758
https://en.wikipedia.org/wiki/Gorringe_Ridge
https://pl.wikipedia.org/wiki/Pra%C3%A7a_do_Com%C3%A9rcio
https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99ta_nakazane
https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%82ac_Ribeira
https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2005JB003931
https://royalsocietypublishing.org/rstl/article/doi/10.1098/rstl.1759.0057/119685/LV-Conjectures-concerning-the-cause-and
https://pl.wikisource.org/wiki/Kandyd

162. Pluskwiaki, mumie i arszenik. Pokręcona historia barwników

Wed, 22 Apr 2026 17:40:15 +0000

Kilka barwników, które zmieniły historię malarstwa. Brzmi mało porywająco? A jednak za kolorami, które trafiały na obrazy dawnych mistrzów i na tkaniny noszone przez elity, kryją się historie zaskakujące, momentami wręcz absurdalne. Są tu niezwykłe źródła barwników, wielkie pieniądze, ludzkie cierpienie, a nawet wzloty i upadki całych imperiów. Opowiadamy o tym, co naprawdę kryło się za pięknymi kolorami.

Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
“Laboratorium zbrodni”
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
“Sekcji teorii spiskowych”
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Kody kolorów, o których mówimy w tym odcinku:
#7B4726
#B0002A
#960018
#478800
#50C878

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Dzieła sztuki, które omawiamy:
Mumiowy brąz:
https://www.musee-delacroix.fr/en/collection/new-acquisitions/hercules-binds-nereus-sketch-for-the-salon-de-la-paix-in-the-hotel-de-ville-in-paris
https://news.artnet.com/art-world/mummy-brown-edward-burne-jones-2439399

Czerwień / karmin:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stefan_Czarniecki_by_Brodero_Matthiesen.PNG
https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBydowska_narzeczona#/media/Plik:Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_-_Het_Joodse_bruidje.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Anthony_van_Dyck_-_Portrait_of_Agostino_Pallavicini_-_Google_Art_Project.jpg https://en.wikipedia.org/wiki/Portrait_of_John_Burgoyne#/media/File:General_John_Burgoyne_-_Reynolds_c._1766.jpg
Zieleń Schelego / paryska:

https://en.wikipedia.org/wiki/Georg_Friedrich_Kersting#/media/File:Kersting_Embroidery_woman.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Monet_-_Bathers_at_La_Grenouill%C3%A8re.jpg
https://artdone.wordpress.com/2016/11/03/pointylizm-albertina/vincent-van-gogh-interior-of-a-restaurant-1887-kroller-muller-museum-otterlo/

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.hki.fitzmuseum.cam.ac.uk/archives/roberson
https://news.artnet.com/art-world/mummy-brown-edward-burne-jones-2439399
https://books.google.pl/books?id=ooYZAAAAYAAJ&lpg=PA318&ots=8sZkcYsWsO&dq=delacroix%2520salon%2520de%2520la%2520paix%2520palette%2520mummy&pg=PA318&redir_esc=y#v=onepage&q=delacroix%2520salon%2520de%2520la%2520paix%2520palette%2520mummy&f=false
https://www.eternalgoddess.co.uk/posts/the-deadly-history-of-green-victorian-gowns
https://www.musee-delacroix.fr/en/collection/new-acquisitions/hercules-binds-nereus-sketch-for-the-salon-de-la-paix-in-the-hotel-de-ville-in-paris
https://colourlex.com/pigments/pigments-colour/
https://www.nga.gov/research/publications/artists-pigments-handbook-their-history-and-characteristics-volume-1
https://www.nationalgallery.org.uk/research/publications/technical-bulletin/brown-and-black-organic-glazes-pigments-and-paints
https://www.nationalgallery.org.uk/research/publications/technical-bulletin/the-technology-of-eighteenth-and-nineteenth-century-red-lake-pigments
https://smarthistory.org/making-purple-science-of-art/
https://smarthistory.org/cochineal/
https://www.smithsonianmag.com/innovation/bug-had-world-seeing-red-180961590/
https://www.theparisreview.org/blog/2018/05/02/scheeles-green-the-color-of-fake-foliage-and-death/
https://cen.acs.org/analytical-chemistry/art-&-artifacts/Chemical-clue-suggests-spurned-account/96/i36

161. Dlaczego posiłki dla astronautów to kosmiczne wyzwanie?

Tue, 14 Apr 2026 18:16:14 +0000

Co i w jaki sposób jada się w kosmosie? Jak skomponować jadłospis, kiedy brak miejsca, lodówki i warunków, a ludziom nie działa zmysł smaku? I po co astronautom aż pięć ostrych sosów i niemało słodyczy?
Tak, wiemy, że ostatnio było sporo o Artemis II. Dziś zahaczamy również o tę misję, ale skupiamy się na ewolucji podejścia do żywienia w kosmosie w ciągu ostatnich 60 lat.
Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!
Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:“Laboratorium zbrodni”
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

“Sekcji teorii spiskowych”
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka
A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Fot. NASA
Nutella moment:
https://www.youtube.com/watch?v=Ii4fa4M74fU
https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-2/artemis-ii-whats-on-the-menu/
https://www.space.com/space-exploration/artemis/moon-menu-heres-what-the-artemis-2-astronauts-will-eat-during-their-historic-mission-video
https://www.salon.com/2026/04/10/heres-what-the-artemis-ii-crew-is-eating-aboard-the-orion-spacecraft/
https://rarehistoricalphotos.com/apollo-8-christmas-dinner/
https://swampland.time.com/2013/07/20/the-secret-communion-on-the-moon-the-44-year-anniversary/
https://en.wikipedia.org/wiki/Apollo/Skylab_spacesuit
https://airandspace.si.edu/explore/stories/apollo-astronaut-life
https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19760005602/downloads/19760005602.pdf
https://en.wikipedia.org/wiki/Space_food
https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2015/05/167750main_fs_spacefood508c.pdf

160. Nauka na czasie: I po co znowu lecieć na Księżyc?

Tue, 07 Apr 2026 19:04:07 +0000

Niewidoczna strona Księżyca, hel-3, taikonauci, awaria kosmicznego sedesu i pytanie: po co tam wracamy? Misja Artemis II pokazuje, jak bardzo współczesny podbój Srebrnego Globu różni się od epoki Apollo. A my rozbieramy ten lot na czynniki pierwsze.

Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!
Ilustracja: ESA-D. Ducros

Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:

“Laboratorium zbrodni”
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

“Sekcji teorii spiskowych”
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/
https://www.cbsnews.com/chicago/news/jim-lovell-wakeup-message-artemis-ii/
https://www.csis.org/analysis/why-go-back-moon
https://spaceflightnow.com/2022/08/23/europe-plays-key-role-in-nasas-epic-return-to-the-moon/
https://www.airbus.com/en/products-services/space/space-exploration/moon-missions/orion-european-service-module
https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/European_Service_Module_engines_powering_Artemis_II
https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no
https://www.nytimes.com/2026/04/01/science/artemis-ii-bathroom-toilet.html
https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-crew-and-ground-teams-successfully-troubleshoot-orions-toilet/

159. Sąd potwierdził - Big Techy celowo uzależniają dzieci

Tue, 31 Mar 2026 17:00:02 +0000

Czy platformy społecznościowe uzależniają tak jak papierosy? I w jaki sposób wykorzystują metodę dezinformacji, wymyśloną przez przemysł tytoniowy kilkadziesiąt lat temu? Przyglądamy się wyrokowi sądu, który może przygwoździć gigantów technologicznych zarabiających na celowym uzależnianiu dzieci od ich usług.
A następnie rozmawiamy z Sylwią Czubkowską, dziennikarką technologiczną, współautorką podcastu Techstorie i autorką książki “Bóg Techy”. Pytamy ją, czy da się jakoś ograniczyć samowolkę Big Techów, skoro nawet z unijnego Aktu o usługach cyfrowych, póki co, niewiele sobie robią.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nytimes.com/2026/03/25/technology/social-media-trial-verdict.html
https://www.nytimes.com/2026/01/27/technology/social-media-addiction-trials.html
https://kancelaria-skarbiec.pl/proces-facebook/
https://panoptykon.org/vlop
https://www.iflscience.com/social-media-is-making-teens-miserable-in-the-english-speaking-world-but-not-everywhere-heres-why-82909
https://en.wikipedia.org/wiki/Tobacco_industry_playbook
https://www.desmog.com/s3ep7-john-hill-and-tobacco-oil-plastic-triangle/
https://www.jneurosci.org/content/26/25/6885
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28918269/
https://www.worldhappiness.report/
https://joint-research-centre.ec.europa.eu/jrc-explains/why-are-children-and-adolescents-vulnerable-social-media_en
https://pl.wikipedia.org/wiki/Akt_o_us%C5%82ugach_cyfrowych

158. Co łączy polskie złoża helu z AI, Iranem i Zderzaczem Hadronów?

Tue, 24 Mar 2026 20:04:04 +0000

Co ma wojna w Iranie do polskich złóż helu, sztucznej inteligencji, produkcji chipów, działania szpitali i Wielkiego Zderzacza Hadronów? Opowiadamy o kryzysie, który po raz pierwszy w historii obnażył to, jak bardzo nasz świat zależy od helu.

Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania dwóch kolejnych cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Zdjęcie na okładce: Matthew Smith @ Flickr (CC BY 2.0)

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://en.wikipedia.org/wiki/Helium
https://home.cern/science/engineering/cryogenics-low-temperatures-high-performance
https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2025/mcs2025.pdf
https://www.rsna.org/news/2023/january/helium-shortage-for-mri
https://www.pgi.gov.pl/surowce/energetyczne/hel.html
https://www.orlen.pl/pl/o-firmie/co-robimy/polskie-aktywa-upstream/zespol-oddzialow-upstream-polska/oddzial-w-zielonej-gorze/bezpieczenstwo/odazotowania-w-odolanowie
https://www.messer-us.com/press-releases/messer-completes-acquisition-of-federal-helium-system-from-blm
https://www.aljazeera.com/news/2026/3/18/qatar-says-iran-missile-attack-sparks-fire-causes-damage-at-gas-facility
https://www.gasworld.com/story/damage-to-qatar-lng-trains-will-cut-helium-output-by-14-for-many-years/2174708.article/
https://finance.yahoo.com/news/iran-war-disrupts-global-helium-153800382.html

157. Nauka na czasie - przepychanie planetoidy i wojna jądrowa AI

Tue, 17 Mar 2026 18:00:09 +0000

Pierwszy raz w historii świadomie zmieniliśmy ruch ciała niebieskiego - okazuje się, że nawet drobne „szturchnięcie” planetoidy może uchronić Ziemię przed katastrofą. W tym samym odcinku zaglądamy do niepokojących symulacji, w których modele AI w sytuacjach kryzysowych niemal automatycznie eskalują konflikty aż do poziomu nuklearnego — i robią to bez ludzkich hamulców.

To jest odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, w którym omawiamy dwa wybrane newsy naukowe.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:

https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę (albo psie smaczki), to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aea4259
https://science.nasa.gov/solar-system/asteroids/didymos/
https://neo.ssa.esa.int/documents/d/guest/newsletter-january-2026
https://neo.ssa.esa.int/risk-list
https://pl.wikipedia.org/wiki/Double_Asteroid_Redirection_Test
https://www.heramission.space/
https://www.kcl.ac.uk/news/artificial-intelligence-under-nuclear-pressure-first-large-scale-kings-study-reveals-how-ai-models-reason-and-escalate-under-crisis
https://arxiv.org/pdf/2602.14740
https://www.nytimes.com/2026/02/20/podcasts/the-pentagon-vs-anthropic-an-ai-agent-slandered-me-hot-mess-express.html
https://audycje.tokfm.pl/podcast/189240,154-Oni-postawili-sie-Pentagonowi-Poznajcie-Anthropic-najwiekszego-rywala-OpenAI
https://www.implicator.ai/ai-models-deployed-nuclear-weapons-in-95-of-war-game-simulations-study-finds/
https://winbuzzer.com/2026/03/16/palantir-demos-military-ai-war-plans-xcxwbn/
https://www.thestack.technology/palantir-boasts-of-military-ai-target-detection-wins-as-growth-surges/
https://time.com/article/2026/03/11/anthropic-claude-disruptive-company-pentagon/
https://www.nist.gov/caisi/cheating-ai-agent-evaluations/2-examples-cheating-caisis-agent-evaluations

156. Ołowiane epidemie: od kopalń po krany

Tue, 03 Mar 2026 18:22:52 +0000

Największe katastrofy wywołane przez ołów – od australijskiego Broken Hill, przez Zambię i Nigerię, po amerykańskie Flint. Ostrzeżenia lekarzy i naukowców były ignorowane, a toksyczny metal trafiał do gleby, powietrza i wody pitnej. To historie zatrutych dzieci, społeczności pozostawionych bez ochrony i decyzji podejmowanych w imię zysku lub oszczędności. Historie, których większość wciąż trwa.

Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania dwóch kolejnych cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Zambia:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0013935117316614
https://childrenofkabwe.com/wp-content/uploads/2020/10/Bose-OReilly-et-al.-2018-published-.pdf
https://phys.org/news/2020-11-effects-pollution-kabwe.html
https://www.ohchr.org/sites/default/files/2022-03/SacrificeZones-userfriendlyversion.pdf
https://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/bitstream/2115/58817/1/Chemosphere%20v.119%20p.941-947.pdf
https://www.aljazeera.com/news/2023/1/20/mining-giant-turned-blind-eye-to-lead-poisoning-in-zambia
https://en.wikipedia.org/wiki/Kabwe_mine
Flint:
https://www.pbs.org/newshour/science/study-confirms-lead-got-flints-water
https://www.consumernotice.org/environmental/water-contamination/flint-michigan/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28145123/
https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.est.6b04034
https://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/acs.est.6b04034?ref=article_openPDF
https://edition.cnn.com/2025/08/03/us/flint-michigan-clean-water-crisis
Nigeria:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26745642/
https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60332-8/fulltext
https://en.wikipedia.org/wiki/Zamfara_State_lead_poisoning_outbreak
https://www.pureearth.org/project/zamfara-nigeria-lead-poisoning/
https://www.msf.org/nigeria-prevention-key-stop-children-dying-lead-poisoning
https://www.cdc.gov/one-health/php/stories/lead-poisoning.html
https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2010_07_07-en
Australia:
https://en.wikipedia.org/wiki/Broken_Hill
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0013935120302504
https://www.epa.nsw.gov.au/sites/default/files/2025-09/BH_Pb_State_of_Science_FINAL-19-June-2020-Accessible-V2.0.pdf
https://www.researchgate.net/publication/23672235_Managing_environmental_lead_in_Broken_Hill_a_public_health_success
https://theconversation.com/toxic-playgrounds-broken-hill-kids-exposed-to-poisonous-dust-32325

155. Nauka na czasie: Starliner - katastrofa, której nie było i porzuceni astronauci

Tue, 24 Feb 2026 20:12:55 +0000

Jak to możliwe, że w NASA odrodziły się te same toksyczne mechanizmy, które doprowadziły do wypadków Columbii i Challengera? I dlaczego awaria statku kosmicznego Starliner z 2024 roku została uznana za równie poważną co tamte dwie katastrofy?

Świeżo opublikowany raport NASA na ten temat pokazuje „normalizację patologii”: lekceważenie problemów technicznych w imię goniących terminów czy manipulowanie danymi, żeby wyglądały korzystnie w raportach bezpieczeństwa.

Posłuchajcie!

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109
Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Raport NASA:
https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/nasa-report-with-redactions-021926.pdf
https://www.scientificamerican.com/article/nasa-says-a-litany-of-failures-led-to-2024-boeing-starliner-astronaut/
https://www.space.com/space-exploration/human-spaceflight/we-almost-did-have-a-really-terrible-day-nasa-now-says-boeings-1st-starliner-astronaut-flight-was-a-type-a-mishap
https://aerospaceglobalnews.com/news/nasa-boeing-starliner-crew-test-mission-flaws/
https://www.nytimes.com/2026/02/19/science/starliner-boeing-nasa-iss.html
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/nasa-report-reveals-the-failures-that-left-two-astronauts-stranded-on-the-international-space-station-180988233/
https://www.space.com/space-exploration/international-space-station/never-stuck-starliner-astronauts-return-to-earth-at-last-with-crew-9-duo-in-spacex-dragon-splashdown

154. Ołowiani ludzie i najbardziej szkodliwy wynalazca w dziejach

Tue, 17 Feb 2026 21:51:52 +0000

Opowieść o „jednoosobowej katastrofie ekologicznej”, czyli o spektakularnej karierze i upadku benzyny ołowiowej. Scenariusz jak z eposu bohaterskiego: siły zła kontra samotny naukowiec, który odkrywa mroczną tajemnicę i ocala świat od zagłady.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11163901/
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lead-poisoning-and-health
https://courses.washington.edu/bethics/Lead/Canfield2003.pdf
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12700371/
https://us.edu.pl/no-limits-mamy-olow-we-krwi/
https://www.pureearth.org/lead101-3/
https://www.healthandenvironment.org/resources/resource-library/eh-history/thomas-midgley-jr.-developed-tetraethyl-lead-for-gasoline
https://www.britannica.com/biography/Thomas-Midgley-Jr
https://www.heartlandscience.org/energy/midgley
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Midgley_Jr.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tetraetyloo%C5%82%C3%B3w
https://californiacurated.com/2021/11/08/the-little-known-california-scientist-who-may-have-saved-millions-of-lives/
https://english.elpais.com/science-tech/2023-04-07/clair-patterson-the-man-who-calculated-the-earths-age.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Clair_Patterson
https://authors.library.caltech.edu/records/btnnq-qzk72
https://www.lindahall.org/about/news/scientist-of-the-day/clair-patterson/
https://www.iowapbs.org/iowapathways/mypath/2549/clair-patterson-20th-century-geologist

https://www.polskieradio.pl/podcast/olowiane-dzieci-prawdziwa-historia-,756
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lead-poisoning-and-health
https://www.unicef.org/reports/toxic-truth-childrens-exposure-to-lead-pollution-2020
https://www.mentalfloss.com/article/94569/clair-patterson-scientist-who-determined-age-earth-and-then-saved-it
https://www.nytimes.com/1924/10/27/archives/odd-gas-kills-one-makes-four-insane-stricken-at-work-in-standards.html
https://www.researchgate.net/publication/366613967_Relation_of_blood_lead_levels_and_lead_in_gasoline_an_updated_systematic_review
https://chemistry.beloit.edu/classes/Chem117/lead/The%20Secret%20History%20of%20Lead.pdf
https://pl.wikipedia.org/wiki/Spalanie_stukowe
https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Arodki_przeciwstukowe
https://pl.wikipedia.org/wiki/Liczba_oktanowa
https://pl.wikipedia.org/wiki/Mieszanka_paliwowo-powietrzna
https://pl.wikipedia.org/wiki/Benzyna
https://pl.wikipedia.org/wiki/Rektyfikacja_(destylacja)
https://en.wikipedia.org/wiki/Blood_lead_level
https://en.wikipedia.org/wiki/Uranium%E2%80%93lead_dating
https://www.facebook.com/piotr.fuglewicz/posts/pfbid02h8f6nwxaYgdvQVtvSTT4H4jKqAM1aPGTPvqbAyHd3ASFffucgwwp5QhnTVxtkwkKl
https://www.facebook.com/photo/?fbid=1610393977187180&set=a.590671872492734
https://www.slazag.pl/wnuk-profesorki-z-olowianych-dzieci-to-opowiesc-strasznie-krzywdzaca-i-niesprawiedliwa-uderza-nie-tylko-w-historyczna-prawde-lecz-takze-w-dziedzictwo-mojej-babci-prof-bozeny-hager-maleckiej

153. Powódź melasowa w Bostonie. Co tam się, u licha, stało?

Tue, 10 Feb 2026 19:46:38 +0000

15 stycznia 1919 roku przez ulice Bostonu popłynęła fala melasy, która zrównała z ziemią kawał dzielnicy portowej i zabiła ponad 20 osób. Tylko w jaki sposób gęsty syrop mógł rozpędzić się do 55 km/h? I dlaczego pływanie w melasie jest fizycznie niemożliwe? Krok po kroku pokazujemy, dlaczego melasa okazała się bardziej śmiercionośna niż podobnych rozmiarów tsunami.

* 26-02-2026 Ponieważ w oryginalnej wersji pojawił się błąd przy tym, jak mówiliśmy o cieczach ni-enewtonowskich, zmieniliśmy w 6 miejscach małe fragmenty i wgraliśmy nowy plik *

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nytimes.com/2016/11/26/science/boston-molasses-flood-science.html
https://www.scientificamerican.com/article/molasses-flood-physics-science/
https://www.bostonglobe.com/metro/2015/01/14/nearly-century-later-new-insight-into-cause-great-molasses-flood/CNqLYc0T58kNo3MxP872iM/story.html
https://www.bostonmagazine.com/news/2019/01/12/great-boston-molasses-flood-timeline/
https://www.boston-discovery-guide.com/great-molasses-flood.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Molasses_Flood
https://www.britannica.com/topic/Great-Molasses-Flood
https://www.bostonmagazine.com/news/2019/01/12/great-boston-molasses-flood-numbers/
https://www.bostonmagazine.com/news/2019/01/12/great-boston-molasses-flood-photos/
https://www.bostonmagazine.com/news/2019/01/12/great-boston-molasses-flood-things-you-didnt-know/

152. Nauka na czasie: Wir polarny się rozpada, wirus Nipah straszy - czy mamy się bać

Tue, 03 Feb 2026 19:35:27 +0000

Wir polarny „rozpadający się nad naszymi głowami” i doniesienia o groźnym wirusie z Indii brzmią jak zapowiedź chaosu — ale co z tego naprawdę wynika?

W tym odcinku z cyklu Nauka na czasie sprawdzamy, czym są zaburzenia wiru polarnego i czy mogą realnie wpłynąć na pogodę w Europie. Rozbrajamy też medialne alarmy wokół wirusa Nipah, wyjaśniając, czym jest ten patogen i dlaczego obecne ogniska nie oznaczają automatycznie nowej pandemii.

Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
“Laboratorium zbrodni”
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

“Sekcji teorii spiskowych”
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Nipah
https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON593
https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/nipah-virus-disease-cases-reported-west-bengal-india-very-low-risk-europeans
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/nipah-virus
https://www.bbc.com/polska/articles/crlepxpj3njo
https://www.bbc.com/news/articles/ce3k41z2061o
https://www.who.int/activities/prioritizing-diseases-for-research-and-development-in-emergency-contexts
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wirus_Nipah

Wir
https://earth.nullschool.net/
https://www.severe-weather.eu/global-weather/polar-vortex-collapse-february-2026-stratospheric-warming-forecast-winter-united-states-canada-europe-fa/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wir_polarny
https://www.crazynauka.pl/skad-ten-mroz-czyli-wielkie-zamieszanie-w-atosferze/

151. 72 sekundy promu Challenger: 40. rocznica katastrofy

Wed, 28 Jan 2026 21:57:32 +0000

Dziś mija dokładnie 40. rocznica katastrofy Challengera. 28 stycznia 1986 roku wahadłowiec rozpadł się 72 sekundy po starcie, zabijając siedmioro astronautów na oczach milionów widzów.
Krok po kroku pokazujemy, jak techniczne usterki, ignorowanie ostrzeżeń, rosnąca zgoda na “akceptowalne ryzyko” i presja polityczno-wizerunkowa doprowadziły do katastrofy, której można było uniknąć.

Polecajka: książka “Katastrofa Challengera. Historia bohaterstwa i dramatu na krawędzi kosmosu” Adama Higginbotham. Wyd. Sine Qua Non.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

Książka “Katastrofa Challengera. Historia bohaterstwa i dramatu na krawędzi kosmosu” Adama Higginbotham. Wyd. Sine Qua Non
https://sma.nasa.gov/SignificantIncidents/assets/rogers_commission_report.pdf
https://en.wikipedia.org/wiki/Rogers_Commission_Report
https://www.nasa.gov/challenger-sts-51l-accident/
https://www.youtube.com/watch?v=91jwHj6P8Q0
https://www.youtube.com/watch?v=hD1JEu27koI
https://en.wikipedia.org/wiki/Space_Shuttle_Challenger_disaster
https://forum.nasaspaceflight.com/index.php?topic=28260.80
https://futurism.com/space/experts-warn-moon-rocket-nasa-heat-shield

150. Nauka na czasie: Jak dotarliśmy do Ameryki i jak dotrzemy na Księżyc

Tue, 20 Jan 2026 22:45:53 +0000

Czy pierwsi ludzie dotarli do Ameryki pieszo z Syberii… czy przypłynęli z Japonii? Przez dekady historia wydawała się prosta, ale nowe odkrycia wywracają ją do góry nogami. W tym samym odcinku zaglądamy też w przyszłość — do misji Artemis II, pierwszego od pół wieku załogowego lotu w okolice Księżyca, i sprawdzamy, dlaczego powrót ludzi w głęboki kosmos wcale nie jest prosty.

Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:“Laboratorium zbrodni”
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

“Sekcji teorii spiskowych”
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

Do Ameryki:
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.ady9545
https://www.popularmechanics.com/science/archaeology/a69160891/new-evidence-first-americans-japan/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9832545/

Do Księżyca:
Tu czeka karta pokładowa:
https://www3.nasa.gov/send-your-name-with-artemis/

https://www.bbc.com/polska/articles/cgl8nwnl2l8o
https://www.nasa.gov/humans-in-space/artemis/
https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II
https://www.space.com/artemis-2-humans-moon-orbit
https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/
https://www.nasa.gov/humans-in-space/orion-spacecraft/
https://en.wikipedia.org/wiki/Artemis_I
https://en.wikipedia.org/wiki/Artemis_II

149. Ciemna, zimna i daleka: jak Polacy upolowali planetę swobodną

Tue, 13 Jan 2026 19:38:30 +0000

Jak znaleźć w kosmosie coś, co nie świeci, jest lodowato zimne i nie krąży wokół żadnej gwiazdy? Opowiadamy o odkryciu planety swobodnej, które na początku 2026 roku trafiło na łamy “Science” i zostało uznane za jedno z najważniejszych osiągnięć astronomii ostatnich lat.

Wraz z prof. Łukaszem Wyrzykowskim z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego wyjaśniamy, jak działa mikrosoczewkowanie grawitacyjne i dlaczego kluczową rolę odegrał w nim wieloletni projekt prowadzony przez Polaków.

Polecajka: Universe Sandbox
https://universesandbox.com/

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.science.org/doi/10.1126/science.adv9266
https://www.uw.edu.pl/planety-swobodne-samotni-wedrowcy-w-drodze-mlecznej/
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C111121%2Cplanety-swobodne-faktycznie-istnieja-dowiedli-astronomowie.html
https://ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-01-01-o-planetach-swobodnych-w-science
https://www.space.com/astronomy/exoplanets/weve-officially-found-6-000-exoplanets-nasa-says-were-entering-the-next-great-chapter-of-exploration
https://pl.wikipedia.org/wiki/OGLE

Symulatory grawitacji:
https://gravitysimulator.org/
https://www.testtubegames.com/gravity.html

148. Kobieta, która zatruła szpital

Tue, 06 Jan 2026 15:54:10 +0000

19 lutego 1994 roku 31-letnia Gloria Ramirez, trafiła na SOR w Kalifornii. Kilkadziesiąt minut później już nie żyła — a wraz z nią padło ponad dwadzieścioro członków personelu medycznego. Dziwny zapach, kryształki we krwi, omdlenia, drgawki i ewakuacja oddziału. Czy to była histeria zbiorowa? Błąd medyczny? A może reakcja chemiczna, której nikt nie brał pod uwagę?

W tym odcinku, bazując na dokumentach, badaniach i raportach śledczych, rekonstruujemy jedną z najbardziej zagadkowych historii współczesnej medycyny.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0379073897000765?via%3Dihub
https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/04/30/case-of-toxic-woman-closed-with-mystery-still-unsolved/470acaeb-74d2-42d7-82df-5b56fa2b5fc5/
https://www.straightdope.com/21342164/what-s-the-story-on-the-toxic-lady
https://pl.wikipedia.org/wiki/Siarczan_dimetylu
https://pl.wikipedia.org/wiki/Dimetylosulfotlenek
https://www.discovermagazine.com/analysis-of-a-toxic-death-14125
https://skeptoid.com/episodes/291

147. Anatomia pierwszej pomocy

Tue, 30 Dec 2025 06:00:10 +0000

Co robić, kiedy ktoś obok nas traci przytomność? I dlaczego filmy to fatalny wzorzec, jeśli chodzi o resuscytację? Pytamy doświadczonego ratownika medycznego o to, co naprawdę liczy się przy udzielaniu pierwszej pomocy: co trzeba zrobić, a co można sobie darować - i dlaczego strach przed działaniem bywa groźniejszy niż brak wiedzy.
Naszym gościem jest Jan Jaszczyński - edukator i dydaktyk pierwszej pomocy, dowódca Jednostki Ratownictwa Specjalistycznego s12 (https://www.s12.pl/) oraz kierownik Katedry Ratownictwa Medycznego Akademii Medycznej Nauk Stosowanych i Holistycznych.

Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)
“Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.s12.pl/
https://kirm.org.pl/nowe-wytyczne-erc-2025-opublikowane/
https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/pierwsza-pomoc-twoj-obowiazek
https://www.nfz.gov.pl/gfx/nfz/userfiles/_public/dla_pacjenta/magazyn_ze_zdrowiem/nfz_nr_7.pdf

146. Czy Ziemia „wybuchła”, żeby narodził się Księżyc?

Tue, 23 Dec 2025 18:13:20 +0000

To musiała być niesamowita katastrofa. Nastąpiło coś o niewyobrażalnych rozmiarach, coś co doprowadziło do narodzin naszego Księżyca. Uderzenie? Eksplozja? Seria zderzeń? Opowiadamy o najnowszych hipotezach dotyczących tej prakatastrofy sprzed 4,5 miliarda lat.
A poza tym trochę się tłumaczymy, trochę opowiadamy, a wreszcie gorąco Wam życzymy wspaniałych Świąt!

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.science.org/doi/10.1126/science.ado0623
https://academic.oup.com/mnras/article/545/2/staf2084/8342140?login=false
https://phys.org/news/2025-12-moon-event-explosive-ejection-giant.html
https://news.uchicago.edu/story/moon-may-have-formed-through-earths-collision-close-neighbor-study-finds
https://en.wikipedia.org/wiki/Large_low-shear-velocity_provinces
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/a-planet-slammed-into-earth-4-billion-years-ago-forming-the-moon-the-projectile-may-have-been-our-neighbor-180987740/
https://en.wikipedia.org/wiki/Giant-impact_hypothesis

145. Gdy Big Pharmie się nie opłaca - prawda o badaniach klinicznych

Mon, 15 Dec 2025 19:43:30 +0000

Półki w aptekach uginają się od kolorowych pudełek, ale nie wszystko, co wygląda jak lek, faktycznie nim jest. Czasem to "loteria", w której skład tabletki zależy od tego, jak mocno świeciło słońce na plantacji.
Ten odcinek, który jest wynikiem płatnej współpracy z Agencją Badań Medycznych zaczyna się od tragicznej historii talidomidu. To pomaga zrozumieć, dlaczego dzisiejsze leki muszą przechodzić przez zawiłe procedury testów bezpieczeństwa. Sprawdzamy, dlaczego koncerny farmaceutyczne nie chcą badać leków dla dzieci i kto może zadbać o najmłodszych pacjentów i tych, których leczenie nikomu się nie opłaca. No i mamy też twarde dane nokautujące teorie o "masowej depopulacji" po szczepieniach.

Gościem odcinka jest prof. Wojciech Fendler, prezes Agencji Badań Medycznych

Posłuchajcie najnowszego odcinka o tym, co oddziela skuteczne leczenie od zgadywania.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)
“Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Linki, o których wspominamy w odcinku:
https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/
https://euclinicaltrials.eu/search-for-clinical-trials/?lang=pl
https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/badania-kliniczne/bazy-i-wyszukiwarki-badan-klinicznych
https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2842305

144. Jak manipulować ludźmi przy pomocy matematyki?

Tue, 09 Dec 2025 18:05:22 +0000

Mapy to znacznie więcej niż tylko odwzorowanie terenu – w rękach polityków i matematyków potrafią stać się potężnym narzędziem wpływu, które może decydować o wynikach wyborów. Odpowiednie wytyczanie granic okręgów, znane jako gerrymandering, czy tworzenie rejonów szkolnych, może prowadzić do segregacji rasowej i ekonomicznej. Ale „mapomatyka” to także ratunek i optymalizacja. Dzięki twierdzeniu Bayesa można skuteczniej szukać zaginionych na oceanie samolotów (lub zgubionych w domu słuchawek!), a skomplikowane algorytmy pozwalają kurierom unikać niebezpiecznych i czasochłonnych „lewoskrętów”.

O tym, jaka matematyka kryje się za mapami i jak można za jej pomocą wpływać na nasze codzienne decyzje, rozmawiamy z Pauliną Rowińską. To matematyczka i dziennikarka, autorka książki „Mapomatyka. Jak mapy prowadzą nas i zwodzą” wydanej przez Wydawnictwo RN. A ten odcinek naszego podcastu jest efektem płatnej współpracy z tym wydawnictwem.

Książkę kupicie na stronie https://wydawnictworn.pl/ w postaci papierowej, jako audiobook i ebook – ale najbardziej polecamy papier, bo jest ślicznie wydany.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

143. Nauka na czasie: Od wilka do jamnika, od żbika do kota rzymskiego legionisty

Tue, 02 Dec 2025 18:22:32 +0000

Kiedy psy zaczęły się tak bardzo od siebie różnić jak ratlerek od doga czy chart od mopsa? Selektywna hodowla trwa raptem 200–300 lat, a psy są z nami od co najmniej 10–11 tysięcy. Naukowa odpowiedź zaskakuje: ta różnorodność to wcale nie efekt ostatnich stuleci, tylko tysięcy lat. A koty? Skąd się wzięły w Europie? No więc wygląda na to, że wcale nie trafiły tu - jak dotąd sądzono - z rolnikami. Przyszły z... rzymskimi legionistami. Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.science.org/doi/10.1126/science.adt0995
https://academia.pan.pl/skad-wziely-sie-rasy-psow-sa-starsze-niz-dotad-sadzono/
https://en.wikipedia.org/wiki/Domestication_of_the_dog
https://www.science.org/doi/10.1126/science.adt2642
https://wyborcza.pl/7,75400,32429085,koty-domowe-zawdzieczamy-rzymianom-a-nie-pierwszym-rolnikom.html

142. Co by było, gdyby z Ziemi zniknęły wszystkie grzyby?

Tue, 25 Nov 2025 18:41:28 +0000

Grzyby. Podtrzymują nasze procesy życiowe, rozkład materii czy fermentację, bez której nie rozwinęłaby się nasza cywilizacja. Bez nich życie na Ziemi natychmiast zaczęłoby się sypać. Ucierpiałyby uprawy, krowy, leczenie chorób, pieczenie chleba, warzenie piwa czy sosu sojowego. Lasy przestałyby być lasami bez przerastającej glebę grzybni, która - notabene - nie tworzy “grzybowego internetu” w znaczeniu, jakie lubi jej nadawać sam internet.

O to, jak potoczyłyby się sprawy, gdyby nagle zabrakło grzybów, zapytaliśmy prof. Martę Wrzosek, mykolożkę, przed którą grzyby nie mają tajemnic i która wspaniale o nich opowiada. Na co dzień pracuje w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego i na Wydziale Biologii UW. Jest też współautorką, obok Karoliny Głowackiej, fascynującej książki “W czym grzyby są lepsze od Ciebie”.

Tę książkę wydało Wydawnictwo RN, zapewne lepiej Wam znane ze swoich ścisłych związków z podcastem Radio Naukowe. A ten odcinek naszego podcastu jest owocem naszej płatnej współpracy z tym wydawnictwem.

Książkę kupicie na stronie https://wydawnictworn.pl/ w postaci papierowej, jako audiobook i ebook - ale najbardziej polecamy papier, bo jest pięknie wydany :)

Nasza rozmowa z prof. Wrzosek - jesteśmy tego pewni - całkiem odmieni sposób, w jaki patrzycie na grzyby.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

141. Nauka na czasie: Odkleszczowa alergia na mięso i “zdjęcie” ostatnich chwil mamuta

Tue, 18 Nov 2025 20:58:16 +0000

Ukłucie kleszcza, po którym hamburger staje się śmiertelny? Brzmi jak miejska legenda, ale zespół alfa-gal naprawdę zabija — i w tym odcinku opowiadamy o pierwszym potwierdzonym przypadku takiej śmierci w USA oraz o tym, jak ta dziwna alergia działa. A potem cofamy się o 39 tysięcy lat, żeby - dosłownie - zajrzeć do organizmu mamuta Yuki w chwili jego śmierci, bo naukowcom udało się odczytać jego RNA.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka
A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.jaci-inpractice.org/article/S2213-2198(25)00953-5/fulltext
https://www.scientificamerican.com/article/man-with-tick-borne-meat-allergy-alpha-gal-dies-after-eating-burger/
https://www.cdc.gov/alpha-gal-syndrome/about/index.html
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24493-alpha-gal-syndrome
https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/72/wr/mm7230a2.htm
https://ceji.termedia.pl/Alpha-gal-syndrome-the-first-report-in-Poland,10,45048,1,1.html
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C108838%2Centomolog-ugryzienie-kleszcza-moze-okazac-sie-antymiesna-szczepionka.html
https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/alfa-gal-syndrom/?srsltid=AfmBOooyQxB6ZyP9mDJ6BvJ4Efhy5Cg_0ICLN-ktQd2Sy6bWS9Ef8zrx#alfagal5
https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(25)01231-0
https://www.sciencealert.com/yuka-the-woolly-mammoth-just-gave-us-the-oldest-rna-ever-sequenced
https://www.eurekalert.org/news-releases/1105073

140. Syndrom noblisty, czyli wielkie bzdury wielkich naukowców

Tue, 11 Nov 2025 21:57:59 +0000

Syndrom noblisty, czyli wielkie bzdury wielkich naukowców Wielu laureatów Nagrody Nobla spotyka dziwna przypadłość. Zaczynają promować pseudonaukowe terapie, szerzyć rasistowskie poglądy albo zaprzeczać istnieniu AIDS. W tym odcinku opowiadamy o syndromie noblisty, który pcha naukowych geniuszy do wykraczania poza ich kompetencje, tak że lądują w krainie bzdur. Będzie James Watson przekonany o genetycznej niższości Afrykanów, Linus Pauling garściami łykający witaminę C oraz Kary Mullis rozmawiający z świecącym szopem. Serio.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1998/11/03/nobel-chemist-kary-mullis-making-waves-as-a-mind-surfer/31e7e720-44e4-49ff-8458-a9822cdcb47e/
https://www.mcgill.ca/oss/article/technology-history/man-who-photocopied-dna-and-also-saw-talking-fluorescent-raccoon
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/nauka/1721880,1,genialni-naukowcy-tez-bladza.read
https://en.wikipedia.org/wiki/James_Watson
https://www.nature.com/articles/d41586-025-03380-2
https://www.bbc.com/news/articles/cyr70zznpjxo
https://newsroom.lmu.edu/administrative/sexism-in-science-was-rosalind-franklin-robbed-of-a-nobel-prize/
https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-06-02-vw-15174-story.html
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36838362/
https://en.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS_denialism
https://en.wikipedia.org/wiki/Kary_Mullis
https://www.iflscience.com/why-do-so-many-nobel-laureates-develop-nobel-disease-81056
https://skepticalscience.com/ivar-giaever-nobel-physicist-climate-pseudoscientist.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Brian_Josephson
https://en.wikipedia.org/wiki/Nobel_disease
https://www.huffpost.com/entry/luc-montagnier-homeopathy-taken-seriously_b_814619
https://www.scientificamerican.com/article/climate-chatter-dominates-island-of-nobels1/
https://en.wikipedia.org/wiki/Ivar_Giaever
https://en.wikipedia.org/wiki/William_Shockley
https://publichealth.berkeley.edu/articles/spotlight/research/the-legacy-of-eugenics
https://www.popsci.com/whats-deal-paranormal-ectoplasm/

139. Bestie z głębin, czyli łapiemy ewolucję za płetwę grzbietową

Tue, 04 Nov 2025 18:37:29 +0000

Wiecie, że delfiny miały kiedyś kopyta? A foki wciąż mają łabędzie szyje, tyle, że… trochę ich nie widać. Ale to jeszcze nic przy tym, co działo się przez miliony lat, gdy w oceanach panowały gady. Dzięki dr. Danielowi Tyborowskiemu zaglądamy praoceanom pod fale i patrzymy, jak działały różne mechanizmy ewolucji.

A odcinek jest elementem płatnej współpracy z Wydawnictwem RN, które właśnie wypuściło książkę naszego gościa zatytułowaną “W głębiny. Ewolucyjna podróż morskich gadów i ssaków”. Książkę kupicie na stronie https://wydawnictworn.pl/ w postaci papierowej, jako audiobook i ebook. No i są jeszcze fantastyczne plakaty autorstwa Marcina Ambrozika będące ilustracjami z książki.

*** Przepraszamy za błędy w montażu, które się pojawiły. Już naprawione :)

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka
A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

138. Nauka na czasie: Czy pełnia Księżyca wywołuje u nas bezsenność albo szaleństwo

Tue, 28 Oct 2025 18:31:53 +0000

Czy pełnia naprawdę wysysa z nas sen i zdrowy rozsądek – a z rekinów robi nocnych żniwiarzy? Czy słusznie winą obarczamy Księżyc? A może to my sami się nakręcamy zasłyszanymi anegdotami? Naukowcy sprawdzili, ile jest faktów, a ile przesądów w przekonaniu, że Księżyc od czasu do czasu przejmuje nad nami kontrolę.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)

https://www.youtube.com/watch?v=RKzgch0k3NQ&list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Polecajka na dziś: Jan-Willem van Prooijen, “Psychologia teorii spiskowych”, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2024

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.science.org/content/article/yes-you-can-blame-moon-bad-night-s-sleep
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.abe0465
https://news.yale.edu/2021/02/04/ancient-echoes-moonlight-affects-human-sleep-patterns
https://health.clevelandclinic.org/moon-effects-on-humans
https://theconversation.com/humans-have-an-internal-lunar-clock-but-light-pollution-is-disrupting-it-266717
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982213007549
https://www.nationalgeographic.com/science/article/moon-bodies-health-sleep-menstruation

137. Zapomniana epidemia: ludzie uwięzieni we własnych ciałach

Tue, 21 Oct 2025 20:08:44 +0000

Opowiadamy o pandemii patologicznej senności, która niosła śmierć albo unieruchamiała chorych na całe dziesięciolecia. Mimo tych przerażających skutków została niemal całkiem zapomniana. Do dziś pozostaje jedną z najbardziej tajemniczych chorób XX wieku.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Książka “Przebudzenia”, Oliver Sacks, Zysk i S-ka 2011
https://www.encephalitis.info/types-of-encephalitis/other/encephalitis-lethargica/
http://medlink.com/articles/encephalitis-lethargica
https://academic.oup.com/brain/article/140/8/2246/3970828
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/03946320231154997
https://academic.oup.com/braincomms/article/6/5/fcae347/7810952
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9892526/
https://www.neurologylive.com/view/encephalitis-lethargica-still-unexplained-sleeping-sickness
https://www.hkjpaed.org/pdf/2009;14;122-125.pdf
https://en.wikipedia.org/wiki/1919%E2%80%931930_encephalitis_lethargica_epidemic
https://en.wikipedia.org/wiki/Encephalitis_lethargica
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zapalenie_m%C3%B3zgu_von_Economo
https://pl.wikipedia.org/wiki/Lewodopa
https://pl.wikipedia.org/wiki/Constantin_von_Economo
https://en.wikipedia.org/wiki/Awakenings_(book)

136. Nauka na czasie: Jak pozbyć się z głowy niechcianej melodii i psie ćpuny

Tue, 14 Oct 2025 17:00:08 +0000

Znacie to uczucie, kiedy kawałek jakiejś melodii krąży Wam po głowie i nijak nie możecie się go pozbyć? No więc naukowcy sprawdzili, jakie utwory tak wbijają się nam w mózgi i jak najskuteczniej je stamtąd wyrzucić. Mówimy też o ciekawym badaniu, z którego wynika, że psy mogą uzależnić się (dosłownie!) od zabawy piłeczką tak, jak ludzie od hazardu.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:

https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :)

https://www.youtube.com/watch?v=RKzgch0k3NQ&list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Polecajka na dziś: “Mózg się myli” Henning Beck, Wydawnictwo Feeria Science

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.medscape.com/s/viewarticle/990348#vp_3
https://stronazdrowia.pl/dlaczego-muzyka-wpada-nam-w-ucho-kiedy-niemozliwosc-pozbycia-sie-chwytliwej-melodii-to-powod-do-niepokoju-neurologia-wyjasnia/ar/c14-17441087
https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2816949
https://www.sciencealert.com/theres-a-scientific-reason-why-some-songs-get-stuck-in-your-head
https://www.nature.com/articles/s41598-025-18636-0

135. Nauka, morderstwo i lalki Barbie, czyli trzy kobiety wśród małp

Tue, 07 Oct 2025 20:27:44 +0000

Trzy badaczki, które na zawsze zmieniły to, jak patrzymy na zwierzęta – i na nas samych. Jane Goodall, Dian Fossey i Birutė Galdikas wyruszyły w głąb dżungli, by obserwować szympansy, goryle i orangutany.
To, co odkryły, wielu ludziom się nie spodobało. Bo pokazało, że nie tylko człowiek tworzy narzędzia, odczuwa emocje, buduje więzi i potrafi współpracować. A to oznacza, że granica między nami a innymi małpami naczelnymi jest znacznie cieńsza, niż wielu chciałoby wierzyć. To był naukowy przewrót. W jego tle pojawiło się morderstwo i wejście badaczek do szerokiej popkultury.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Leakey:
https://www.smithsonianmag.com/history/the-old-man-of-olduvai-gorge-69246530/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Louis_Leakey
https://www.talkorigins.org/faqs/homs/lleakey.html

The Trimates:
https://en.wikipedia.org/wiki/The_Trimates
https://www.cbc.ca/natureofthings/features/louis-leakey-selected-three-women-to-study-the-great-apes-they-inspire-youn

Goodall:
https://www.science.org/content/article/jane-goodall-famed-primatologist-changed-way-we-thought-about-apes
https://www.nature.com/articles/d41586-025-03209-y
https://www.scientificamerican.com/article/jane-goodall-conservationist-who-transformed-our-understanding-of/
https://magazynpismo.pl/idee/esej/jane-goodall-i-jej-nauczyciel-szympans/
https://en.wikipedia.org/wiki/Jane_Goodall
https://www.bbc.com/news/live/c9qyw2ewl2nt

Dian Fossey:
https://www.nationalgeographic.com/culture/article/dian-fossey-national-geographic-archives
https://en.wikipedia.org/wiki/Dian_Fossey
https://gorillafund.org/who-we-are/dian-fossey/dian-fossey-bio/
https://www.famousscientists.org/dian-fossey-2/
https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/dian-fosseys-gorilla-skulls-are-scientific-treasures-and-symbol-her-fight-180962564/
https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/mountain-gorillas-study-dian-fossey-virunga
https://www.youtube.com/watch?v=oh_oDr8vg-Y
https://web.archive.org/web/20200627032228/http://www.bbc.com/earth/story/20151226-the-woman-who-gave-her-life-to-save-the-gorillas
https://web.archive.org/web/20150119112835/http://www.wsj.com/articles/SB1015200880517583680

Galdikas:
https://www.science-delivered.org/blog/2018/6/4/birut-galdika-the-champion-of-orangutans
https://en.wikipedia.org/wiki/Birut%C4%97_Galdikas
https://orangutan.org/50-years-in-the-field/
https://www.atlasobscura.com/articles/galdikas-orangutan-borneo
https://www.sciencefriday.com/articles/10-questions-for-birute-mary-galdikas-orangutan-expert/
https://orangutan.org/our-projects/research/camp-leakey/

134. Nauka na czasie: małe mózgi i wielkie kury

Tue, 30 Sep 2025 16:57:28 +0000

W ciągu miliona lat rosła inteligencja człowiekowatych, a wraz z nią zwiększały się ich mózgi. Z jednym wszak wyjątkiem: hobbitów z Flores. Dlaczego u nich znana reguła nie zadziałała? I co takiego współczesny człowiek uczynił ewolucji na Ziemi, że działa ona teraz dwutorowo: jedne gatunki maleją, a inne rosną?

Czyli dwa naukowe newsy w ramach (naprawdę) krótszej wersji naszego podcastu.
Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:

1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03014460.2025.2512027
https://theconversation.com/fossil-teeth-reveal-how-brains-developed-in-utero-over-millions-of-years-of-human-evolution-new-research-193167
https://www.sciencealert.com/scientists-finally-reveal-why-hobbits-were-so-small
https://www.sciencealert.com/animals-are-evolving-along-two-opposite-paths-for-one-major-reason
https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503428122
https://www.sciencealert.com/giant-study-identifies-dominant-force-driving-evolution-on-earth-today

133. Jaką pizzę wolą jaszczurki, po co krowom paski i co znów wymyślił Donald Trump

Tue, 23 Sep 2025 18:16:01 +0000

Dziś 10 tematów wesołych i jeden poważny. Przewaga wesołych wynika z niedawnego wręczenia nagród Ig Noble - omawiamy naprawdę fascynujące odkrycia, które zostały w tym roku nagrodzone. W tym, oczywiście, badanie Polaka, prof. Marcina Zajenkowskiego z Wydziału Psychologii UW.

Ten poważny temat wskoczył nagle - to kuriozalne “odkrycie” ogłoszone przez Donalda Trumpa. Czyli kolejny antynaukowy krok obecnego amerykańskiego rządu.

A przy okazji z dumą przedstawiamy nasz nowy podcast “Sekcja teorii spiskowych”, który robimy we współpracy z Polskim Radiem. Tym razem to podcast wideo, więc wersję “z obrazkiem” znajdziecie tu:
https://www.youtube.com/watch?v=j7ymttFgErc

A jeśli ktoś woli sam dźwięk, to:
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

O naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni” już na pewno wiecie. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nature.com/articles/d41586-025-02876-1
https://www.bbc.com/news/articles/cx20d4lr67lo
https://improbable.com/the-35th-first-annual-ig-nobel-prize-ceremony/
https://youtu.be/z1cP4xKd_L4

Nagroda z literatury
https://doi.org/10.1038/jid.1953.5
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2249062
https://doi.org/10.1001/archinte.1968.00300090069016
https://doi.org/10.1001/archinte.1974.00320210107015
https://doi.org/10.1111/j.1365-4362.1976.tb00696.x
https://doi.org/10.1001/archinte.1980.00330130075019

Nagroda z psychologii
https://doi.org/10.1016/j.intell.2021.101595

Nagroda z dziedziny żywienia
https://doi.org/10.1111/aje.13100

Nagroda z pediatrii
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1896276/

Nagroda z biologii
https://doi.org/10.1371/journal.pone.0223447

Nagroda z chemii
https://doi.org/10.1177%2F1932296815626726
https://patents.google.com/patent/US9924736B2/en

Nagroda pokojowa
https://doi.org/10.1177/0269881117735687

Nagroda z inżynierii projektowej
https://doi.org/10.1007/978-981-16-2229-8_33

Nagroda z dziedziny lotnictwa
https://doi.org/10.1016/j.beproc.2010.02.006

Nagroda z fizyki
https://doi.org/10.1063/5.0255841

132. Polszczyzna, czyli wiele małych języków

Tue, 16 Sep 2025 18:01:24 +0000

Czy pierwsze zdanie zapisane w języku polskim było faktycznie wypowiedziane po polsku? Dlaczego kaszubski jest uznany za odrębny język, a śląski - nie? I czy “ubrać buty” to faktycznie błąd językowy?
Pokazujemy, że polszczyzna to tak naprawdę wiele małych języków, a nie monolit.
Gościnią tego odcinka jest Olga Woźniak, językoznawczyni, dziennikarka naukowa i autorka podcastu “Łapacz słów”. Znajdziecie go tu: https://open.spotify.com/show/0c9dfG4yLXCkNPNwg1CvLC

Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_kaszubski
https://www.national-geographic.pl/historia/jezyk-kaszubski-jest-jedynym-w-polsce-jezykiem-regionalnym/
https://wyborcza.pl/7,175991,30855458,choc-milosc-slazakow-do-slaskiego-jest-wielka-to-bez-wsparcia.html
http://www.poradnikjezykowy.uw.edu.pl/wydania/poradnik_jezykowy.786.2021.07.3-H.Duc-Fajfer.pdf
https://radaslonskigojynzyka.org/
https://protlumaczenia.pl/jezyk-lemkowski-czyli-jeden-z-najczesciej-uzywanych-w-polsce/
https://wyborcza.pl/7,175991,31252702,zitaj-w-zondzborku-czy-da-sie-przywrocic-do-zycia-jezyk-mazurski.html
https://opus.us.edu.pl/docstore/download/USLe0aaaf66d0404f1d8fa3465fc4f0a807/Mysliwiec_Slonsko_godka_przasny_folklor_czy_jezyk_regionalny.pdf
https://svoja.org/
https://www.stowarzyszenielemkow.pl/web/lemkowski-alfabet/

131. Nauka na czasie: Jak trzyma się piana na piwie oraz wariant Frankensteina

Tue, 02 Sep 2025 17:00:08 +0000

Czy nowe warianty koronawirusa są rzeczywiście tak groźne, jak o tym piszą niektóre media? I dlaczego piana na piwie w ogóle się utrzymuje?

Odcinek z serii “Nauka na czasie”.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

(1:16) Piana na piwie
(27:16) Nowe warianty koronawirusa

Polecajka na dziś: Historia świata w sześciu szklankach, Tom Standage, Wydawnictwo CiS
Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Piwo
https://pubs.aip.org/aip/pof/article/37/8/082139/3360405/The-hidden-subtlety-of-beer-foam-stability-A
https://en.wikipedia.org/wiki/Ale
https://en.wikipedia.org/wiki/Marangoni_effect

Koronawirus
https://cdn.who.int/media/docs/default-source/documents/epp/tracking-sars-cov-2/23052025_nb.1.8.1_ire.pdf
https://wyborcza.pl/7,75400,32060884,nimbus-i-stratus-dwa-nowe-warianty-koronawirusa-czy-sa.html
https://www.medonet.pl/koronawirus,covid-19-wroci-w-nowej-odslonie--nimbus-i-stratus-w-natarciu,artykul,53368144.html
https://www.termedia.pl/mz/Bedzie-wiecej-zakazen-nowym-subwariantem-SARS-CoV-2-,63624.html
https://www.termedia.pl/koronawirus/Szczepienia-przeciw-COVID-19-rusza-jesienia-,63672.html
https://tropicalmed.pl/wiadomosci/2025/szczepionka-na-nowy-wariant-covid-19
https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/od-25-sierpnia-2025-roku-wiecej-szczepien-w-aptekach-za-podanie-szczepionki-zaplaci-nfz,8816.html
https://www.termedia.pl/koronawirus/FDA-zatwierdza-nowa-szczepionke-przeciwko-COVID-19,62645.html
https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/mnexspike

130. Czym magia różni się od religii i inne odpowiedzi na trudne pytania

Tue, 26 Aug 2025 17:00:08 +0000

Czy specjalne okulary do komputera - takie z filtrem niebieskiego światła - mają sens?
Czym magia różni się od religii i czemu dopadają nas wszystkich?

Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!

Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Polecajka: książka “Seks, betel i czary. Życie seksualne dzikich sto lat później”, Aleksandra Gumowska, Znak Literanova

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.mcgill.ca/oss/article/medical-critical-thinking/feeling-blue-about-evidence-blue-blocking-glasses
https://www.scientificamerican.com/article/do-blue-light-glasses-help-with-eyestrain/
https://www.mayoclinichealthsystem.org/hometown-health/speaking-of-health/are-blue-light-blocking-glasses-a-must-have
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34983271/
https://nafalinauki.pl/swiatlo-widzialne/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Siatk%C3%B3wka_(anatomia)
https://thereader.mitpress.mit.edu/the-powerful-role-of-magical-beliefs-in-our-everyday-thinking/
https://en.wikipedia.org/wiki/Evolutionary_origin_of_religion
https://en.wikipedia.org/wiki/Ritual_behavior_in_animals
https://en.wikipedia.org/wiki/Evolutionary_psychology_of_religion
https://www.science.org/content/blog-post/origin-religion
https://jamesbishopblog.com/2019/03/23/james-frazer-evolutionary-development-of-mans-religious-psyche/
https://en.wikipedia.org/wiki/Cognitive_science_of_religion
https://www.psychstory.co.uk/psychology-blog/magic-religon-philosophy-science

129. Nauka na czasie - awantura o chata GPT i szczątki polarnika w Antarktyce

Tue, 19 Aug 2025 17:00:07 +0000

Czyje szczątki Polacy znaleźli w Antarktyce i jak twórcy ChataGPT zostali kompletnie zaskoczeni odbiorem ich najnowszego produktu.

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, który mówi o bieżących wydarzeniach i miał być krótszy niż regularne odcinki, ale niekiedy robi się dłuższy, co stało się również teraz.

Zachęcamy Was też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecajka: “The Thing” (“Coś”) w reżyserii Johna Carpentera

Wizualizacja stacji Arctowskiego po przebudowie:
https://architektura.muratorplus.pl/projekty/polska-stacja-antarktyczna-budowa-arctowskiego-wkracza-w-decydujaca-faze-aa-4acs-cRyo-4Xdt.html

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszemu wsparciu nasz podcast pozostaje dla wszystkich bezpłatny:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.bbc.com/news/articles/c4g034yx4gjo
https://www.uni.lodz.pl/aktualnosc/szczegoly/naukowcy-ul-odkryli-i-zbadali-w-arktyce-szczatki-polarnika-ktory-zginal-w-1959-roku
https://www.facebook.com/arctowski/posts/pfbid02jpHgoxCAs7CSWTkdpVNMEz7a7h14DBB8uVMhQdbQiyrpCWH4EdbK4oLZ8x6mpdyil
https://wyborcza.pl/7,75400,32168911,z-lodowca-kolo-polskiej-stacji-antarktycznej-wytopil-sie-czlowiek.html
https://www.nytimes.com/2025/08/15/podcasts/hardfork-gpt5-perplexity.html
https://www.facebook.com/andrzejdragan/posts/pfbid02vmtgAiPbpSEda4M19PsT8yhkTM8hTYH3KNdBr25BKznnp6XKFnjD5jLew46s1P6Vl
https://pl.wikipedia.org/wiki/Co%C5%9B_(film_1982)

128. Dlaczego drapanie po styropianie “boli” i inne odpowiedzi na trudne pytania

Tue, 12 Aug 2025 17:42:19 +0000

3 pytania i 3 odpowiedzi:

Dlaczego skrobanie paznokciem po tablicy albo po styropianie wywołuje w nas dreszcze?
Jak to się dzieje, że muzyka może nas uspokoić, zmotywować lub wręcz zdenerwować?
I co sprawia, że noże tępią się w zmywarce?

Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!

Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Polecajka - serial “The Pitt”

I obiecana playlista na Spotify:
https://open.spotify.com/playlist/3iTqOwrI3PsSR2KggqQeum?si=-D6pjSOUR-ikHqMEnzrXBA

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

Skrobanie po styropianie:
https://www.popsci.com/science/article/2013-05/fyi-why-do-we-hate-sound-nails-chalkboard/
https://www.science.org/content/article/cover-your-ears
https://olejefuchs.pl/drgania-cierne-typu-stick-slip.html?srsltid=AfmBOooUZAplrNcP024C4cYzGyXnIIlf8xVAFgnw80EthimZNrEP70Kf
https://physics.stackexchange.com/questions/721511/what-property-of-styrofoam-creates-that-awful-squeaking-sound-when-it-is-rubbed
https://www.livescience.com/57106-why-fingernails-on-chalkboard-hurts.html

Muzyka, która zmienia nasz nastrój:
https://en.wikipedia.org/wiki/Consonance_and_dissonance
https://pl.wikipedia.org/wiki/Dudnienie
https://en.wikipedia.org/wiki/Roughness_(psychophysics)
https://en.wikipedia.org/wiki/Tritone
https://businessinsider.com.pl/rozwoj-osobisty/zdrowie/najbardziej-relaksujacy-utwor-muzyczny-na-swiecie-zmniejszy-twoje-obawy/d2jrdw3
https://emastered.com/pl/blog/tritone-examples
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31167611/
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0889159113005138
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23541122/

Noże w zmywarce:
https://www.americastestkitchen.com/articles/6549-can-you-put-chefs-knife-in-dishwasher
https://nobliecustomknives.com/pl/carbon-steel-vs-stainless-steel-knife/
https://bacher.tools/en/blogs/bacher-blog/stop-before-you-throw-a-knife-in-the-dishwasher-think-about-what-you-are-risking
https://www.simplyrecipes.com/what-your-dishwasher-does-to-your-knife-7693338

Utwory, które pojawiły się w tym odcinku:

Marconi Union - Weightless
Bad Religion - Generator
Keith Jarrett - Köln, January 24, 1975, Pt. I (Live)
Jimi Hendrix - Purple Haze
Leonard Bernstein - Maria (West Side Story)
Black Sabbath - Black Sabbath
John Carpenter - Halloween Theme

127. Nauka na czasie - Całun Turyński nie taki święty i dziecko trojga rodziców

Tue, 05 Aug 2025 17:00:08 +0000

Opowiadamy o tym, jak nauka znowu psuje koncepcję Całunu Turyńskiego oraz o tym, kiedy dziecko potrzebuje trojga rodziców.

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, który mówi o bieżących wydarzeniach i miał być krótszy niż regularne odcinki, a niekiedy robi się dłuższy jak właśnie teraz.

Zachęcamy Was też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Niemerytoryczna polecajka na dziś to film “Sinners” w reż. Ryana Cooglera oraz niezbędny i uwielbiany przez nas kontekst w postaci “Od zmierzchu do świtu” w reż. Roberta Rodrigueza (wg scenariusza Quentina Tarantino) i “Bracie, gdzie jesteś” w reż. i scenariusza braci Coen

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszemu wsparciu nasz podcast pozostaje dla wszystkich bezpłatny:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Całun:
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/arcm.70030
https://archaeologymag.com/2025/08/shroud-of-turin-image-came-from-sculpture/
https://phys.org/news/2025-08-shroud-turin-image-relief-statue.html
https://www.britannica.com/topic/Shroud-of-Turin
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ca%C5%82un_Tury%C5%84ski
https://pl.wikipedia.org/wiki/Maska_Agamemnona

Dziecko trojga rodziców:
https://www.bbc.com/news/articles/cn8179z199vo
https://www.ncl.ac.uk/press/articles/latest/2025/07/mitochondrialdonationtreatment/
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMe2507753
https://www.thelilyfoundation.org.uk/affected-by-mito/all-about-mito/what-is-mito-science/
https://www.sciencealert.com/8-babies-born-in-uk-using-radical-three-parent-ivf-technique
https://www.npr.org/sections/shots-health-news/2025/07/16/nx-s1-5468304/mitochondria-disease-gene-donation-three-parents
https://www.science.org/content/article/babies-born-three-parent-ivf-look-healthy-so-far-new-study-finds
https://www.nature.com/articles/d41586-025-02276-5
https://theconversation.com/babies-born-with-dna-from-three-people-hailed-as-breakthrough-but-questions-remain-261385
https://en.wikipedia.org/wiki/Mitochondrial_disease
https://en.wikipedia.org/wiki/Human_mitochondrial_genetics

126. Tsunami i trzęsienie ziemi na Kamczatce - odcinek specjalny

Wed, 30 Jul 2025 11:54:58 +0000

Odcinek specjalny o tsunami i trzęsieniu ziemi u wybrzeży Kamczatki, które miało miejsce dziś, czyli 30 lipca o 01:24 czasu polskiego. Epicentrum wstrząsów o magnitudzie 8,8 znajdowało się około 120 km na południowy wschód od Pietropawłowska Kamczackiego, pod dnem Pacyfiku na głębokości 20,7 km. Było to szóste najpotężniejsze trzęsienie ziemi w całej historii pomiarów na świecie.
Jak można się domyślać, to trzęsienie ziemi wywołało silne tsunami, które pomknęło przez Pacyfik z prędkością sięgającą 800 km na godzinę. Wyjaśniamy, dokąd tsunami dotarło i dokąd jeszcze dotrze, jak ta fala wygląda na pełnym oceanie, a jak przy brzegu oraz dlaczego dwa z sześciu najsilniejszych trzęsień ziemi w odnotowanej historii miały miejsce właśnie w regionie Kamczatki.

Słuchajcie nas!

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.reuters.com/business/environment/tsunami-waves-reach-hawaii-after-huge-quake-rattles-russias-far-east-2025-07-30/
https://apnews.com/article/japan-russia-kamchatka-earthquake-tsunami-warning-a88cbe8a1e985cff54dc0ad849ea5ddb
https://earthquakeinsights.substack.com/p/m88-earthquake-strikes-offshore-kamchatka
https://www.nytimes.com/live/2025/07/29/world/earthquake-tsunami-russia-japan-hawaii
https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/30/tsunami-alert-pacific-islands-japan-russia-magnitude-8-earthquake-follow-live-updates
https://www.noaa.gov/explainers/science-behind-tsunamis
https://pl.wikipedia.org/wiki/Pacyficzny_Pier%C5%9Bcie%C5%84_Ognia

125. Dlaczego nie dasz rady iść prosto i inne odpowiedzi na trudne pytania

Tue, 29 Jul 2025 17:19:30 +0000

Pytania i odpowiedzi, czyli 4 x dlaczego:
💡 Dlaczego koty niemal nie piją wody?
💡 Dlaczego twój mózg skręca, gdy go nie pilnujesz?
💡 Dlaczego oscypek skrzypi w zębach?
💡 I dlaczego czerwone światło nie oślepia?

Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!

Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Polecajka - Agnieszka Defus, “Dlaczego koty boją się ogórków? Czyli czego nie widać gołym okiem, a widzą to naukowcy”, Wydawnictwo Mando

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Skrzypiące sery
https://www.foodrepublic.com/1539479/why-is-halloumi-squeaky/
https://choosingcheese.com/is-halloumi-supposed-to-be-squeaky/
https://www.cheesescience.org/squeak.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kazeina
https://serkorycinski.com/project/ser-tradycyjny-swojski/

Czerwone światło
https://pl.wikipedia.org/wiki/Widzenie_fotopowe
https://en.wikipedia.org/wiki/Retina
https://en.wikipedia.org/wiki/Rhodopsin
https://en.wikipedia.org/wiki/Visual_phototransduction
https://www.nps.gov/articles/dark-adaptation-of-the-human-eye-and-the-value-of-red-flashlights.htm

Koty
https://en.wikipedia.org/wiki/Domestication_of_the_cat
https://en.wikipedia.org/wiki/African_wildcat
https://vetfocus.royalcanin.com/pl/nauka/zapotrzebowanie-kot%C3%B3w-na-wod%C4%99-i-ich-nawyki-zwi%C4%85zane-z-piciem
https://drjustinelee.com/why-does-cat-pee-stink-worse-than-dog-pee-dr-justine-lee-dacvecc-dabt-board-certified-veterinary-specialist/
https://todaysveterinarynurse.com/urology-renal-medicine/managing-feline-chronic-kidney-disease/
https://pl.wikipedia.org/wiki/P%C4%99tla_nefronu
https://www.polkarma.pl/bazawiedzy-dieta-kotow-dzikich-i-domowych

Chodzenie z zamkniętymi oczami
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19699093/
https://www.newscientist.com/article/dn17658-we-cant-help-walking-in-circles/
https://www.sciencenews.org/article/how-walk-circles-without-really-trying

Praca na temat tachionów:
https://journals.aps.org/prd/abstract/10.1103/PhysRevD.110.015006

124. Nauka na czasie - szympans influencer i gwiazda z gwiazdką

Tue, 22 Jul 2025 17:00:08 +0000

Dziś dwa mocne naukowe newsy. Pierwszy o szympansach, które zostają małpimi influencerami dzięki źdźbłom trawy, drugi o ujawnionej tajemnicy wielkiej gwiazdy.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecajka na dziś to książka “Misterium życia zwierząt” Karsten Brensing

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

Szympansy:
https://brill.com/view/journals/beh/162/6-8/article-p459_2.xml
https://wyborcza.pl/7,75400,32111437,zdzbla-trawy-w-uszach-lub-odbycie-czy-szympansy-moglyby.html#s=S.index-K.C-B.1-L.5.duzy
https://www.sciencealert.com/chimpfluencers-are-sticking-grass-in-their-ears-and-butts-in-latest-viral-trend
https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsbl.2018.0314
https://wyborcza.pl/7,177851,31029823,ani-zemsta-ani-antykaptalistyczna-rewolucja-ataki-orek-na.html

Betelgeza:
https://noirlab.edu/public/news/noirlab2523/?lang
https://arxiv.org/abs/2507.15749
https://www.sciencealert.com/its-official-betelgeuse-has-a-binary-twin-and-its-already-doomed
https://www.nytimes.com/2025/07/21/science/betelgeuse-star-companion.html
https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/ad87f4
https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/ad93c8

123. Skąd psy wiedzą, która jest godzina i inne odpowiedzi na trudne pytania

Tue, 15 Jul 2025 17:12:01 +0000

Naukowe wyjaśnienia mniej lub bardziej codziennych zjawisk - cykl “Pytania i odpowiedzi”, który tradycyjnie już nagrywamy dla Was w wakacje. W tym odcinku:

Dlaczego boli nas głowa po zjedzeniu czegoś bardzo zimnego?
Z jakiego powodu woda kręci się w określoną stronę, skoro siła Coriolisa nie ma tu zastosowania?
Skąd psy wiedzą, kiedy powinny dostać posiłek albo kiedy ich właściciel wraca do domu?
Dlaczego nie możemy osiągnąć, ani tym bardziej przekroczyć prędkości światła?

Zapraszamy również do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

Brain freeze
https://www.sciencedaily.com/releases/2013/05/130522095335.htm
https://www.researchgate.net/publication/333653705_Cold_Stimulus_Headache
https://www.researchgate.net/publication/352610331_Cerebral_Vascular_Blood_Flow_Changes_During_'Brain_Freeze'
https://en.wikipedia.org/wiki/Cold-stimulus_headache
https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/how-to-ease-brain-freeze
https://www.sciencefocus.com/the-human-body/brain-freeze

Psy
http://rochsociety.com/how-does-your-dog-know-when-its-time-for-dinner/
https://www.wired.com/2014/07/whats-up-with-that-dogs-tell-time/
https://www.petmd.com/dog/behavior/do-dogs-have-sense-time
https://www.psychologytoday.com/nz/blog/animal-emotions/201710/do-dogs-understand-you-can-play-5-minutes-then-we-go-home
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168159110003242
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8868415/
https://www.psychologytoday.com/us/blog/all-dogs-go-to-heaven/201802/how-long-can-you-leave-a-dog-home-alone

Coriolis
https://zapytajfizyka.fuw.edu.pl/pytania/wir-w-wannie-i-sila-coriolisa/
https://geoedukacja.edu.pl/2024/02/sila-coriolisa-2/
https://tvn24.pl/tvnmeteo/nauka/efekt-coriolisa-na-czym-polega-i-jakie-sa-nastepstwa-sily-coriolisa-st6093640
https://www.scientificamerican.com/article/can-somebody-finally-sett/
https://slate.com/technology/2015/06/coriolis-effect-proving-it-does-work-differently-in-different-hemispheres.html
https://www.americanscientist.org/blog/science-culture/the-coriolis-and-the-commode
https://youtu.be/aAdhJY0bGmo
https://youtu.be/YdG2vil4t3o
https://youtu.be/pWc9SfwnSxM

Światło:
https://bigthink.com/hard-science/real-reason-faster-than-light-speed-spacetime/
https://www.youtube.com/watch?v=A2JCoIGyGxc
https://zapytajfizyka.fuw.edu.pl/pytania/skad-przyspieszajacy-obiekt-wie-ze-nie-moze-przekroczyc-predkosci-swiatla/
https://www.amnh.org/exhibitions/einstein/light/cosmic-speed-limit
https://physics.stackexchange.com/questions/595605/why-cant-we-surpass-the-speed-of-light
https://pl.wikipedia.org/wiki/Pr%C4%99dko%C5%9B%C4%87_nad%C5%9Bwietlna
https://www.youtube.com/watch?v=PToEC-t1qrw
https://www.youtube.com/live/nrOjxCx9b98

122. Niż genueński - czy będzie kolejna powódź?

Tue, 08 Jul 2025 16:08:01 +0000

W chwili publikowania tego odcinka nad Polskę nadciąga potężny niż Gabriel, który narodził się koło Genui. Niesie ze sobą ogromną ilość wody i wygląda na to, że będzie ją zrzucał właśnie nad naszym krajem.
Co sprawia, że takie niże się tworzą, dlaczego są dla nas tak niebezpieczne, jak wpływa na nie zmiana klimatu i czy tym razem powinniśmy bać się powodzi? Czy dzieje się to według takiego schematu jak powódź, która nawiedziła Polskę we wrześniu 2024 roku i czy rzeczywiście sytuacja jest identyczna jak rok temu?

Oraz jak to się stało, że kilka dni temu nad Teksasem wydarzyła się powódź błyskawiczna, która zabiła ponad sto osób?

Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://imgw.pl/komunikat-instytutu-meteorologii-i-gospodarki-wodnej-pib-o-aktualnej-i-prognozowanej-synoptycznej-sytuacji-meteorologicznej-i-hydrologicznej-w-kraju-2/
https://www.facebook.com/burzaalertimgw
https://meteo.imgw.pl/dyn
https://www.severe-weather.eu/global-weather/marine-heatwave-summer-2025-mediterranean-heat-dome-europe-mk/
https://wyborcza.pl/7,75400,32085135,nadciaga-niz-genuenski-silne-opady-w-miastach-moga-sprawic.html
https://www.dw.com/en/floods-in-europe-caused-by-vb-conditions-what-are-they/a-69264729
https://www.mercator-ocean.eu/bulletin/ocean-temperature-bulletin-september-2024/
https://www.cimafoundation.org/en/news/the-italian-floods-of-may-2023-a-scientific-analysis/
https://climate.copernicus.eu/esotc/2021/flooding-july
https://www.ecmwf.int/en/newsletter/179/earth-system-science/medicane-daniel-extraordinary-cyclone-devastating-impacts
https://www.nature.com/articles/s41612-024-00872-2
https://www.copernicus.eu/en/media/image-day-gallery/sea-surface-temperature-southern-baltic-sea-beginning-july-2021
https://resources.eumetrain.org/data/6/663/print_8.htm
https://balancedweather.substack.com/p/balancedwx-special-tragic-flash-flooding
https://www.climameter.org/20250704-texas-floods
https://zenodo.org/records/15829357
https://www.npr.org/2025/07/07/nx-s1-5459755/texas-floods-climate-change

121. Erupcja St. Helens - fala ognia i rozerwana góra

Tue, 01 Jul 2025 20:09:57 +0000

Erupcja wulkanu Mt St Helens była spektakularna. I rozegrała się pod ścisłą obserwacją naukowców i fotografów, spośród których część, niestety, tego nie przeżyła.
W 1980 roku w powietrze wyleciała spora część góry. Jedno z jezior się wychlapnęło ze zbiornika, a inne, wraz z rzekami, wyparowały. Pędzące chmury rozgrzanych gazów i pyłów wypaliły szeroki pas o długości ponad 30 km. Dzieła zniszczenia dokonały rwące strumienie błota, które "zabetonowały" doliny nawet na ponad 40 km od podnóży wulkanu.
Specjaliści wiedzieli, że wulkan szykuje się do erupcji. Jednak nie spodziewali się, że z taką siłą.

Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka, a w nim naszej opowieści o jednym z najlepiej udokumentowanych wybuchów wulkanów.

Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Polecajka: Suzanne Collins, “W pierścieniu ognia” i inne książki z cyklu “Igrzyska śmierci”, Wydawnictwo Media Rodzina

Wspomniany film “Lawa”:
https://www.youtube.com/watch?v=kkuJhdowixs

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

https://www.crazynauka.pl/mount-saint-helens-co-wiemy-o-jednej-z-najwiekszych-katastrof-xx-wieku/
https://www.youtube.com/watch?v=h6B1myUKAS4
https://en.wikipedia.org/wiki/2004%E2%80%932008_volcanic_activity_of_Mount_St._Helens
https://pl.wikipedia.org/wiki/Pacyficzny_Pier%C5%9Bcie%C5%84_Ognia
https://en.wikipedia.org/wiki/Cascade_Volcanoes
https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Rainier
https://en.wikipedia.org/wiki/1980_eruption_of_Mount_St._Helens
https://en.wikipedia.org/wiki/Harmonic_tremor
https://pl.wikipedia.org/wiki/Erupcja_Mount_St._Helens_(1980)
https://pl.wikipedia.org/wiki/P%C5%82yta_tektoniczna
https://en.wikipedia.org/wiki/Ring_of_Fire_(song)
https://wulkanyswiata.blogspot.com/2015/08/aktywnosc-sejsmiczna-wulkanow-i-typy.html
https://www.nature.com/articles/ncomms13242
https://news.oregonstate.edu/news/new-imagery-solves-mystery-why-mount-st-helens-out-line-other-volcanoes
https://www.nationalgeographic.com/science/article/mount-st-helens-isnt-where-should-be-scientists-may-finally-know-why
https://www.americanscientist.org/article/explosive-truths
https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/JB092iB10p10237
https://earth.google.com/web/search/Mount+St.+Helens,+Waszyngton,+Stany+Zjednoczone/@46.21291013,-122.20208774,1942.93418695a,33236.12566962d,35y,-179.6691909h,55.496562t,0r/data=CiwiJgokCTp1CUerx0JAEXBL7-lO6fo_GWx4R-DluT5AITjTNzG4nljAQgIIAToDCgEwQgIIAEoNCP___________wEQAA

120. Nauka na czasie: twarz denisowianina i ekstremalnie wczesny test na nowotwory

Tue, 24 Jun 2025 17:00:08 +0000

W tym odcinku: tajemnice najbardziej skrytego spośród archaicznych gatunków człowieka oraz tak wczesny test na nowotwory, że wyprzedza diagnozę nawet o kilka lat. Czyli dwa newsy z cyklu “Nauka na czasie”.

Zapraszamy do posłuchania nowego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nature.com/articles/d41586-025-01899-y
https://www.science.org/doi/10.1126/science.adu9677
https://www.science.org/doi/10.1126/science.ads3888
https://www.sciencenews.org/article/denisovans-taiwan-jaw-fossil-evidence
https://www.sciencenews.org/article/cancer-tumor-dna-blood-test-screening
https://www.sciencedaily.com/releases/2025/06/250613013845.htm
https://www.nature.com/articles/d41586-025-00530-4
https://aacrjournals.org/cancerdiscovery/article-abstract/doi/10.1158/2159-8290.CD-25-0375/762609/Detection-of-cancers-three-years-prior-to

119. Katastrofy lotnicze, w których ocalała jedna osoba

Tue, 17 Jun 2025 19:22:12 +0000

Jak to możliwe, że katastrofę samolotu, w której ginie kilkaset osób, przeżywa jeden jedyny człowiek? I w dodatku wychodzi z niej niemal bez szwanku?
W kontekście niedawnej katastrofy samolotu Air India w Ahmadabadzie opowiadamy o innych pojedynczych ocalałych, którzy “cudownie” przeżyli wypadki lotnicze. Czy to ekstremalnie rzadkie zdarzenia? Czy jest w nich jakaś prawidłowość? Które miejsca są najbezpieczniejsze w samolocie?

Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Polecajka: Patrick Smith, “Pilot ci tego nie powie”, Wydawnictwo Muza 2019

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.clarin.com/ediciones-anteriores/optica-sobrevivientes_0_rJUQVgb0Yg.html
https://en.wikipedia.org/wiki/LANSA_Flight_502
https://en.wikipedia.org/wiki/LANSA_Flight_508
https://en.wikipedia.org/wiki/Juliane_Koepcke
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Mikulicz-Radecki
https://en.wikipedia.org/wiki/Panguana
https://www.youtube.com/watch?v=msipyM4vyLg
https://pl.wikipedia.org/wiki/Katastrofa_lotu_Northwest_Airlines_255
https://en.wikipedia.org/wiki/Bahia_Bakari
https://www.livescience.com/technology/whats-the-safest-seat-on-a-plane
https://www.huffpost.com/entry/safest-seat-on-a-plane_n_58f7dbd8e4b091e58f382505
https://time.com/3934663/safest-seat-airplane/
https://web.archive.org/web/20150323225711/http://www.popularmechanics.com/flight/a1918/4219452/
https://www.aljazeera.com/news/2025/6/13/i-realised-i-was-alive-sole-survivor-of-air-india-crash-recounts-tragedy

118. Nauka na czasie: drugi Polak w kosmosie - co warto wiedzieć o nim i o misji

Tue, 10 Jun 2025 17:30:04 +0000

Piguła wiedzy o locie drugiego Polaka w kosmos i o samym Sławoszu Uznańskim-Wiśniewskim, który - uwierzcie mi - jest postacią nietuzinkową.
Ten odcinek to coś na kształt przewodnika dla zabieganych. Jeśli więc jakimś cudem nie wiecie nic na ten temat, to po wysłuchaniu naszego podcastu będziecie zabłysnąć w towarzystwie np. drugim fakultetem polskiego astronauty albo tym, co ma wspólnego z Wielkim Zderzaczem Hadronów. Dowiecie się również, dlaczego nie zdobył ośmiotysięcznika, jak w kosmosie zamieszać wodę w szklance i dlaczego liofilizowane pierogi wybuchają.

Jeśli mielibyście ochotę spotkać się z nami osobiście, to zapraszamy 12 czerwca o 19.00 do warszawskiego Promu Kultury na Saskiej Kępie. Będzie okazja do pogadania z nami, zadania nam pytań. Link do biletów znajdziecie tutaj
https://promkultury.pl/wydarzenie/cykl-10-10-czy-fakty-to-za-malo-o-roli-emocji-w-opowiadaniu-o-nauce/

Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Playlista kosmiczna Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego:
https://open.spotify.com/playlist/5OVTxO9az2CyEGwr99ZhvE

Polecajki:
Cena nieważkości. Kulisy lotu Polaka w kosmos, Dariusz Kortko, Marcin Pietraszewski, Wydawnictwo Agora, 2018
Ciężar nieważkości: opowieść pilota-kosmonauty, Mirosław Hermaszewski, Wydawnictwo Universitas, 2009

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://esamultimedia.esa.int/docs/HRE/Ignis_digital_LaunchKit.pdf
https://polsa.gov.pl/polak-projektowym-astronauta-esa/
https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Poland/Slawosz_Uznanski_z_Polski_odbedzie_szkolenie_jako_astronauta_projektowy_w_Europejskim_Centrum_Astronautow_EAC
https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Poland/Slawosz_Uznanski_z_Polski_odbedzie_szkolenie_jako_astronauta_projektowy_w_Europejskim_Centrum_Astronautow_EAC
https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,31988825,slawosz-uznanski-wisniewski-dla-wyborczej-tuz-przed-startem.html
https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Poland/Slawosz_Uznanski_szkolenie_w_Europejskim_Centrum_Astronautow
https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Poland/Ignis_nazwa_pierwszej_polskiej_misji_na_Miedzynarodowa_Stacje_Kosmiczna

https://www.pap.pl/aktualnosci/bedzie-drugim-polakiem-w-kosmosie-jak-do-tego-doszlo
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,108174,slawosz-uznanski-wisniewski-kosmos-strzal-w-dziesiatke.html

Profile Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego:
https://www.facebook.com/slawosz.uznanski/
https://www.instagram.com/astro_slawosz/?hl=pl

Profil Z głową w gwiazdach:
https://www.facebook.com/ZGlowaWGwiazdach

Profile Marysi Kamińskiej:
https://www.instagram.com/mariiiastro/
https://www.tiktok.com/@mariiiastro

117. 10 wynalazków do łączenia (prawie) wszystkiego

Tue, 03 Jun 2025 19:57:04 +0000

Historia wynalezienia 10 cudownych drobiazgów służących do łączenia lub spinania niemal wszystkiego. Drobiazgów takich jak trytytka czy srebrna taśma, bez których nasze życie byłoby o wiele trudniejsze, a majstrowie złote rączki byliby trochę mniej złoci.

Jeśli mielibyście ochotę spotkać się z nami osobiście, to zapraszamy 12 czerwca o 19.00 do warszawskiego Promu Kultury na Saskiej Kępie. Będzie okazja do pogadania z nami, zadania nam pytań. Link do biletów znajdziecie tutaj:
https://promkultury.pl/wydarzenie/cykl-10-10-czy-fakty-to-za-malo-o-roli-emocji-w-opowiadaniu-o-nauce/

Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Polecajka - Randall Munroe, "What if? A co, gdyby?”:
https://www.crazynauka.pl/what-if-a-co-gdyby-czyli-bardzo-dziwne-pytania-co-na-prezent/
https://www.crazynauka.pl/what-if-2-a-co-gdyby-absurdalne-pytania-i-naukowe-odpowiedzi/

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://en.wikipedia.org/wiki/Duct_tape
https://www.jnj.com/our-heritage/vesta-stoudt-the-woman-who-invented-duct-tape
https://wd40.pl/o-nas/
https://www.wd40.com/history/
https://www.crazynauka.pl/trytytka-ma-juz-60-lat-i-tysiace-zastosowan-innych/
https://www.top-opakowania.pl/artykuly/kto-i-dlaczego-wynalazl-tasme-klejaca
https://www.crazynauka.pl/wynalazl-agrafke-zeby-splacic-dlug/
https://www.militarytimes.com/off-duty/military-culture/2021/07/30/how-world-war-ii-led-to-the-invention-of-super-glue/
https://lemelson.mit.edu/resources/harry-coover
https://www.crazynauka.pl/10-wynalazkow-bez-ktorych-nasze-zycie-byloby-duzo-trudniejsze-kto-jest-ich-autorem/#post-it
https://pl.wikipedia.org/wiki/Velcro
https://time.com/archive/6916217/a-brief-history-of-velcro/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Gumka_recepturka
https://en.wikipedia.org/wiki/Paper_clip
https://pl.wikipedia.org/wiki/Spinacz

116. Nauka na czasie - odporność w rytmie doby i szantaże sztucznej inteligencji

Tue, 27 May 2025 17:36:27 +0000

Jakie znaczenie dla naszej odporności ma przestrzeganie rytmu dobowego i opowieść o tym, jak sztuczna inteligencja kłamie, manipuluje i postępuje w sposób, którego się po niej nie spodziewaliśmy.

Zapraszamy do posłuchania nowego odcinka Podcastu Crazy Nauka!

A do sieci trafił dziś kolejny odcinek naszej nowej serii podcastowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem.
Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Posłuchajcie naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:

https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊

https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊

https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.science.org/doi/10.1126/sciimmunol.adn3080
https://www.cell.com/cell-reports/fulltext/S2211-1247(24)00528-X
https://www.sciencealert.com/exposure-to-daylight-boosts-the-immune-system-study-suggests
https://techround.co.uk/artificial-intelligence/evading-shutdown-palisade-research-shows-gpt-o3-ignored-shutdown-commands-and-acted-independently/
https://arxiv.org/html/2503.05788v2
https://qz.com/ai-model-blackmail-self-preservation-anthropic-claude-1851782198

115. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem

Tue, 20 May 2025 17:10:01 +0000

Są wszędzie. Praktycznie nie da się bez nich żyć. I nawet je lubimy... No, przynajmniej do niedawna lubiliśmy. Czy faktycznie powinniśmy się martwić tym, co robią wielkie firmy technologiczne?

Rozmawiamy o tym z Sylwią Czubkowską, autorką właśnie wydanej książki "Bóg techy" i współtwórczynią świetnego podcastu Techstorie.
https://www.znak.com.pl/p/bog-techy-jak-wielkie-firmy-technologiczne-przejmuja-wladze-nad-polska-i-swiatem-sylwia-czubkowska-245345

*********
Obiecany link do wyrażenia niezgody na korzystanie przez Meta z naszych danych do trenowania AI: https://www.facebook.com/help/contact/6359191084165019 Wystarczy podać jakkolwiek sensownie brzmiący powód. Jak się komuś nie chce kombinować, to niech napisze: "Moje informacje nie powinny być publicznie wykorzystywane". Uznają :)

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Oto linki do naszego podcastu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
https://podcasty.polskieradio.pl/podcast/laboratorium-zbrodni-podcast-crazy-nauka,653/odcinek/igrzyska-smierci-na-alasce-,6c29c41e-5cd0-419b-a15a-bc6dfcebf66d
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

114. Nauka na czasie: absurdalnie wysokie fale i rozmowy z psem

Tue, 29 Apr 2025 17:00:07 +0000

Czy psy faktycznie rozumieją to, co się do nich mówi, czy to raczej nadinterpretacja właścicieli? Oraz jak okazało się, że wybujała fantazja żeglarzy jest rzeczywistością.
Opowiadamy o ciekawych badaniach dotyczących interakcji między psami a ludźmi i dodajemy do tego niezwykłą historię pewnej jamniczki-uciekinierki. Oraz mówimy o falach wyjątkowych (i nie chodzi tylko o naszą suczkę, Falę), ich powstawaniu i zagrożeniu, jakie stanowią.

A już jutro, 20 kwietnia, kolejny odcinek naszej nowej serii podcastowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

A dzisiejsza polecajka to "Blackout: najczarniejszy scenariusz z możliwych" Marca Elsberga.

Posłuchajcie naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://sj.umg.edu.pl/sites/default/files/ZN476.pdf
https://www.nature.com/articles/s41598-022-05671-4
https://www.sciencealert.com/rogue-waves-can-reach-four-times-higher-than-we-thought
https://www.bbc.com/news/articles/cly1p1lezdgo
https://www.theguardian.com/australia-news/2025/apr/05/valerie-the-daschund-kangaroo-island-update

113. Jak robimy Crazy Naukę z AI - same konkrety, z których i Wy możecie skorzystać

Tue, 22 Apr 2025 18:17:24 +0000

O narzędziach AI bez teoretyzowania i technobełkotu: do czego lepiej NIE używać sztucznej inteligencji? Jak wielu z nas mówi do chata GPT “proszę i “dziękuję” tylko dlatego, że boi się buntu maszyn? W jakich okolicznościach AI miewa halucynacje? I jak pomaga nam w tworzeniu Crazy Nauki?

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Tu 23 kwietnia pojawią się linki do naszego podcastu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
https://podcasty.polskieradio.pl/podcast/laboratorium-zbrodni-podcast-crazy-nauka,653/odcinek/igrzyska-smierci-na-alasce-,6c29c41e-5cd0-419b-a15a-bc6dfcebf66d
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Polecajka - nasz artykuł o książce “Wszyscy kłamią” Setha Stephensa-Davidowitza:
https://www.crazynauka.pl/wszyscy-klamia-tylko-google-mowi-o-nas-prawde-genialna-ksiazka-o-big-data-z-wyszukiwarek/

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://hbr.org/2025/04/how-people-are-really-using-gen-ai-in-2025
https://rewolucjaai.com/
https://www.nytimes.com/2025/02/28/podcasts/hardfork-anthropic-dario-amodei.html
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2590291124003607
https://www.tooltester.com/en/blog/chatgpt-survey-can-people-tell-the-difference/
https://www.cyberhaven.com/blog/4-2-of-workers-have-pasted-company-data-into-chatgpt
https://arxiv.org/html/2401.03205v1
https://tswlocal.com/claude-ai-the-future-of-emotional-ai-chatbots/
https://www.techradar.com/computing/artificial-intelligence/are-you-polite-to-chatgpt-heres-where-you-rank-among-ai-chatbot-users

112. Nauka na czasie: Robert F. Kennedy Jr. kontra nauka i zdrowy rozsądek

Tue, 15 Apr 2025 17:00:07 +0000

Prostujemy antynaukowe bzdury, które szerzy Robert F. Kennedy Jr., obecny szef resortu zdrowia i opieki społecznej USA. To nie tylko przeciwnik szczepień, ale też wyznawca wielu innych niepopartych dowodami, szkodliwych poglądów.

W tym mówiących o tym, że:
- szczepionki wywołują autyzm
- odrę leczy się witaminą A
- antydepresanty przyczyniają się do szkolnych strzelanin
- fluorkowana woda to trucizna
- promieniowanie Wi-Fi otwiera mózg na toksyny z organizmu
- COVID-19 jest “etnicznie targetowany”

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!
Fot. na okładce: Gage Skidmore / Flickr (CC BY-SA 2.0)

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Polecajka na dziś: “12 gniewnych ludzi”, reż. Sidney Lumet

Odcinek naszego podcastu o tym, dlaczego trzeba się buntować:
https://www.spreaker.com/episode/86-jestesmy-posluszni-z-natury-dlaczego-trzeba-sie-buntowac--62376068

Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.factcheck.org/2023/08/scicheck-factchecking-robert-f-kennedy-jr/
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0264410X14006367
https://www.bmj.com/content/342/bmj.d1678
https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jak-nalezy-interpretowac-dane-o-nop-z-bazy-vaers/
https://abcnews.go.com/Politics/fact-checking-rfk-jrs-claims-vaccines-pesticides-confirmation/story?id=118224419
https://www.cbsnews.com/news/rfk-jr-to-face-senate-confirmation-hearings/
https://www.annenbergpublicpolicycenter.org/fact-checking-presidential-candidate-robert-f-kennedy-jr-on-vaccines-autism-and-covid-19/
https://www.factcheck.org/2024/11/as-trump-taps-rfk-jr-for-health-secretary-a-look-back-at-kennedys-claims/
https://www.factcheck.org/2023/08/scicheck-factchecking-robert-f-kennedy-jr/
https://www.pbs.org/newshour/health/rfk-jr-orders-hhs-to-determine-the-cause-of-autism-by-september
https://www.cbsnews.com/news/rfk-jr-interview-takeaways-measles-food-dyes-weight-loss-drugs/
https://www.factcheck.org/2025/03/rfk-jr-misleads-about-measles-vaccine-in-hannity-interview/
https://www.factcheck.org/2025/03/rfk-jr-misleads-on-vitamin-a-unsupported-therapies-for-measles/
https://www.health.com/rfk-jr-cod-liver-oil-vitamin-a-unconventional-measles-treatments-11691469
https://www.cbsnews.com/video/rfk-jr-says-people-should-get-the-measles-vaccine/
https://www.nytimes.com/2025/03/18/health/kennedy-bird-flu.html
https://www.factcheck.org/2024/02/cdc-experts-say-fluoridated-water-is-safe-contrary-to-rfk-jr-s-warnings/
https://www.cochrane.org/pl/CD010856/ORAL_czy-dodawanie-fluoru-do-wody-zapobiega-prochnicy-zebow
https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/35fac0cf-0abe-40e5-964f-8fb187e44d21/content
https://laboratoryjnie.pl/2020/11/16/fluor-fakty-i-mity/
https://sciencebasedmedicine.org/bad-documentary-review-the-great-culling/
https://sciencebasedmedicine.org/the-fluoride-dragon-cometh-or-does-he/
https://www.sciencenews.org/article/rfk-vaccines-fluoride-autism-milk-covid
https://www.dshs.texas.gov/news-alerts/measles-outbreak-2025
https://edition.cnn.com/health/measles-cases-us-dg/index.html
https://www.idsociety.org/public-health/measles/know-the-facts/
https://www.factcheck.org/2024/08/rfk-jr-s-exaggerations-on-chronic-disease-in-children/
https://www.politifact.com/factchecks/2023/jun/28/robert-f-kennedy-jr/no-evidence-atrazine-in-the-water-supply-is-causin/
https://www.aljazeera.com/news/2025/1/30/fact-check-rfk-jrs-statements-during-senate-confirmation-hearing
https://www.politifact.com/factchecks/2023/jun/28/robert-f-kennedy-jr/no-evidence-atrazine-in-the-water-supply-is-causin/

111. Czy warto “rzucać” picie kawy? Co na to nauka?

Tue, 08 Apr 2025 17:26:44 +0000

Co z tą kawą: w końcu szkodzi czy nie? Ile można jej wypić w ciągu dnia? Jak ją pić, żeby “działała”?
Często słyszymy coś w rodzaju “Palenie rzuciłam/em, prawie już nie piję alkoholu, no tylko ta kawa jeszcze…”. Tymczasem kawa wypijana w umiarkowanych ilościach nie tylko nie szkodzi, ale wręcz ma dobry wpływ na zdrowie! Problemem natomiast jest coś innego. Kawa, jaką dziś znamy, może się niedługo skończyć… Symptomy tego widać już teraz.

To jest dłuższy odcinek naszego podcastu - taki, który emitujemy co dwa tygodnie, na przemian z krótszymi, newsowymi odcinkami.
Zapraszamy do posłuchania!
Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę (!), to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.crazynauka.pl/picie-kawy-moze-wydluzyc-zycie/
https://www.crazynauka.pl/jak-i-jaka-pic-kawe-zeby-dawala-kopa/
https://www.crazynauka.pl/kawa-pomaga-ale-tylko-przez-dwie-doby/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17023717/
https://blog.genuineorigin.com/2023/01/how-much-caffeine-is-in-coffee/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29777049/
https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/drinking-both-coffee-and-tea-linked-to-lower-risks-for-stroke-and-dementia
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34784347/
https://www.inc.com/bill-murphy-jr/a-massive-new-study-of-347077-people-just-revealed-exactly-how-much-coffee-you-should-drink-each-day-before-health-dangers-outweigh-benefits.html
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12519715/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430790/
https://www.medicaldaily.com/drinking-coffee-lowers-liver-cancer-risk-people-who-drink-3-alcoholic-beverages-day-327482
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/search/research-news/15914/
https://www.macrotrends.net/2535/coffee-prices-historical-chart-data
https://www.bankier.pl/wiadomosc/Smutek-dla-fanow-espresso-i-latte-radosc-dla-spekulantow-Ceny-kawy-wzrosly-poteznie-8897695.html
https://greenly.earth/en-us/blog/industries/is-coffee-threatened-by-climate-change
https://www.anthropocenemagazine.org/2024/08/coffee-is-threatened-by-climate-change-the-solution-may-be-closer-at-hand-than-we-thought/
https://themunicheye.com/themunicheye.com/rising-coffee-prices-climate-change-market-speculation-13191
https://dzikiezycie.pl/archiwum/2019/wrzesien-2019/czy-obudzimy-sie-w-swiecie-bez-kawy

110. Nauka na czasie: 4 na 2, czyli zgadnij, które z tych newsów są prawdziwe

Tue, 01 Apr 2025 17:00:07 +0000

Na Prima Aprilis przygotowaliśmy 6 naukowych newsów: 4 prawdziwe, a 2 - nie. Zgadniecie, które są fake newsami?

Perfumowane rzeźby antyczne
Ośmiornica jedzie na głowie rekina
Mech z dachów Mumbaju i sonosynteza
Stworzono przezroczyste drewno
Modyfikowana genetycznie mysz-mamut
Gen niechęci do zmywania naczyń Sapofo-21

Po zakończeniu odcinka jest chwila przerwy i wtedy wyjaśniamy, co jest, a co nie jest prawdą. Kto chce, może wysłuchać tego wyjaśnienia. Kto woli sam zgadywać, może wziąć udział w ankiecie na naszym profilu na Spotify i oznaczyć, co było nieprawdą. Dobrej zabawy!

Polecajka na dziś: Philomena Cunk w wydaniu książkowym pt. “Cunk o wszystkim” oraz do oglądania: seria “Świat oczami Cunk” (Cunk on Earth) i dokument “Życie oczami Cunk” (Cunk on Life).

Fot. Liebieghaus Skulpturensammlung / Norbert Miguletz, wystawa “GODS IN COLOR—GOLDEN EDITION”

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/ancient-greek-and-roman-statues-were-not-only-beautiful-but-also-smelled-nice-too-180986280/
https://archaeologymag.com/2025/03/ancient-sculptures-were-scented-study-reveals/
https://www.livescience.com/animals/sharks/octopus-spotted-riding-on-top-of-worlds-fastest-shark
https://www.science.org/content/article/mouse-mammoth-s-pelt-makes-superfuzzy-debut
https://www.acs.org/pressroom/presspacs/2025/march/making-sturdy-semi-transparent-wood-with-cheap-natural-materials.html

109. Potężne trucizny - co czyha na nas w domu i ogrodzie?

Tue, 25 Mar 2025 18:00:08 +0000

Trucizny, które mogą nas zabić w naszym własnym domu lub w jego najbliższym otoczeniu. Czyli czerwone jagody, szalony kapelusznik, smoothie z konwalią i śmiertelnie niebezpieczne mieszanki domowych środków czystości.

To jest druga część naszego cyklu o truciznach - pierwszą część znajdziecie w 107. odcinku naszego podcastu. Opowiadamy tam o najsilniejszych i najtrudniejszych do wykrycia truciznach. Obu tych odcinków możecie słuchać w dowolnej kolejności - nie zachowujemy w nich ciągłości narracyjnej.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Nasze wideo o Rezerwacie Cisy Staropolskie:
https://youtu.be/aSVVEzdObHA?si=x1q67i8Brekf0JKd

Nasza recenzja książki “Znikająca łyżeczka” Sama Keana:
https://www.crazynauka.pl/znikajaca-lyzeczka-czyli-jak-pierwiastki-chemiczne-zmienily-historie/

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nbcnews.com/news/us-news/christian-school-teacher-tried-poison-husbands-smoothie-deadly-plant-m-rcna134824
https://www.cbsnews.com/news/sarah-scheffer-missouri-accused-poisoning-husband-lily-of-the-valley/
https://www.mmsjournals.org/index.php/mmj/article/view/600
https://www.mountsinai.org/health-library/poison/oleander-poisoning
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6996654/
https://en.wikipedia.org/wiki/Oleandrin
https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-04-09-me-223-story.html
https://www.upi.com/Archives/1990/10/10/Trial-ordered-in-nations-first-oleander-poisoning-case/2694655531200/
https://unframed.lacma.org/2011/03/07/how-the-hatter-went-mad
https://www.science.org/content/article/mercury-poisoning-kills-lab-chemist
https://en.wikipedia.org/wiki/Karen_Wetterhahn
https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00041514.htm
https://www.nippon.com/en/column/g00468/
https://en.wikipedia.org/wiki/Tetrodotoxin

108. Nauka na czasie: Mikroplastik w naszych głowach i powrót pechowych astronautów

Tue, 18 Mar 2025 18:00:07 +0000

Kosmiczna podróż, która miała trwać 10 dni, a skończyła się po 9,5 miesiącach, kilka słów o księżycowym lądowniku, który woli leżeć, niż stać oraz doniesienia o mikroplastiku, który - dosłownie - włazi nam do głowy. Czyli dwa (no, dwa+) naukowe newsy w ramach krótszej wersji naszego podcastu.

Małe ogłoszenie: jeśli mielibyście ochotę wyskoczyć z nami jako przewodnikami do Szkocji na wyprawę stworzoną specjalnie dla ludzi ciekawych świata (czyli słuchaczy Podcastu Crazy Nauka 😀), to są jeszcze miejsca!
Zapisy:
https://www.onesmallstep.travel/szkocjacrazynauka-2025

Polecajka na dziś: książka “Marsjanin” Andy Weir / film “Marsjanin” w reż. Ridleya Scotta
Mark Watney miał przebywać na Marsie przez 31 dni marsjańskich (soli), a ostatecznie spędził tam 549 dni soli, co odpowiada 564 dniom ziemskim.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Mikroplastik
https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/plastic-particles-bottled-water
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160412020322297
https://www.eurekalert.org/news-releases/1074296
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adr8243
https://www.nature.com/articles/s41591-024-03453-1
https://www.pnas.org/doi/abs/10.1073/pnas.2423957122
https://biotechnologia.pl/farmacja/wplyw-mikroplastikow-i-niebezpiecznych-substancji-farmaceutycznych-na-inne-zanieczyszczenia-oraz-organizmy-wodne,21648

Kosmos
https://www.space.com/space-exploration/international-space-station/boeing-starliner-astronauts-spacex-crew-9-return-to-earth
https://www.intuitivemachines.com/nova-c
https://en.wikipedia.org/wiki/Intuitive_Machines_Nova-C
https://en.wikipedia.org/wiki/IM-2
https://www.nytimes.com/2025/03/07/science/intuitive-machines-moon-lander-dead.html
https://wyborcza.pl/7,75400,31751181,przewrocil-sie-i-lezy-amerykanski-ladownik-atena-nie-przetrzymal.html

107. Potężne trucizny - najsilniejsze i trudne do wykrycia

Wed, 12 Mar 2025 16:51:12 +0000

Wystarczy pół kilo tej substancji, by otruć wszystkich ludzi na świecie. A żaby z Kolumbii dzielą pewną mroczną tajemnicę z ptakami z Papui Nowej Gwinei.
W tym odcinku podcastu Crazy Nauka opowiadamy o truciznach. Temat jest przeogromny, więc skupiamy się najpierw na dwóch wątkach: truciznach najsilniejszych i najtrudniejszych do wykrycia.
Od razu ostrzegamy - będzie mowa o śmierci i zabójstwach. Unikamy makabry, ale rozumiemy jeśli ktoś nie chce słuchać.

Dziś po raz pierwszy pojawia się polecajka popkulturalna - serial "Breaking Bad".

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/environmental-hazards-risks/food-poisoning-from-marine-toxins
https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/bd84c5c7-4471-48f5-89e4-a7dc06d2f380/content
https://digitallibrary.amnh.org/items/d82fffd4-13a8-4bc0-97df-40e96e7e6f14
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C96071%2Codkryto-grozna-dla-czlowieka-toksyne-u-dwoch-gatunkow-ptakow-wroblowatych
https://health.howstuffworks.com/human-body/systems/digestive/rotten-sausages-botox-botulism.htm
https://theconversation.com/handle-with-care-the-worlds-five-deadliest-poisons-56089
https://www.chemistryworld.com/opinion/marshs-mirror/2500415.article
https://www.youtube.com/watch?v=oqqWdaaTq7A
https://en.wikipedia.org/wiki/Poisoning_of_Alexander_Litvinenko
https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10046853/1/Revised%20Litvinenko%20Lancet%20manuscript%20Nov%206%202015.pdf
https://www.chemistryworld.com/opinion/marshs-mirror/2500415.article
https://en.wikipedia.org/wiki/Ricin
https://en.wikipedia.org/wiki/Georgi_Markov
https://en.wikipedia.org/wiki/Bulgarian_umbrella
https://pl.wikipedia.org/wiki/Dawka_%C5%9Bmiertelna
https://en.wikipedia.org/wiki/Thallium_poisoning
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30020612/
https://www.science.org/content/article/what-was-it-consult-breaking-bad

106. Nauka na czasie: Blue Ghost na Księżycu i jak rośnie poziom wody w Bałtyku

Tue, 04 Mar 2025 18:00:09 +0000

Czy na Księżycu może działać nawigacja GPS?I dlaczego poziom Bałtyku podnosi się u polskich wybrzeży, a opada po stronie Szwecji?
Opowiadamy o misji pewnego szczególnego świetlika, którego zaniosło aż na Księżyc, oraz o tym, o ile już wzrósł poziom wody w Bałtyku, jak będzie się podnosił w najbliższych dziesięcioleciach i co to oznacza dla Gdańska i Żuław.

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Posłuchajcie naszego podcastu!

Nasza szkocka wyprawa:
https://www.onesmallstep.travel/szkocjacrazynauka-2025

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Księżyc
https://www.nasa.gov/news-release/touchdown-carrying-nasa-science-fireflys-blue-ghost-lands-on-moon/
https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Ghost_Mission_1
https://fireflyspace.com/missions/blue-ghost-mission-1/
https://www.flickr.com/photos/fireflyspace/54353240540/in/album-72177720313239766/
https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=BLUEGHOST
https://www.livescience.com/space/space-exploration/sunrise-on-the-moon-captured-by-blue-ghost-spacecraft-after-nasa-and-firefly-aerospace-announce-successful-lunar-landing

Bałtyk
https://www.eea.europa.eu/en/analysis/indicators/global-and-european-sea-level-rise
https://marine.copernicus.eu/pl/ocean-climate-portal/sea-level
https://sealevel.nasa.gov/ipcc-ar6-sea-level-projection-tool
https://coastal.climatecentral.org/map/6/19.3919/54.2696/
https://marine.copernicus.eu/access-data/ocean-monitoring-indicators/baltic-sea-mean-sea-level-time-series-and-trend
https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/wprowadzenie-do-6-raportu-ipcc-490
https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/polska-akademia-nauk-o-wzroscie-poziomu-morza-455
https://imgw.pl/charakterystyka-wybranych-elementow-klimatu-w-polsce-w-2024-roku-podsumowanie/

105. Nowe klimatyczne kłamstwa firm paliwowych, sportwashing i stare triki

Tue, 25 Feb 2025 18:16:03 +0000

Po co firmy paliwowe zamrażają w Arktyce topniejącą wieloletnią zmarzlinę? i kto stwierdził, że odejście od spalania węgla, ropy i gazu zaprowadzi ludzkość "z powrotem do jaskiń"?
W najnowszym odcinku Podcastu Crazy Nauka opowiadamy o tym, jak w ostatnich latach ewoluowały kłamstwa sektora naftowego na temat zmiany klimatu, na jakie szczyty hipokryzji ta branża zdołała się wspiąć i jakie kolejne kompromitujące ją dokumenty wyciekły do publicznej wiadomości.

Opowiemy o konstruowaniu platform wiertniczych zgodnie z danymi nt. wpływu ocieplenia klimatu na poziom morza, którym to danym branża oficjalnie zaprzeczała. I o zaangażowaniu firm paliwowych w sponsoring sportowy, co można krótko nazwać “sportwashingiem”.

W tym odcinku często odwołujemy się do 5. odcinka naszego podcastu pt. “Kłamstwa branży paliwowej, czyli skąd wzięły się mity związane ze zmianą klimatu”, do którego posłuchania również Was zachęcamy:
https://www.spreaker.com/episode/5-klamstwa-branzy-paliwowej-czyli-skad-wziely-sie-mity-zwiazane-ze-zmiana-klimatu--50954622

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Tu nasze artykuły na ten temat:
https://www.crazynauka.pl/klamstwa-branzy-paliwowej-czyli-skad-wziely-sie-mity-zwiazane-ze-zmiana-klimatu/
https://www.crazynauka.pl/o-przyczynie-zmiany-klimatu-firmy-paliwowe-wiedzialy-od-60-lat-ale-trzymaly-to-w-tajemnicy/
https://www.crazynauka.pl/koncerny-paliwowe-sztucznie-chlodza-wieloletnia-zmarzline-pod-ropociagiem-na-alasce/

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nytimes.com/1989/12/20/business/greenhouse-effect-shell-anticipates-a-sea-change.html
https://www.iea.org/reports/world-energy-investment-2024/overview-and-key-findings
https://www.iea.org/reports/the-oil-and-gas-industry-in-net-zero-transitions/executive-summary
https://www.nbcnews.com/science/environment/democrats-say-big-oil-misled-public-decades-climate-change-rcna150255
https://www.budget.senate.gov/chairman/newsroom/press/new-joint-bicameral-staff-report-reveals-big-oils-campaign-of-climate-denial-disinformation-and-doublespeak/
https://www.api.org/news-policy-and-issues/news/2025/01/14/api-calls-on-incoming-administration-congress-administration-to-seize-american
https://edition.cnn.com/2025/01/17/economy/trump-oil-wind-energy/index.html
https://www.eenews.net/articles/exxons-own-models-predicted-global-warming-it-ignored-them/
https://theconversation.com/the-oil-and-gas-industry-has-been-lying-about-global-warming-for-decades-accountability-is-long-overdue-230160
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165232X22002889
https://www.nytimes.com/1989/12/20/business/greenhouse-effect-shell-anticipates-a-sea-change.html
https://iccwbo.org/news-publications/policies-reports/new-report-extreme-weather-events-cost-economy-2-trillion-over-the-last-decade/ https://gizmodo.com/conocophillips-willow-project-chillers-permafrost-oil-1850221362
https://www.coutts.com/insight-articles/news/2025/trumps-presidency-how-will-deregulation-shape-up-and-trade-policies-play-out.html
https://www.bbc.com/news/articles/crmzvdn9e18o
https://www.nytimes.com/2024/11/27/climate/maine-climate-change-oil-company-lawsuit.html
https://blog.ucsusa.org/delta-merner/us-states-and-communities-are-suing-the-fossil-fuel-industry-six-things-you-need-to-know/
https://climateintegrity.org/lawsuits
https://www.latimes.com/opinion/story/2023-09-20/la-california-oil-lawsuit-climate-accountability
https://en.wikipedia.org/wiki/Ghawar_Field
https://www.opendemocracy.net/en/cop27-hillknowlton-pr-greenwash-egypt/
https://www.clientearth.org/media/l44by31b/clientearth-complaint-concerning-saudi-arabian-oil-company.pdf
https://energetyka24.com/ropa/analizy-i-komentarze/dyrektor-generalny-saudi-aramco-czas-porzucic-fantazje-o-odchodzeniu-od-ropy-naftowej
https://sprawdzam.afp.com/doc.afp.com.32JD6PP
https://www.sustainability-beat.co.uk/2024/02/22/saudi-aramco-greenwashing/
https://klimat.rp.pl/klimat-i-ludzie/art41219171-sportwashing-rosnie-w-sile-nowa-strategia-gigantow-branzy-paliw-kopalnych
https://klimat.rp.pl/energia/art40044701-zarzuty-pod-adresem-gigantow-paliwowych-to-sie-przestanie-oplacac
https://www.clientearth.pl/najnowsze-dzialania/artykuly/onz-podejmuje-dzialania-przeciwko-saudyjskiej-firmie-naftowej-i-bankom-z-nia-wspolpracujacym-w-zwiazku-z-klimatem-i-prawami-czlowieka/
https://oko.press/za-kryzysy-ktos-przeciez-odpowiada-czy-za-niszczenie-klimatu-i-srodowiska-powinno-grozic-wiezienie
https://biznesalert.pl/saudi-aramco-emisje-co2-rafinerie-energetyka-srodowisko/
https://klimatycznabazawiedzy.org/raport/szalency-spod-szyldu-agend-klimatycznych-dezinformacja-i-propaganda-w-sprawach-zmiany-klimatu-i-polityki-klimatycznej/
https://www.desmog.com/2023/11/16/everything-you-need-to-know-about-saudi-aramco/
https://www.bakerinstitute.org/sites/default/files/2021-01/import/ces-wp-saudiaramco-010821.pdf

104. Nauka na czasie: Czy ludzie żyli w epoce dinozaurów, czyli co wiemy o nauce?

Tue, 18 Feb 2025 18:00:07 +0000

Czy to prawda, że ludzie żyli już w czasach dinozaurów, antybiotyki zwalczają wirusy, a klimat się zmienia wskutek naturalnych cykli? Mówimy o raporcie Eurobarometr, poświęconym wiedzy i postawom Europejczyków wobec nauki i technologii.
I tak, w raporcie są obecni również Polacy. Oraz owszem, wyróżniają się spośród 35 krajów, które wzięły udział w badaniu - niestety, nie zawsze wyróżniają się w sposób, jakiego byśmy sobie życzyli.

Chwalimy się: tu znajdziecie informacje o naszej nominacji do Nagrody im. Woyciechowskiego:
https://www.nagrodawoyciechowskiego.pl/Nagroda-Autor-Internetowy

Posłuchajcie naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z tych źródeł:
https://europa.eu/eurobarometer/api/deliverable/download/file?deliverableId=94629
https://europa.eu/eurobarometer/api/deliverable/download/file?deliverableId=94630
https://digitalpoland.org/publikacje/pobierz?id=70f40c4e-3fe1-4abd-9a32-02a26c324f18
https://www.britannica.com/science/continental-drift-geology
https://pl.wikipedia.org/wiki/Antropogeneza
https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/chapter/chapter-3/
https://zpe.gov.pl/a/fotosynteza/D8Os1wJXg

103. Wikingowie byli "fajniejsi" od Słowian: prawda czy fałsz?

Tue, 04 Feb 2025 18:07:46 +0000

Skandynawscy wikingowie nosili atrakcyjne stroje i biżuterię, używali oryginalnie zdobionej broni, no i w ogóle byli tak fajni, że warto robić o nich seriale i komiksy. A Słowianie chodzili w łapciach, byli przaśni i nie daliby rady stworzyć własnego państwa, gdyby im Skandynawowie w tym nie pomogli. Prawda? Otóż - wcale nie.

🗡 Dlaczego właściwie założyliśmy, że średniowieczni Skandynawowie byli atrakcyjniejsi od Słowian?
🗡 Jak polityka i światopogląd manipulowały historią?
🗡 I jak to naprawdę było z tymi wikingami w państwie pierwszych Piastów?

Pytamy o to fantastycznego gawędziarza, prof. Leszka Gardełę, archeologa i wikingologa, wybitnego znawcę wczesnośredniowiecznej Skandynawii i Słowiańszczyzny. Człowieka, który za wikingami przemierzył pół Europy. I napisał o nich mnóstwo artykułów naukowych oraz kilka książek.

Jeśli Wam się spodoba ten odcinek, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://studialednickie.pl/wiadomosci,tom-xxiii-2024.html
Str. 139-164 (ostrogi z potrójnymi motywami zwierzęcymi obejrzycie na str. 143 i 147)
https://archeologia.pl/wp-content/uploads/2021/06/Cieple-elitarna-nekropola-skompresowana.pdf
Wikingowie w Polsce? Zabytki skandynawskie z ziem polskich, pod red. M. Bogackiego, A. Janowskiego, Ł. Kaczmarka, Gniezno, Szczecin 2019

102. Nauka na czasie: Mikroprzerwy w pracy i zaraźliwe sikanie

Tue, 28 Jan 2025 18:00:07 +0000

Nawet jednominutowa przerwa w pracy potrafi zdziałać cuda - zmniejszyć zmęczenie, poprawić pamięć czy wydajność. Warunek: regularność.
Plus fascynujący świat "zaraźliwych" zachowań: co łączy sikanie, śmiech i ziewanie? Wyjaśniamy mechanizmy neurologiczne, które sprawiają, że nieświadomie synchronizujemy się z innymi.

Oto dwa naukowe newsy w ramach krótszej wersji naszego podcastu. Zapraszamy do słuchania!

Wideo na 100. odcinek czyli podcast od kuchni i nasze wpadki:
https://youtu.be/XUfTuezdtLY

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

Mikroprzerwy:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9432722/
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1911-3846.12999
https://www.sciencealert.com/study-reveals-2-key-ways-to-reduce-fatigue-at-work

“Zaraźliwe” odruchy:
https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(24)01594-X#S.embed_link-K.C-B.1-L.1.zw
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2869077/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9399231/
https://www.nature.com/articles/s41598-020-64999-x
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22772979/
https://ojs.pum.edu.pl/pomjlifesci/article/download/726/541
https://www.sciencedaily.com/releases/2013/08/130807204847.htm
https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2020.00442/full
https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2022.780665/full

101. UFO część 2: od Rancza Skinwalkera do przesłuchań w Kongresie

Tue, 21 Jan 2025 19:06:32 +0000

Do 100. odcinka naszego podcastu od razu dorzucamy część drugą, w której pokazujemy, jak doszło do tego, że mit o UFO odrodził się w XXI wieku i dotarł z rancza w stanie Utah m.in. do amerykańskiego Kongresu. No i stał się lukratywnym biznesem.
Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nytimes.com/2024/03/08/us/politics/pentagon-ufo-alien-review.html?searchResultPosition=2
https://www.theguardian.com/us-news/2024/mar/22/ufologists-sean-kirkpatrick-pentagon-report-uaps
https://www.nytimes.com/2024/08/16/books/booksupdate/imminent-luiz-elizondo.html
https://en.wikipedia.org/wiki/George_Knapp_(television_journalist)
https://en.wikipedia.org/wiki/David_Grusch_UFO_whistleblower_claims
https://www.vice.com/en/article/inside-skinwalker-ranch-a-paranormal-hotbed-of-ufo-research/
https://media.defense.gov/2024/Mar/08/2003409233/-1/-1/0/DOPSR-CLEARED-508-COMPLIANT-HRRV1-08-MAR-2024-FINAL.PDF
https://smd-cms.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/09/uap-independent-study-team-final-report.pdf

100. UFO część 1: od pierwszej obserwacji do Strefy 51

Tue, 21 Jan 2025 18:39:53 +0000

100. odcinek naszego podcastu, a w nim coś ekstra: historia mitu UFO, w której wyjaśniamy źródła opowieści o latających spodkach i obcych. I od razu, z okazji naszego jubileuszu, wrzucamy drugą część podcastu o UFO - docieramy w niej aż do czasów współczesnych. Duuużo słuchania! Czerwiec 1947 roku. Kenneth Arnold dostrzega dziwne obiekty na niebie i uruchamia lawinę, która w końcu przeradza się w masową histerię i doprowadza do powstania jednego z najpotężniejszych mitów współczesności.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Tu notka o UFO z 1978 roku (i obrazek Piotrka):
https://www.crazynauka.pl/wp-content/uploads/2024/01/ufo-1979.jpg

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

https://www.theguardian.com/us-news/2024/mar/22/ufologists-sean-kirkpatrick-pentagon-report-uaps
https://www.nytimes.com/2024/08/16/books/booksupdate/imminent-luiz-elizondo.html
https://en.wikipedia.org/wiki/George_Knapp_(television_journalist)
https://en.wikipedia.org/wiki/David_Grusch_UFO_whistleblower_claims
https://www.vice.com/en/article/inside-skinwalker-ranch-a-paranormal-hotbed-of-ufo-research/

https://www.statista.com/chart/8452/ufo-sightings-are-at-record-heights/
https://www.newspapers.com/article/deseret-news-twin-falls-falling-disc-pro/94298643/
https://www.nytimes.com/1994/09/18/us/wreckage-in-the-desert-was-odd-but-not-alien.html?pagewanted=all
https://en.wikipedia.org/wiki/Kenneth_Arnold_UFO_sighting
https://en.wikipedia.org/wiki/1947_flying_disc_craze
https://en.wikipedia.org/wiki/Horten_Ho_229
https://ciekawostkihistoryczne.pl/2021/05/13/emilcin-hipnoza-i-falszywi-kosmici-czy-w-polskim-roswell-doszlo-do-oszustwa/
https://en.wikipedia.org/wiki/Emilcin_Abduction
https://pl.wikipedia.org/wiki/Antrovis
https://www.popularmechanics.com/military/research/a44466099/researcher-says-he-has-evidence-of-1933-ufo-crash-in-italy/
https://en.wikipedia.org/wiki/Unidentified_flying_object
https://science.nasa.gov/uap/faqs/
https://www.nytimes.com/2023/05/31/us/politics/nasa-ufo-hearing.html
https://www.nytimes.com/2019/05/26/us/politics/ufo-sightings-navy-pilots.html
https://www.nytimes.com/2024/03/08/us/politics/pentagon-ufo-alien-review.html?searchResultPosition=2
https://www.nature.com/articles/s41598-023-49527-x
https://www.scientificamerican.com/article/what-really-happened-at-the-pentagons-once-hidden-ufo-office/
https://www.scientificamerican.com/article/nope-its-never-aliens/
https://www.scientificamerican.com/article/bad-data-not-aliens-may-be-behind-ufo-surge-nasa-team-says/
https://www.scientificamerican.com/podcast/episode/the-governments-former-ufo-hunter-has-a-lot-to-say/
https://www.scientificamerican.com/article/heres-what-i-learned-as-the-u-s-governments-ufo-hunter/
https://www.sciencenews.org/article/scientists-serious-ufo-uap-security
https://academic.oup.com/bioscience/article-abstract/17/1/15/326133?login=false
https://en.wikipedia.org/wiki/Flight_105_UFO_sighting
https://en.wikipedia.org/wiki/Roswell_incident
https://en.wikipedia.org/wiki/Aztec,_New_Mexico_crashed_saucer_hoax
https://en.wikipedia.org/wiki/Hangar_18_(conspiracy_theory)
https://en.wikipedia.org/wiki/Barney_and_Betty_Hill_incident
https://en.wikipedia.org/wiki/UFO_conspiracy_theories
https://en.wikipedia.org/wiki/Project_Mogul
https://en.wikipedia.org/wiki/Flying_saucer
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_reported_UFO_sightings
https://en.wikipedia.org/wiki/Foo_fighter
https://en.wikipedia.org/wiki/Ghost_rockets
https://en.wikipedia.org/wiki/Table_of_reports_during_the_1947_flying_disc_craze
https://www.britannica.com/topic/unidentified-flying-object/Other-investigations-of-UFOs

99. Zdrowie na granicy: lekcje z wojny w Ukrainie

Tue, 14 Jan 2025 18:29:57 +0000

Epidemie, wojna, uchodźcy. Czego uczy nas kryzys, jak się przygotować na trudne czasy, poza zgromadzeniem papieru toaletowego i makaronu? Eksperci są zgodni: co najmniej tak samo ważne jest zabezpieczenie własnego zdrowia, zwłaszcza przed chorobami zakaźnymi. A jak to wyglądało w przypadku Ukrainy? I czy polski system ochrony zdrowia podołał temu zadaniu? Żeby Wam rzetelnie przedstawić ten temat, poprosiliśmy o komentarze cenionych ekspertów:

dr Piotra Kramarza, szefa naukowego Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC);
prof. Tomasza Sobierajskiego, socjologa i wakcynologa społecznego z Uniwersytetu Warszawskiego.

Usłyszycie ich, obok naszych głosów, w tym odcinku naszego podcastu.
Zapraszamy do słuchania!

Ten podcast jest elementem płatnej współpracy z ECDC. Korzystamy z ich wiedzy, źródeł i specjalistów.

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

https://www.escaide.eu/en
https://health.ec.europa.eu/health-security-and-infectious-diseases/surveillance-and-early-warning_pl
https://www.pzh.gov.pl/projekt-epibaza/nadzor-epidemiologiczny/
https://www.pzh.gov.pl/projekt-epibaza/nadzor-epidemiologiczny/
https://www.termedia.pl/mz/Transgraniczny-system-elektronicznej-dokumentacji-medycznej-w-UE,55974.html
https://www.medonet.pl/zdrowie/wiadomosci,alarmujacy-wzrost-zachorowan-na-krztusiec-w-polsce--ponad-5-tys--przypadkow-w-miesiac,artykul,45073805.html
https://www.termedia.pl/poz/Krztusiec-w-natarciu,59776.html

98. Jaka ilość alkoholu jeszcze nie szkodzi i co z czerwonym winem?

Tue, 07 Jan 2025 19:31:27 +0000

Przez lata słyszeliśmy o prozdrowotnych właściwościach czerwonego wina i bezpiecznych dawkach alkoholu, na które można sobie regularnie pozwalać. Badania poszły do przodu i coraz więcej z nich pokazuje, że z piciem alkoholu jest zupełnie inaczej, niż nauczyliśmy się myśleć. Dziś opowiadamy o poalkoholowej gastrofazie, zaskakujących efektach “suchego stycznia”, strategiach producentów alkoholu i etykietach z oznaczeniami “rakotwórcze”.

Posłuchajcie naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109
Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

https://en.wikipedia.org/wiki/Dry_January

Bezpieczne limity
https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)31310-2/fulltext#S.embed_link-K.C-B.1-L.1.zw
https://www.nhs.uk/live-well/alcohol-advice/the-risks-of-drinking-too-much/
https://www.nature.com/articles/s41467-022-28735-5
https://www.nytimes.com/2023/01/13/well/mind/alcohol-health-effects.html
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9487798/
https://www.spectrum.niaaa.nih.gov/Content/archives/Fall_2018_508C.pdf
https://www.nytimes.com/2025/01/01/health/alcohol-dietary-guidelines.html

Kalorie
https://www.nature.com/articles/ncomms14014
https://www.nhs.uk/live-well/alcohol-advice/calories-in-alcohol/
https://zbiotics.com/blogs/journal/alcohol-and-food-cravings
https://www.bbc.com/news/health-38562048
https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000886.htm
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1365-2265.2001.01401.x
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6207178/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/87483/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14557794/
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S000689931930616X

Działanie na mózg
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC165791/
https://neuroexpert.org/encyklopedia/kwas-l-glutaminowy-glutaminian/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3096805/

O śnie
https://www.washingtonpost.com/wellness/2025/01/03/dry-january-alcohol-sleep-better/

Oznaczanie alko w USA
https://www.washingtonpost.com/health/2025/01/03/alcohol-cancer-warning-surgeon-general
https://www.nytimes.com/2025/01/03/health/alcohol-surgeon-general-warning.html

Czerwone wino:
https://www.nytimes.com/2024/02/17/well/eat/red-wine-heart-health.html
https://www.nytimes.com/2021/08/30/well/live/alcohol-atrial-fibrillation.html
https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-mar-30-sci-alcohol30-story.html
https://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(05)00012-7/abstract
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10723838/
https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2802963
https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/HYPERTENSIONAHA.123.21224
https://aacrjournals.org/cebp/article/32/1/46/712618/Do-Beliefs-about-Alcohol-and-Cancer-Risk-Vary-by
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10815776/
https://en.wikipedia.org/wiki/Resveratrol
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10723838/
https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2798004
https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/translations/polish/alcohol-mental-health-and-the-brain

Alkohol i nowotwory:
https://pennstatehealthnews.org/topics/one-group-blog-october-2021/
https://www.hhs.gov/sites/default/files/oash-alcohol-cancer-risk.pdf
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6705703/
https://ufhealth.org/stories/2024/growing-awareness-between-alcohol-and-cancer-risk

97. Nauka na czasie. Policzkowanie króla i policzenie sekund

Mon, 30 Dec 2024 18:00:08 +0000

Odcinek inny niż wszystkie, czyli lot ponad noworocznymi sekundami przestępnymi, babilońskimi ceremoniami poniżania króla, niedotrzymywaniem postanowień i uprzedzeniami względem szkockich blondynów.
À propos Szkocji: w maju 2025 zapraszamy na prowadzoną przez nas wyprawę “Cała dzikość Szkocji”, którą z organizujemy wraz z biurem podróży One Small Step - 2 stycznia o 20.00 ruszają zapisy!
https://www.onesmallstep.travel/szkocjacrazynauka-2025

Jest to odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!
Przygotowując ten odcinek podcastu, skorzystaliśmy z tych źródeł:

https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0234097
https://www.researchgate.net/publication/347438493_How_long_do_people_stick_to_a_diet_resolution_A_digital_epidemiological_estimation_of_weight_loss_diet_persistence
https://en.wikipedia.org/wiki/First-foot
https://www.gum.gov.pl/pl/aktualnosci/komunikaty/468,Sekunda-przestepna.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Akitu

96. Ryby wyszły po raz pierwszy na ląd pod Kielcami, a polskie “hipopotamy” miały dzioby

Mon, 23 Dec 2024 07:45:07 +0000

Pierwszy taki przegląd pradziejów Polski: od już-nie-ryb, czyli pierwszych w dziejach Ziemi czworonogów, które wyszły na ląd, przez triasowe kozy i smoki wawelskie, aż po historie ukryte w kupach dinozaurów i ślady katastrofy sprzed 66 mln lat.

Tę brawurową opowieść snujemy wraz z naszym wspaniałym gościem, dr. Grzegorzem Niedźwiedzkim, paleontologiem i geologiem z Uniwersytetu w Uppsali i Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie, który w dodatku jest współodkrywcą większości tych cudów i świetnym gawędziarzem.

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując się do tego odcinka, korzystaliśmy z wielu źródeł, w tym z artykułów, których współautorem jest dr Niedźwiedzki:

Najstarsze ślady czworonoga
https://jednaziemia.pgi.gov.pl/planeta-dzieje/31-dzieje/2801-pierwsze-czworonogi-wyszly-na-lad-w-gorach-swietokrzyskich.html
https://www.science.org/content/article/ancient-four-legged-beasts-leave-their-mark
https://www.crazynauka.pl/jak-pod-kielcami-odkopalismy-szczotka-najstarsze-slady-czworonoga-na-ziemi/
https://www.science.org/doi/10.1126/science.aal4853
https://www.muzeumlisowice.pl/lisowicia-bojani-na-okladce-science-n97.html
https://www.crazynauka.pl/polski-gigant-z-poczatkow-ery-dinozaurow-odkrycie-kuzyna-ssakow-ciezszego-od-slonia/

Góry Świętokrzyskie i Opolszczyzna - wykopaliska
https://ekomuzeum.pl/
https://www.paleo.pan.pl/krasiejow/artykuly.html
https://juraparkkrasiejow.pl/atrakcje/pawilon-paleontologiczny-wykopaliska/
https://www.crazynauka.pl/mamy-w-polsce-rafe-koralowa/

Kupa i wymiociny dinozaurów
https://www.nature.com/articles/d41586-024-03889-y
https://www.nature.com/articles/s41586-024-08265-4
https://pan.pl/skamieniale-odchody-ujawniaja-wskazowki-dotyczace-powstania-dinozaurow/
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C105671%2Cnowe-informacje-o-ewolucji-dinozaurow-dzieki-przeswietleniu-skamienialych

Ślady zagłady dinozaurów w Bochotnicy:
https://www.crazynauka.pl/sfotografowalismy-moment-zaglady-dinozaurow/

Jak wyglądała Ziemia kiedyś:
https://dinosaurpictures.org/ancient-earth#400

A tu memy, o których wspominamy w nagraniu:
https://paczaizm.pl/hej-chcesz-cos-z-dewonu-avonu-zwierze/
https://zzyciawziete.styl.fm/583491.ej-chcesz-cos-z-avonu-co-to-znaczy-o-co-chodzi-slang-mem-sprawdz-oryginal
https://demotywatory.pl/3429766/Czasami-lepiej

95. Nauka na czasie. Święty spokój, ale nie w Święta - dlaczego nas stresują?

Tue, 17 Dec 2024 18:00:25 +0000

Bombki, światełka, magia, choinki, prezenty… Tylko dlaczego niemal 40 proc. ludzi odczuwa stres, kiedy zbliżają się Święta i dopada ich presja na wyczarowanie magicznej, rodzinnej atmosfery? Po angielsku to zjawisko ma nawet specjalną nazwę - Holiday Blues.
Opowiadamy o tym, co psychologia i socjologia mówią o przeżywaniu Świąt i przyjmowaniu ról społecznych, które czynią nas nieszczęśliwymi. Oraz o tym, co radzą specjaliści w kwestii tego, jak w te role nie wchodzić.

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli z zasady lżejsza wersja naszego podcastu, w której z reguły omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Tym razem skupiliśmy się na jednym temacie, ale również bardzo aktualnym. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy z różnych źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:

https://www.apa.org/news/press/releases/2006/12/holiday-stress.pdf
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3257984/
https://www.nami.org/press-releases/mental-health-and-the-holiday-blues/
https://www.psychologytoday.com/intl/blog/the-pathways-of-experience/202112/holiday-blues-why-christmas-causes-stress
https://www.healthpartners.com/blog/why-we-get-depressed-during-holidays/
https://swps.pl/centrum-prasowe/informacje-prasowe/34679-przezyc-swieta-i-nie-zwariowac
https://www.rp.pl/przemysl-spozywczy/art39537061-polacy-zmarnuja-mniej-zywnosci-w-swieta-tradycja-w-odwrocie

https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1000316
https://www.researchgate.net/profile/Diego-Gambetta/publication/242591079_Trust_Making_and_Breaking_Cooperative_Relations/links/56ab47be08ae8f386568be63/Trust-Making-and-Breaking-Cooperative-Relations.pdf
https://psycnet.apa.org/record/2020-17226-008
https://www.researchgate.net/publication/275281205_Relationship_autonomy_and_support_provision_in_romantic_relationships

https://www.researchgate.net/publication/232847651_The_Contribution_of_Couple_Leisure_Involvement_Leisure_Time_and_Leisure_Satisfaction_to_Marital_Satisfaction
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2692821/

Taka piękna i długa reklama Apartu:
https://youtu.be/Ptld98KjPuM?si=ikV9d02Vl3Azn-wT

94. Najmocniejsze teorie spiskowe vs. prawdziwe spiski. Część 2

Tue, 10 Dec 2024 18:00:06 +0000

Czy system badający zorze polarne wywołuje też huragany?
Czy waszyngtońska pizzeria może być centrum złowieszczego spisku?
Dlaczego kolory na mapach pogody zostały zmienione?

Drugi ze specjalnych odcinków o teoriach spiskowych, który przygotowaliśmy we współpracy z portalem fact-checkingowym Fakenews.pl. Rozkładamy na czynniki pierwsze teorie związane m.in. ze sterowaniem pogodą czy ruchem QAnon. Pokazujemy jednocześnie, jak się do nich mają prawdziwe spiski, takie jak MKUltra i więzienia CIA w Polsce. A w rolę trzeciego prowadzącego Podcast Crazy Nauka znów wcielił się Mateusz Zadroga z Fakenews.pl :)

Jest to odcinek sponsorowany w ramach grantu Open Information Partnership.

Zapraszamy do słuchania!

Tu można kupić naszą książkę “Fakt, nie mit”:
https://www.empik.com/fakt-nie-mit-stanislawska-aleksandra-stanislawski-piotr,p1234345293,ksiazka-p

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

HAARP i psychologiczne źródła spisków

https://yougov.co.uk/international/articles/40876-what-conspiracy-theories-did-people-around-world-b
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6238178/
https://www.apa.org/news/press/releases/2023/06/why-people-believe-conspiracy-theories
https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-pseudoscience/who-likely-believe-conspiracy-theories
https://www.scientificamerican.com/article/people-drawn-to-conspiracy-theories-share-a-cluster-of-psychological-features/
https://today.yougov.com/politics/articles/48113-which-conspiracy-theories-do-americans-believe
https://www.reuters.com/world/us/hurricane-milton-helene-fact-checking-conspiracies-rumors-2024-10-09/

Zmiana klimatu
https://naukaoklimacie.pl/fakty-i-mity/mit-meteorolodzy-i-telewizje-zmieniaja-skale-kolorow-na-mapach-pogody-zeby-siac-panike
https://naukaoklimacie.pl/fakty-i-mity/mit-naukowcy-z-nasa-i-noaa-falszuja-pomiary-temperatury-112
https://naukaoklimacie.pl/fakty-i-mity/mit-zmieniono-globalne-ocieplenie-na-zmiane-klimatu-63
https://naukaoklimacie.pl/fakty-i-mity/mit-ujawniona-korespondencja-pomiedzy-klimatologami-dowodzi-spisku-17

QAnon
https://www.nytimes.com/interactive/2016/12/10/business/media/pizzagate.html
https://www.politifact.com/article/2016/dec/05/how-pizzagate-went-fake-news-real-problem-dc-busin/
https://www.snopes.com/fact-check/pizzagate-conspiracy/
https://www.thedailybeast.com/tiktok-teens-are-obsessed-with-pizzagate/
https://www.nytimes.com/2016/12/05/business/media/comet-ping-pong-pizza-shooting-fake-news-consequences.html
https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2021/02/16/pizzagate-qanon-capitol-attack/
https://fakenews.pl/spoleczenstwo/adrenochrom-qanon-i-pizzagate/
https://nymag.com/intelligencer/2017/12/qanon-4chan-the-storm-conspiracy-explained.html
https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/as-the-bizarre-qanon-group-emerges-trump-rallies-go-from-nasty-to-dangerous/2018/08/01/063ed6f8-9585-11e8-a679-b09212fb69c2_story.html
https://www.politico.eu/article/amazon-qanon-covid19-coronavirus-disinformation-conspiracy-theories/
https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/06/qanon-nothing-can-stop-what-is-coming/610567/
https://www.bbc.com/news/53498434
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8022489/
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0142064X211025464
https://theconversation.com/qanon-and-the-storm-of-the-u-s-capitol-the-offline-effect-of-online-conspiracy-theories-152815
https://www.vox.com/videos/2020/10/28/21538763/save-the-children-qanon-instagram
https://en.wikipedia.org/wiki/QAnon
https://en.wikipedia.org/wiki/Pizzagate_conspiracy_theory

MKUltra
https://www.nytimes.com/1974/12/22/archives/huge-cia-operation-reported-in-u-s-against-antiwar-forces-other.html
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/what-we-know-about-cias-midcentury-mind-control-project-180962836/
https://en.wikipedia.org/wiki/MKUltra
https://www.npr.org/2019/09/09/758989641/the-cias-secret-quest-for-mind-control-torture-lsd-and-a-poisoner-in-chief

Więzienie CIA
https://www.washingtonpost.com/world/national-security/the-hidden-history-of-the-cias-prison-in-poland/2014/01/23/b77f6ea2-7c6f-11e3-95c6-0a7aa80874bc_story.html
https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/01/22/AR2009012201527_2.html?sid=ST2009012204161
http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6360817.stm
https://www.bbc.com/news/world-europe-28460628
https://www.wsj.com/articles/eu-court-rules-against-poland-in-cia-rendition-case-1406193988
https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11286267/Polish-president-admits-Poland-agreed-to-host-secret-CIA-black-site.html
https://poznan.wyborcza.pl/poznan/7,36001,29059826,wiezienie-cia-bez-kary-wyborcza-ujawnia-prokuratura-umorzyla.html
https://www.justiceinitiative.org/voices/20-extraordinary-facts-about-cia-extraordinary-rendition-and-secret-detention

93. Nauka na czasie: Nieludzka poezja i dinozaurze wymioty

Tue, 03 Dec 2024 18:00:06 +0000

Czy sztuczna inteligencja pisze lepsze wiersze od Szekspira i Dickinson? Czy jesteśmy w stanie rozróżnić poezję ludzką od nieludzkiej? Oraz jakie historie opowiadają nam skamieniałe kupy i wymiociny dinozaurów, w dodatku pochodzące z terenu Polski?
O tym wszystkim odpowiadamy w odcinku z serii “Nauka na czasie”, czyli w lżejszej wersji naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy z różnych źródeł. Linki do badań, omówień i dodatków:

AI i poezja
https://www.nature.com/articles/s41598-024-76900-1
https://www.nature.com/articles/s41598-024-54271-x

Dinozaurze wymiociny i kupy
https://www.nature.com/articles/d41586-024-03889-y
https://en.wikipedia.org/wiki/Bromalite
https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/palaios/article-abstract/37/8/433/616321/SIGNIFICANCE-OF-A-SMALL-REGURGITALITE-CONTAINING
https://boingboing.net/2022/09/21/fossilized-dino-vomit-discovered-in-utah.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Brachiosaurus
https://www.crazynauka.pl/jak-pod-kielcami-odkopalismy-szczotka-najstarsze-slady-czworonoga-na-ziemi/

92. Najmocniejsze teorie spiskowe i dlaczego im ulegamy. Część 1

Tue, 26 Nov 2024 19:01:05 +0000

Jak jeden sfałszowany tekst sprawił, że XX wiek był gorszy, niż powinien być?
Dlaczego pierwsze kroki człowieka na Księżycu ktoś filmował z powierzchni tegoż Księżyca?
Dlaczego World Trade Center zawaliło się, mimo że było odporne na uderzenia samolotów?

O teoriach spiskowych - dawnych i całkiem nowych - oraz o tym, dlaczego tak wielu ludzi w nie wierzy, opowiadamy w specjalnym odcinku, przygotowanym we współpracy z portalem fact-checkingowym Fakenews.pl. Jego przedstawiciel, Mateusz Zadroga, wcielił się z tej okazji w rolę trzeciego prowadzącego Podcast Crazy Nauka.

Ten odcinek jest pierwszą częścią naszej opowieści o teoriach spiskowych. Drugą, w której omawiamy również prawdziwe spiski, opublikujemy za dwa tygodnie. Są to odcinki sponsorowane w ramach grantu Open Information Partnership.
Zapraszamy do słuchania!

Tu można kupić naszą książkę “Fakt, nie mit”:
https://www.empik.com/fakt-nie-mit-stanislawska-aleksandra-stanislawski-piotr,p1234345293,ksiazka-p

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

Myślenie spiskowe
https://yougov.co.uk/international/articles/40876-what-conspiracy-theories-did-people-around-world-b
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6238178/
https://www.apa.org/news/press/releases/2023/06/why-people-believe-conspiracy-theories
https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-pseudoscience/who-likely-believe-conspiracy-theories
https://www.scientificamerican.com/article/people-drawn-to-conspiracy-theories-share-a-cluster-of-psychological-features/
https://today.yougov.com/politics/articles/48113-which-conspiracy-theories-do-americans-believe
https://www.reuters.com/world/us/hurricane-milton-helene-fact-checking-conspiracies-rumors-2024-10-09/
https://mitologiawspolczesna.pl/teorie-spiskowe/
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0963721417718261
https://skepticalscience.com/docs/ConspiracyTheoryHandbook_Polish.pdf
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5724570/

Protokoły mędrców Syjonu
https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/daily/nov98/nazicars30.htm
https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Antisemitism_and_The_Dearborn_Independent
https://pl.wikipedia.org/wiki/Protoko%C5%82y_m%C4%99drc%C3%B3w_Syjonu
https://en.wikipedia.org/wiki/Matvei_Golovinski
https://pl.wikipedia.org/wiki/Maurice_Joly
https://en.wikipedia.org/wiki/The_Protocols_of_the_Elders_of_Zion
https://en.wikipedia.org/wiki/The_Dialogue_in_Hell_Between_Machiavelli_and_Montesquieu
https://encyclopedia.ushmm.org/content/pl/article/protocols-of-the-elders-of-zion
https://encyclopedia.ushmm.org/content/pl/article/protocols-of-the-elders-of-zion-key-dates
https://www.rcin.org.pl/dlibra/publication/5489/edition/836
https://www.britannica.com/topic/Protocols-of-the-Elders-of-Zion
https://www.nigdywiecej.org/pdf/pl/pismo/16/020_Protokoly-Medrcow-Syjonu.pdf

Lądowanie na Księżycu
https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/z3x6b7h
https://en.wikipedia.org/wiki/Moon_landing_conspiracy_theories
https://www.manchester.ac.uk/about/news/moon-landing-conspiracy-theories/
https://www.theguardian.com/science/2019/jul/10/one-giant-lie-why-so-many-people-still-think-the-moon-landings-were-faked

Zamachy z 11 września
https://d3nkl3psvxxpe9.cloudfront.net/documents/Conspiracy_Theories_poll_results.pdf
https://fakenews.pl/spoleczenstwo/smierc-i-pyl-teorie-spiskowe-dotyczace-zamachow-z-11-wrzesnia-czesc-i-poszukiwacze-prawdy/
https://blogs.chapman.edu/wilkinson/2016/10/11/what-arent-they-telling-us/
https://fakenews.pl/spoleczenstwo/smierc-i-pyl-teorie-spiskowe-dotyczace-zamachow-z-11-wrzesnia-czesc-ii-blizniacze-wieze/
https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf
https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1a.pdf
https://www.youtube.com/watch?v=rxhZFaC7Nhc&t=1007s&ab_channel=EnhancedWTCVideos
https://www.youtube.com/watch?v=XpfDkL-vFdk&t=59s&ab_channel=Maxwell4Truth
https://fakenews.pl/spoleczenstwo/smierc-i-pyl-teorie-spiskowe-dotyczace-zamachow-z-11-wrzesnia-czesc-iii-nano-termit/
https://www.chronicle.com/article/professors-of-paranoia/?bc_nonce=4marfjqze6tjw6hfg5d3tr&cid=reg_wall_signup
http://www.civil.northwestern.edu/people/bazant/PDFs/Papers/466.pdf
https://aneta.org/911experiments_com/articles/Millette9119ProgressReport022912_rev1_030112webHiRes.pdf
https://fakenews.pl/spoleczenstwo/smierc-i-pyl-teorie-spiskowe-dotyczace-zamachow-z-11-wrzesnia-czesc-iv-wtc-7/
https://fullfact.org/online/bbc-world-trade-center-7-september-11/
https://gizmodo.com/why-9-11-truthers-are-obsessed-with-the-plasco-high-ris-1822203542
https://www.phd.eng.br/wp-content/uploads/2019/04/19.04.30ParecerCompletoPaesAlmeida_final-compactado.pdf
https://apnews.com/article/fact-check-911-pentagon-airplane-debris-598153051732

91. Nauka na czasie: Skąd się bierze chrypka i kim były ofiary w Pompejach

Tue, 19 Nov 2024 11:34:36 +0000

Opowiadamy o tym, dlaczego nie należy sądzić innych po pozorach, zwłaszcza kiedy jest się archeologiem badającym Pompeje. Mówimy też o strasznych rzeczach, które dzieją się w naszych gardłach i które skutkują tym, że trudno nas czasem poznać.
To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.
Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!
Fot. Dennis Jarvis (CC BY-NC-SA)

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Linki do badań, omówień i dodatków:

Pompeje
https://www.science.org/content/article/surprising-identities-pompeii-victims-rewrite-stories-cataclysm
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wezuwiusz
https://pl.wikipedia.org/wiki/Pompeje_(stanowisko_archeologiczne)
https://www.sciencefocus.com/planet-earth/incredibly-preserved-bodies-of-two-men-discovered-in-pompeii
https://www.science.org/content/article/how-did-pompeii-s-victims-really-die
https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/wlochy/90431,Jak-wybuch-Wezuwiusza-zniszczyl-amerykanskie-bombowce.html

Chrypka
https://www.iflscience.com/why-we-lose-our-voice-and-how-to-get-it-back-76805
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/laryngitis/symptoms-causes/syc-20374262
https://health.clevelandclinic.org/losing-your-voice-whats-going-on-in-your-body+
https://www.uab.edu/news/youcanuse/item/13646-why-have-i-lost-my-voice-and-how-can-i-help-bring-it-back
https://en.wikipedia.org/wiki/Vocal_cords
https://pl.wikipedia.org/wiki/Krta%C5%84
Dlaczego mój głos dziwnie brzmi na nagraniu?https://www.spreaker.com/episode/31-jak-obliczyc-odleglosc-od-burzy-i-inne-naukowe-odpowiedzi-na-trudne-pytania-czesc-2--56139907
https://youtu.be/PLOQ8LlZXEI?si=V1fQ1lO_vf3MeQZu

90. Tragedie, które wywołała patologiczna uległość. Część 2

Wed, 13 Nov 2024 17:24:06 +0000

Kiedy patologiczne posłuszeństwo wobec przełożonych prowadzi do tragedii - jak podczas katastrofy elektrowni jądrowej w Czarnobylu, kiedy załoga prowadziła test reaktora, nie bacząc na liczne sygnały ostrzegawcze. Albo podczas masakry w My Lai, która stała się najsłynniejszą zbrodnią popełnioną przez Amerykanów w Wietnamie. To druga część naszej opowieści o katastrofach, które nazwaliśmy “Milgramowskimi”.

W odcinku 86 rozmawialiśmy o słynnym eksperymencie Milgrama z psychologiem prof. Tomaszem Grzybem, który bada ludzką skłonność do ulegania autorytetom, ale i buntowania się. A w odcinku 88 opowiadaliśmy o katastrofach lotniczych wywołanych przez uległość wobec przełożonych. Opisywane przez nas tragedie potwierdzają słuszność wniosków płynących z eksperymentu Milgrama, które mówią, że ludzie są z natury posłuszni osobom wyższym rangą, nawet jeśli stoi to w sprzeczności z ich zasadami, zdrowym rozsądkiem albo wręcz zagraża ich życiu.

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:

https://patronite.pl/crazynauka
Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka
A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109
Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Czarnobyl
https://world-nuclear.org/information-library/appendices/chernobyl-accident-appendix-1-sequence-of-events
http://ncbj.edu.pl/zasoby/awarie/20110726_czarnobyl-1.pdf
https://pl.wikipedia.org/wiki/Anatolij_Diat%C5%82ow
https://en.wikipedia.org/wiki/Individual_involvement_in_the_Chernobyl_disaster
https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-3-658-25987-7_15.pdf
https://psychsafety.co.uk/chernobyl/
https://en.wikipedia.org/wiki/Chernobyl_disaster

Masakra w My Lai
https://www.britannica.com/event/My-Lai-Massacre
https://www.nytimes.com/2018/03/16/opinion/the-truth-behind-my-lai.html
https://www.digitalhistory.uh.edu/active_learning/explorations/vietnam/my_lai_chronology.cfm
https://www.history.com/topics/vietnam-war/my-lai-massacre-1
https://en.wikipedia.org/wiki/My_Lai_massacre
https://www.smithsonianmag.com/history/ghosts-my-lai-180967497/
https://dzieje.pl/wiadomosci/zmarl-william-calley-ktory-podczas-wojny-wietnamskiej-kierowal-masakra-w-my-lai

89. Nauka na czasie: Domowy test zdrowia i pijane nietoperze

Tue, 05 Nov 2024 18:36:18 +0000

Dlaczego mamy skłonność do alkoholu i zdecydowanie nie jesteśmy w tym osamotnieni? Kiedy pijaństwo było dobrym rozwiązaniem i dlaczego już nie jest? Oraz jak przeprowadzić w ciągu 30 sekund domowy test pokazujący kondycję fizyczną i neurologiczną.

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Linki do badań, omówień i dodatków:

Alkohol:
https://www.cell.com/trends/ecology-evolution/fulltext/S0169-5347(24)00240-4
https://kosmos.ptpk.org/index.php/Kosmos/article/view/964/947
https://www.pnas.org/doi/abs/10.1073/pnas.2410874121
https://popchemat.pl/drozdze-i-ich-metabolity-w-procesie-fermentacji-alkoholowej/
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0008993
https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/22689-blood-alcohol-content-bac

Test zdrowia:
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0310764
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9103052/
https://ojs.lib.uwo.ca/index.php/wurjhns/article/view/15361/12838
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19839175/
https://www.sralab.org/rehabilitation-measures/single-leg-stance-or-one-legged-stance-test
https://agsjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/j.1532-5415.1997.tb01479.x

88. Tragedie, które wywołała patologiczna uległość. Część 1

Tue, 29 Oct 2024 19:01:00 +0000

Opowiadamy o sytuacjach, w których uległość wobec autorytetów doprowadziła do tragedii, a konkretnie w tym odcinku - do katastrof lotniczych. Potwierdzają one słuszność wniosków płynących z eksperymentu Milgrama, mówiących, że ludzie są z natury posłuszni osobom wyższym rangą, nawet jeśli stoi to w sprzeczności z ich zasadami, zdrowym rozsądkiem albo wręcz zagraża ich życiu. No bo czym wytłumaczyć fakt podporządkowania się kapitanowi, który robi wszystko, by staranować innego jumbo jeta?

Za dwa tygodnie, w 90. odcinku naszego podcastu, opowiemy Wam o innych, niekoniecznie lotniczych tragediach spowodowanych przez “milgramowskie” posłuszeństwo.

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

Teneryfa (1977)
https://www.petermckenzie.com/post/the-dangers-of-authority-the-frightening-lessons-to-be-learned-from-the-world-s-worst-air-disaster
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3386799/
https://www.faa.gov/lessons_learned/transport_airplane/accidents/PH-BUF
https://web-archive.southampton.ac.uk/cogprints.org/4566/1/ObedienceInTheCockpit.pdf
https://tenerife.chat/blog/what-were-the-reasons-behind-the-tragic-tenerife-airport-disaster
https://www.linkedin.com/pulse/tenerife-airport-disaster-tragic-collision-shook-aviation-surya-k/
https://www.academicblock.com/technology/engineering-disasters/tenerife-airport-disaster/
https://en.wikipedia.org/wiki/Tenerife_airport_disaster
https://lost-in-history.com/the-1977-tenerife-airport-disaster/
https://www.unilad.com/news/world-deadliest-plane-crash-tenerife-airport-disaster-069755-20240327

Air Florida 90 (1982)
https://www.ntsb.gov/investigations/accidentreports/reports/aar8208.pdf
https://pl.wikipedia.org/wiki/Katastrofa_lotu_Air_Florida_90
https://en.wikipedia.org/wiki/Air_Florida_Flight_90

United Airlines 173 (1978)
https://www.goflightmedicine.com/post/united-airlines-173-the-need-for-crm
https://aerocrewnews.com/2017/06/07/united-flight-173/
https://www.faa.gov/lessons_learned/transport_airplane/accidents/N8082U
https://www.ntsb.gov/investigations/AccidentReports/Reports/AAR7907.pdf
https://en.wikipedia.org/wiki/United_Airlines_Flight_173

Korean Air 801 (1997)
https://en.wikipedia.org/wiki/Korean_Air_Flight_801
https://pl.wikipedia.org/wiki/Instrument_landing_system
https://www.sparknotes.com/lit/outliers/section7/
https://www.ntsb.gov/investigations/accidentreports/reports/aar0001.pdf
https://en.wikisource.org/wiki/Korean_Air_Flight_801_-_Aircraft_Accident_Report_(NTSB)/Cockpit_Voice_Recorder_Transcript
https://en.wikipedia.org/wiki/Korean_honorifics
https://tailstrike.com/database/6-august-1997-korean-air-801/
http://www.reply-mc.com/2011/12/27/unraveling-social-interaction-part-4/

87. Nauka na czasie: Powinniśmy się bać i tajemniczy lot nad Ziemią

Tue, 22 Oct 2024 15:25:40 +0000

Dlaczego ludzie lubią, a nawet powinni się bać, np. oglądając horrory? Nauka wyjaśnia to kilkoma niekoniecznie oczywistymi przyczynami.
Co wiemy o jednym z najbardziej tajemniczych pojazdów zbudowanych przez ludzi i jego obecnej misji kosmicznej?

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Linki do badań, omówień i dodatków:

Strach
https://cc.au.dk/en/recreational-fear-lab
https://theconversation.com/some-people-love-to-scare-themselves-in-an-already-scary-world-heres-the-psychology-of-why-240292
https://cc.au.dk/en/recreational-fear-lab/blog/view/artikel/recreational-fear-what-it-is-and-why-that-matters
https://www.smithsonianmag.com/science-nature/can-experiencing-horror-help-your-brain-180980984/
https://www.theguardian.com/science/2022/oct/23/why-we-enjoy-fear-the-science-of-a-good-scare

Boeing X-37B:
https://www.sciencealert.com/mysterious-space-plane-x-37b-to-try-first-of-a-kind-maneuvers-in-orbit
https://www.military.com/daily-news/2019/07/23/former-secaf-explains-how-secret-x-37-space-plane-throws-enemies.html
https://www.universetoday.com/168903/space-forces-x-37b-will-perform-never-before-seen-maneuvers/
https://www.spaceforce.mil/News/Article-Display/Article/3932137/x-37b-begins-novel-space-maneuver/
https://www.spacedaily.com/news/aerobraking-01a.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Boeing_X-37

86. Jesteśmy posłuszni z natury. Dlaczego trzeba się buntować?

Tue, 15 Oct 2024 17:15:39 +0000

Słynny eksperyment Milgrama dowiódł czegoś przerażającego: większość z nas ma skłonność do bycia posłusznym wobec autorytetów, nawet jeśli to oznacza celowe zadawanie bólu innej osobie. Badanie miało szukać źródeł uległości Niemców wobec rozkazów prowadzących do ludobójstwa podczas drugiej wojny światowej, ale pokazało, że ślepe posłuszeństwo jest cechą ogólnoludzką. Co zatem może sprawić, że się zbuntujemy? Okazuje się, że bardzo trudno znaleźć takie czynniki.

Ale psycholodzy z Wrocławia zaparli się i eksperymentowali dotąd, aż zdobyli wiedzę o możliwych źródłach nieposłuszeństwa. Prof. Tomasz Grzyb, dziekan Wydziału Psychologii na Uniwersytecie SWPS i jeden z autorów tych badań, opowiada nam o tym, do czego prowadzi ślepe posłuszeństwo, co może skłonić nas do nieposłuszeństwa oraz jak bunt jednostki zapobiegł trzeciej wojnie światowej.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Oto niektóre z nich:
Dariusz Doliński, Tomasz Grzyb, Posłuszni do bólu. O uległości wobec autorytetu w 50 lat po eksperymencie Milgrama, Wydawnictwo Smak Słowa, 2017
https://psps.badania.net/podobienstwo-nieposluszenstwo/
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0001691823000355
https://swps.pl/centrum-prasowe/informacje-prasowe/34348-posluszni-robotom
https://swps.pl/centrum-prasowe/informacje-prasowe/35563-fizyczna-obecnosc-autorytetu-oznacza-wieksze-posluszenstwo-nowe-spojrzenie-na-wyniki-slynnego-eksperymentu

85. Nauka na czasie - Nietoperze, pestycydy i superterapia, która nie idzie jak burza

Tue, 08 Oct 2024 15:52:21 +0000

Opowiadamy o tym, jak wymieranie nietoperzy niespodziewanie wpłynęło na zwiększenie śmiertelności wśród amerykańskich niemowląt, oraz o tym, dlaczego rewolucyjna terapia genowa pewnej szczególnej choroby, anemii sierpowatej, co i raz napotyka przeszkody.

Jest to odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejszy format naszego podcastu, w którym omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Takie odcinki publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!
Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto niektóre z nich:

https://www.science.org/doi/10.1126/science.adg0344
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969722059587#s0005
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0095069617303169?via%3Dihub
https://news.uchicago.edu/story/collapse-bat-populations-increased-infant-mortality-rate-study-finds
ht tps://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/why-gene-therapy-sickle-cell-is-slow-catch-with-patients-2024-09-28/
https://en.wikipedia.org/wiki/Sickle_cell_disease
https://en.wikipedia.org/wiki/Exagamglogene_autotemcel
https://en.wikipedia.org/wiki/Lovotibeglogene_autotemcel
https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-gene-therapies-treat-patients-sickle-cell-disease
https://www.genomicsed ucation.hee.nhs.uk/blog/casgevy-how-it-works/
https://www.yalemedicine .org/news/gene-therapies-sickle-cell-disease
https://www.lyfgenia.com/

84. Jak placebo ratuje życie, a nocebo zabija

Tue, 01 Oct 2024 18:35:08 +0000

Jak właściwie działa placebo i gdzie są granice jego możliwości? Jak to się dzieje, że nocebo może nas nawet zabić? Czym wytłumaczyć "nadwrażliwość na promieniowanie elektromagnetyczne" i czy udawane operacje mają sens?

Dziś zajmujemy się tematem placebo i jego przeciwieństwa, nocebo. Trzeba przyznać - jest zaskakująco. Zresztą, sami posłuchajcie…

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:

Placebo:
https://link.springer.com/article/10.1007/BF01564309
https://www.nature.com/articles/nrd3923
https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/pwb/aktualnosci/aktualne-wydarzenia-i-i/2603,Broszura-Placebo-w-badaniach-klinicznych.html
https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1258/jrsm.2007.071005
https://karger.com/pps/article/86/2/99/282996/Conditioning-Immune-and-Endocrine-Parameters-in
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0889159106002546?via%3Dihub
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2796.2004.01355.x
https://movementdisorders.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/mds.27438
https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2010.0403
https://www.bmj.com/content/348/bmj.g3253
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa013259
https://en.wikipedia.org/wiki/Sham_surgery

Nocebo:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1526590017306855
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1447278/
https://worldofwork.io/2019/07/drowning-rats-psychology-experiments/
https://www.psychologytoday.com/intl/blog/the-human-beast/201209/voodoo-death-i
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8302433/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7661580/
https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/nocebo-effect
https://www.science.org/doi/10.1126/science.aap8488
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666354624000784
https://www.nature.com/articles/s41398-022-02293-2
https://ruj.uj.edu.pl/entities/publication/776a8c43-5286-4a3e-94fe-72424fb27af6
https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/nocebo-effe ct
https://press.uni-mainz.de/the-nocebo-effect-media-reports-may-trigger-symptoms-of-a-disease/
https://www.healthline.com/health/nocebo-effect

83. Nauka na czasie: Kto może oddychać przez odbyt, czyli Ig Noble 2024

Wed, 25 Sep 2024 16:36:41 +0000

Opowiadamy o Ig Noblach, czyli dziwacznych i superciekawych nagrodach naukowych m.in. za odkrycie tego, czy można oddychać przez odbyt; po co straszyć krowy, na grzbietach których stoją koty oraz czy placebo wywołujące nieprzyjemne skutki uboczne działa lepiej niż zwykłe placebo.

Jest to odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejszy format naszego podcastu, w którym omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Takie odcinki publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!
Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. ze stron:
https://improbable.com/

Ceremonia wręczenia nagród:
https://youtu.be/ukBwV9Lap2A
Moment z kostiumem krowy:
https://youtu.be/ukBwV9Lap2A?si=HtJk2o8d5CZWBjEs&t=4461

https://arxiv.org/abs/2310.04153
https://www.researchgate.net/publication/251525331_Dynamical_Bias_in_the_Coin_Toss
https://academic.oup.com/brain/article-abstract/147/8/2643/7664309?redirectedFrom=fulltext
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.abj7918

82. Powódź w Polsce 2024: wyjaśniamy przyczyny katastrofy

Mon, 16 Sep 2024 19:04:30 +0000

- Jaki ciąg zdarzeń doprowadził do tak gigantycznych opadów na południu Polski?
- W jakim stopniu powódź w 2024 roku jest podobna do powodzi tysiąclecia z 1997 roku?
- Czy to wina ocieplenia klimatu?
- Czy takie powodzie będą się powtarzać?

Ogromnie współczujemy mieszkańcom terenów dotkniętych powodzią. Jednocześnie skupiamy się na aspekcie naukowym, w którym - korzystając z wiedzy specjalistów - możemy poruszać się w miarę pewnie.

Ciąg zdarzeń, który doprowadził do powodzi na południu Polski, odtworzyliśmy w oparciu o raporty i doniesienia m.in. Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, w konsultacji ze specjalistami, w tym z meteorologiem i hydrologiem, oraz korzystając m.in. z informacji publikowanych przez wyspecjalizowane serwisy meteorologiczne. Źródła danych dobraliśmy z dużą starannością, żeby nie epatować rekordami, tylko rzetelnie wytłumaczyć przyczyny tej sytuacji.

Za konsultację dziękujemy dr. Sebastianowi Szklarkowi z Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii Polskiej Akademii Nauk, twórcy świetnego bloga “Świat wody”.

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Oto one:
https://www.imgw.pl/wydarzenia/komunikat-imgw-pib-o-aktualnej-i-prognozowanej-sytuacji-synoptycznej-i-hydrologicznej-3
https://www.imgw.pl/wydarzenia/komunikat-imgw-pib-o-aktualnej-i-prognozowanej-sytuacji-synoptycznej-i-hydrologicznej-4
https://www.imgw.pl/wydarzenia/komunikat-imgw-pib-o-aktualnej-i-prognozowanej-sytuacji-synoptycznej-i-hydrologicznej-1
https://www.imgw.pl/wydarzenia/niz-genuenski-boris-prognoza-pogody-na-okres-12-15-09-2024-r
https://www.gov.pl/web/rcb/raport-dobowy
https://www.ceam.es/ceamet/SST/index.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Szlak_ni%C5%BC%C3%B3w_Vb_wed%C5%82ug_W._Van_Bebbera
https://www.climameter.org/20240913-15-storm-boris

81. Jak wielkie wybuchy wulkanów zmieniały historię

Tue, 10 Sep 2024 18:33:30 +0000

Wracamy do tematu katastrof i opowiadamy o wielkich zakrętach w historii ludzkości, wywołanych przez erupcje wulkanów:

Jaka katastrofa sprzed 70 tys. lat odcisnęła się na naszym DNA?
Co w wiekach ciemnych przygnało Słowian do Europy Środkowo-Wschodniej?
Jak erupcja na Islandii doprowadziła do niepokojów w Europie, wliczając w to rewolucję francuską?
Dlaczego 1816 został nazwany “rokiem bez lata”?

Wskazujemy okoliczności i historyczne skutki tych naturalnych katastrof. Przedstawiamy dowody znalezione w rdzeniach lodowych, słojach drzew i osadach jeziornych. Prezentujemy najnowsze badania.

Ilustracja na okładce: Jean-Pierre Houël, Szturm na Bastylię, 1789

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

Wąskie gardło sprzed 70 tys. lat
https://pl.wikipedia.org/wiki/Katastrofa_wulkanu_Toba
https://en.wikipedia.org/wiki/Youngest_Toba_eruption
https://en.wikipedia.org/wiki/Population_bottleneck
https://en.wikipedia.org/wiki/Minimum_viable_population
https://www.livescience.com/29130-toba-supervolcano-effects.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Founder_effect#Among_human_populations
https://www.sci.news/othersciences/anthropology/pleistocene-human-bottleneck-12232.html
https://www.science.org/doi/10.1126/science.abq7487

Rok 536
Kyle Harper, “Los Rzymu. Klimat, choroby i koniec imperium”, Wydawnictwo Napoleon V, 2021
https://www.science.org/content/article/why-536-was-worst-year-be-alive
https://history.fas.harvard.edu/files/gibbons_a_2018_science_mag_re_ad536.pdf
https://cp.copernicus.org/preprints/cp-2022-23/cp-2022-23-manuscript-version4.pdf
https://www.researchgate.net/figure/Volcanic-radiative-forcing-536-544-CE-estimated-from-ice-core-records-a-Reconstructed_fig5_301312585
https://www.uj.edu.pl/wiadomosci/-/journal_content/56_INSTANCE_d82lKZvhit4m/10172/147609930
https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020EGUGA..2219943V/abstract
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0277379119301465

Rewolucja francuska
https://en.wikipedia.org/wiki/Laki
https://volcano.uri.edu/lava/LakiEruption/Lakierupt.html
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0377027319305220
https://archive.blogs.harvard.edu/wheredisasterstrikes/volcano/laki-1783-1784/
https://www.crazynauka.pl/wybuch-wulkanu-ktory-wywolal-rewolucje-francuska/

Rok 1816
https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ab3a10
https://greatbigstory.com/the-year-without-a-summer/
https://kopalniawiedzy.pl/atmosfera-aerozol-zachod-slonca-kolor-obraz,19979
https://scied.ucar.edu/learning-zone/how-climate-works/mount-tambora-and-year-without-summer

80. Nauka na czasie: Skąd upały we wrześniu i czy astronauci wrócą wreszcie z orbity

Tue, 03 Sep 2024 16:26:54 +0000

Mówimy o upałach i pyłach przywiewanych znad Rosji oraz o spektakularnej wpadce wielkiej firmy, która sprawiła, że dwoje astronautów nie może wrócić na Ziemię.

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe doniesienia. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.

Linki do badań, omówień i dodatków:
Upały
https://modele.imgw.pl/
https://www.imgw.pl/wydarzenia/prognoza-wartosci-maksymalnej-temperatury-powietrza-w-dniu-30-sierpnia-2024-roku-na-tle
https://imgw.pl/wydarzenia/prognoza-wartosci-maksymalnej-temperatury-powietrza-w-dniu-3-wrzesnia-2024-roku-na-tle
https://hydro.imgw.pl/#/
https://www.imgw.pl/wydarzenia/synoptyczna-prognoza-pogody-na-tydzien-02-09-08-09-2024-r
https://wyborcza.pl/7,75400,31265834,weekend-chlodniejszy-ale-sloneczny-od-poniedzialku-wracaja.html

Astronauci
https://arstechnica.com/space/2024/05/the-surprise-is-not-that-boeing-lost-commercial-crew-but-that-it-finished-at-all/
https://forum.nasaspaceflight.com/index.php?topic=61434.msg2620745
https://arstechnica.com/space/2024/09/starliners-speaker-began-emitting-strange-sonar-noises-on-saturday/
https://wyborcza.pl/7,75400,31242558,mieli-spedzic-na-orbicie-osiem-dni-utkneli-na-osiem-miesiecy.html#S.embed_link-K.C-B.1-L.1.zw
https://www.nasa.gov/news-release/nasa-decides-to-bring-starliner-spacecraft-back-to-earth-without-crew/
https://www.space.com/strange-noise-boeing-starliner-spacecraft
https://twitter.com/NASASpaceflight/status/1830612677023895713

79. Czy glutaminian sodu szkodzi i inne odpowiedzi na trudne pytania - część 6

Tue, 27 Aug 2024 16:53:46 +0000

Naukowo wyjaśniamy zagadkowe zjawiska, rozwiewamy popularne przesądy i mity:

Czy glutaminian sodu szkodzi zdrowiu?
Dlaczego ocean właśnie stygnie, skoro jest globalne ocieplenie?
Jak działają silniki odrzutowe w przestrzeni kosmicznej, skoro nie mogą się odpychać od powietrza?
Czy jak zrobię zeza, to mi tak zostanie?
Dlaczego w ciele człowieka jedne narządy występują parami, a inne nie?
Czy rzeczywiście używamy 10% mózgu?

To szósty odcinek z tego cyklu - poprzednie zestawy pytań i odpowiedzi znajdziecie w odcinkach: 30, 31, 70, 73 i 75.

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

https://www.climate.gov/news-features/event-tracker/atlantic-nina-verge-developing-heres-why-we-should-pay-attention
https://en.wikipedia.org/wiki/Atlantic_Equatorial_mode
https://www.youtube.com/watch?v=e-TXdddWODs
https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_odrzutowy
https://spacex.com.pl/baza-wiedzy/silniki-rakietowe
https://www.wired.com/story/sorry-sandra-bullock-a-fire-extinguisher-is-a-lousy-thruster/
https://ftp.idu.ac.id/wp-content/uploads/ebook/tdg/DESIGN%20SISTEM%20DAYA%20GERAK/Fundamentals%20of%20Rocket%20Propulsion.pdf
https://heliooptometry.ca/blog/is-crossing-your-eyes-bad-for-you
https://www.optometristsclinic.com/b/is-crossing-your-eyes-harmful
https://flei.com/10-vision-myths/
https://www.crazynauka.pl/nie-rob-zeza-bo-tak-ci-zostanie-prawda-czy-falsz/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zez
https://pl.wikipedia.org/wiki/Amblyopia
https://www.health.harvard.edu/blog/kidneys-eyes-ears-and-more-why-do-we-have-a-spare-202310202984
https://www.urologyhealth.org/healthy-living/urologyhealth-extra/magazine-archives/winter-2023-kidney-lumps-n-bumps/insights-what-do-the-kidneys-do-and-why-do-we-have-two
https://www.newscientist.com/lastword/mg25834392-500-why-do-some-of-our-organs-come-in-pairs-but-we-only-have-one-heart/
https://podyplomie.pl/system/products/sample_pdfs/000/008/570/original/Wady_serca_srodki_tom_1_%281%29.pdf https://www.crazynauka.pl/glutaminian-sodu-sprawdzamy-co-nauka-mowi-o-tej-substancji/
https://www.crazynauka.pl/zupa-miso-ten-straszny-glutaminian-sodu/
https://www.crazynauka.pl/to-chyba-najbardziej-rozpowszechniony-mit/
https://www.scientificamerican.com/article/do-people-only-use-10-percent-of-their-brains/
https://www.britannica.com/story/do-we-really-use-only-10-percent-of-our-brain

78. Nauka na czasie: dlaczego zalało Warszawę i wyginęły dinozaury, ale nie ptaki?

Tue, 20 Aug 2024 17:28:22 +0000

Mówimy o sekwencji zdarzeń, która doprowadziła do zalania Warszawy oraz o tym, co wybiło dinozaury i jak pozwoliło to rozwinąć skrzydła ptakom.

Cykl “Nauka na czasie” to lżejszy format naszego podcastu, w którym omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Takie odcinki publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień:
https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk4868
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adp0114
https://www.sciencealert.com/traces-of-dinosaur-catastrophe-found-in-genes-of-todays-birds
https://science.nasa.gov/earth/climate-change/steamy-relationships-how-atmospheric-water-vapor-amplifies-earths-greenhouse-effect/
https://wyborcza.pl/7,75400,31238601,skad-wziely-sie-rekordowe-poniedzialkowe-opady-deszczu-i-dlaczego.html
https://windy.com
https://www.facebook.com/InfoMeteoWarszawa

77. Kryminały, tajemnice i Karkonosze

Wed, 14 Aug 2024 12:17:07 +0000

W tym trochę nietypowym odcinku rozmawiamy z gościem, pisarzem Sławkiem Gortychem, o jego “Karkonoskiej serii kryminalnej”, czyli kryminałach karmionych powojenną historią Karkonoszy. O tym, czy “ziemie odzyskane” faktycznie zostały “odzyskane”, o nazistowskich zbrodniarzach ukrywających się na Dolnym Śląsku, o wiązaniu twardych faktów z fikcją oraz prawdziwie rzetelnej popularyzacji nauki w powieściach kryminalnych.

To nie jest odcinek sponsorowany, ale i tak zachęcamy Was do przeczytania książek Sławka z “Karkonoskiej serii kryminalnej”, bo to naprawdę ciekawe pozycje:
“Schronisko, które przestało istnieć”
“Schronisko, które przetrwało”
“Schronisko, które spowijał mrok”
https://publicat.pl/?s=gortych

A tu Sławek opisuje swoje karkonoskie śledztwa historyczne (zajrzyjcie też do zalinkowanych tam jego profili w social mediach):
https://zagubionywkarkonoszach.wordpress.com/

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

76. Nauka na czasie: jak naprawdę ma na imię słoń i awarie ludzkich mózgów

Tue, 06 Aug 2024 16:24:40 +0000

Dziś mówimy o słoniowych imionach czyli niezwykłej nieludzkiej komunikacji oraz o tym, jak wcześnie rozpoznać awarię ludzkiego mózgu.

Cykl “Nauka na czasie” to lżejszy format naszego podcastu, w którym omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:

https://www.nia.nih.gov/health/alzheimers-causes-and-risk-factors/what-causes-alzheimers-disease
https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2821669
https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2024.06.12.24308839v2.full-text
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10200234/
https://link.springer.com/article/10.1007/s10389-023-02017-w
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31556570/ https://peerj.com/articles/17767/
https://www.nature.com/articles/s41559-024-02420-w
https://news.stanford.edu/stories/2024/07/male-elephants-signal-let-s-go-with-deep-rumbles
https://www.nature.com/articles/s42003-024-06133-5
https://www.sciencedaily.com/releases/2024/06/240610140148.htm
https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(24)00761-9
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0306601

75. Czy można jeść przed pływaniem i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania - część 5

Tue, 30 Jul 2024 17:49:19 +0000

Kolejny odcinek, w którym naukowo wyjaśniamy codzienne zjawiska, popularne przesądy i faktoidy, nad którymi zwykle nie mamy czasu głębiej się zastanowić:

Skąd się bierze kolka podczas wysiłku fizycznego?
Dlaczego szampony i mydła mogą mieć różne kolory, a piana z nich powstająca jest zawsze biała?
Czy bezpiecznie jest jeść tuż przed pływaniem?
Dlaczego odpowiednio dmuchając potrafimy zrobić tak, że powietrze wychodzi ciepłe lub zimne?
Dlaczego piegi stają się widoczne pod wpływem słońca?
Dlaczego ptaki nie są rażone prądem, kiedy siadają na przewodach elektrycznych?

To piąty odcinek z tego cyklu - poprzednie zestawy pytań i odpowiedzi znajdziecie w odcinkach: 30, 31, 70 i 73.
A jeśli macie jakieś pytania, zamieśćcie je w komentarzach!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4281377/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2796944
https://www.athens-science-festival.gr/en/blog_en/why-does-a-colored-soap-produce-white-foam/
https://www.scienceabc.com/eyeopeners/why-is-soap-foamlather-always-white-colored.html
https://www.researchgate.net/publication/376548273_To_swim_or_not_to_swim_after_eating_a_randomised_controlled_crossover_feasibility_trial
https://www.medicinenet.com/summer_debunking_summer_health_myths/views.htm
https://www.redcross.org/take-a-class/resources/articles/eating-before-swimming-myth
https://www.britannica.com/story/is-it-really-dangerous-to-swim-after-eating https://www.thenakedscientists.com/get-naked/experiments/why-your-breath-sometimes-warm-and-sometimes-cold
https://www.sciencefocus.com/science/why-does-blowing-hard-on-our-hands-cool-them-but-just-breathing-on-them-warm-them
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/pcmr.12232 https://www.medicalnewstoday.com/articles/323471#freckles-sun-spots-and-moles https://my.clevelandclinic.org/health/articles/23091-freckles https://zapytajfizyka.fuw.edu.pl/pytania/dlaczego-ptaki-moga-siedziec-oraz-ludzie-pracowac-na-liniach-wysokiego-napiecia/
https://pubs.aip.org/aapt/ajp/article-abstract/82/7/691/1043939/Birds-on-power-lines?redirectedFrom=fulltext

74. Nauka na czasie: korzyści z dobrej kupy i (być może) pewnych narkotyków

Tue, 23 Jul 2024 17:29:11 +0000

Mówimy o coraz ciekawszych, bo wreszcie dopuszczalnych badaniach nad wpływem narkotyków na ludzkie mózgi oraz o tym, że schemat chodzenia na kupę zdradza zaskakująco dużo informacji o naszym zdrowiu.

Cykl “Nauka na czasie” to lżejszy format naszego podcastu, w którym omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień:
https://www.nature.com/articles/s41586-024-07624-5
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2206443
https://wyborcza.pl/7,75400,31151862,mozg-po-psylocybinie-amerykanie-przeprowadzili-wazne-badanie.html
https://www.cell.com/cell-reports-medicine/fulltext/S2666-3791(24)00360-4

73. Dlaczego ćmy lecą do lampy i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania - część 4

Tue, 16 Jul 2024 14:30:03 +0000

Naukowe wyjaśnienia codziennych zjawisk i popularnych przesądów, nad którymi zwykle nie mamy czasu głębiej się zastanowić:

Co sprawia, że ćmy lecą do światła?

Czy smaki na języku odczuwamy w ściśle określonych strefach?
Czy rzeczywiście najwięcej ciepła ucieka przez głowę?
Dlaczego skaleczenie papierem tak boli?
Czy zjedzenie surowych ziemniaków wywołuje gorączkę?
Czy siedzenie na zimnym sprawia, że można dostać wilka?

To już czwarty odcinek tego typu. Zapraszamy Was też do wysłuchania poprzednich odcinków naszego podcastu z pytaniami i naukowymi odpowiedziami. To były numery: 71, 30 i 31. Koniecznie podsyłajcie nam swoje pytania!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

https://www.nature.com/articles/s41467-024-44785-3
https://www.nck.pl/projekty-kulturalne/projekty/ojczysty-dodaj-do-ulubionych/ciekawostki-jezykowe/ZLAPAC_WILKA
https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/demagog-rujnuje-faktoidy-wilk-od-siedzenia-na-zimnym/
https://www.medme.pl/artykuly/mity-medyczne-nie-siadaj-na-betonie-bo-dostaniesz-wilka,34858.html
https://www.doz.pl/czytelnia/a16612-Zapalenie_korzonkow__przyczyny_objawy_leczenie
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-skaleczenie-papierem-boli/
https://www.livescience.com/paper-cuts-pain
https://wexnermedical.osu.edu/blog/why-do-papercuts-hurt-so-much
https://www.crazynauka.pl/strefy-smakowe-na-jezyku-nie-istnieja/
https://www.crazynauka.pl/czy-surowe-ziemniaki-moga-wywolac-goraczke/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9648270/
https://www.healthline.com/nutrition/raw-potatoes
https://www.eatingwell.com/article/8059853/can-you-eat-raw-potatoes/
https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/horrific-tales-of-potatoes-that-caused-mass-sickness-and-even-death-3162870/
https://www.crazynauka.pl/czy-to-prawda-ze-najwiecej-ciepla-ucieka-przez-glowe/

72. Nauka na czasie: zaskakujący huragan i nocny alarm na Stacji Kosmicznej

Tue, 09 Jul 2024 15:40:03 +0000

Mówimy o eksplozji rosyjskiego satelity, która zagroziła załodze Międzynarodowej Stacji Kosmicznej oraz o rekordowym huraganie Beryl, zadziwił i przestraszył klimatologów.

Cykl “Nauka na czasie” to lżejszy format naszego podcastu, w którym omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:

Huragan Beryl:
https://journals.plos.org/climate/article?id=10.1371%2Fjournal.pclm.0000186
https://apnews.com/article/hurricane-beryl-caribbean-8cf6928baf7c69554c48625fabd4a1b3
https://www.sciencenews.org/article/hurricane-beryl-climate-records
https://www.bbc.com/news/articles/c9r3g572lrno
https://www.nhc.noaa.gov/aboutsshws.php
https://apnews.com/article/hurricane-beryl-texas-7dfd5353671ee30d0c6d11518ea5a370
https://www.climate.gov/news-features/event-tracker/category-5-hurricane-beryl-makes-explosive-start-2024-atlantic-season
https://www.axios.com/2024/06/06/heat-wave-ocean-temperatures

Problemy na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej:
https://en.wikipedia.org/wiki/Resurs-P
https://twitter.com/LeoLabs_Space/status/1808574616194912610
https://wyborcza.pl/7,75400,31100659,rosyjski-satelita-rozpada-sie-na-setki-kawalkow-alarm-na-miedzynarodowej.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Syndrom_Kesslera
https://sgp.fas.org/othergov/doe/lanl/docs1/00322994.pdf

71. Czy zasada 5 sekund działa i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania - część 3

Tue, 02 Jul 2024 18:48:51 +0000

W tym odcinku Podcastu Crazy Nauki serwujemy Wam naukowe wyjaśnienia codziennych zjawisk, nad którymi zwykle nie mamy czasu głębiej się zastanowić. Jak choćby:
🤔 Dlaczego kolory blakną na słońcu?
🤔 Jak ocalić puszkę ze wzburzoną colą przed "wybuchnięciem"?
🤔 Dlaczego po kawie tak wiele osób biega do toalety na jedynkę i dwójkę?

W tym odcinku sprawdzamy też prawdziwość ugruntowanych przekonań na temat:
🔹 Przeciągów
🔹 Wietrzenia podczas upałów
🔹 Słynnej zasady 5 sekund

Zapraszamy Was do posłuchania najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauki!
Pytania i odpowiedzi znajdziecie też w odcinkach nr 30 i 31.

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Rozdziały:
(0:00) Cześć :)
(03:38) Czy wietrzyć podczas upałów?
(13:50) Czy od przeciągu się choruje?
(27:38) Co to znaczy, że kogoś "przewiało"?
(33:56) Dlaczego po kawie chce się siku i kupę?
(41:43) Dlaczego kolory blakną na słońcu?
(50:05) Czy reguła "5 sekund" działa?
(58:30) Dlaczego puszka coli "wybucha" i co z tym zrobić?

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

Wietrzenie podczas upałów
https://wyborcza.pl/7,145452,20312125,jak-fizycy-radza-sobie-z-wentylatorem.html
https://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego,w-upalne-dni-mozna-otwierac-okna--lekarka-mowi--co-robic--by-w-pokoju-panowal-chlod,artykul,46398534.html

Przeciągi a choroby i bóle
https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/infectious-diseases/respiratory-viruses/common-cold
https://www.nytimes.com/2005/11/22/health/the-claim-cold-weather-can-cause-a-cold.html
https://www.medicalnewstoday.com/articles/323431#cold-weather-and-viruses
https://www.instagram.com/p/C4ppbshopV4/
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360132322007673
https://www.mjakmama24.pl/dziecko/zdrowie-dziecka/czy-przeciag-moze-spowodowac-chorobe-pediatra-o-sytuacji-gdy-moze-do-tego-dojsc-aa-fQex-oLii-Ymyv.html
https://wyborcza.pl/TylkoZdrowie/7,137474,27796196,przewianie-choroba-ktorej-nie-ma.html
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10680308/

Kawa
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-po-kawie-piwie-chce-sie-siku/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-po-kawie-chce-sie-kupe/
https://health.clevelandclinic.org/why-does-coffee-make-you-poop

Dlaczego czerwony blaknie
https://www.sciencefocus.com/science/where-does-the-colour-go-when-a-material-fades-in-the-sun
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-kolory-blakna/

5 sekund nie leżało
https://www.crazynauka.pl/5-sekund-nie-lezalo-wiec-mozna-zjesc/
https://www.sciencedaily.com/releases/2014/03/140310102212.htm
https://www.medicalnewstoday.com/articles/248051#1
https://www.sciencedaily.com/releases/2012/07/120718143602.htm
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17381737/
https://journals.asm.org/doi/10.1128/aem.01838-16

Potrząsanie puszką coli
https://www.scientificamerican.com/article/why-does-a-shaken-soda-fi/

70. Nauka na czasie: troskliwy jak neandertalczyk i wielka tajemnica Księżyca

Thu, 27 Jun 2024 15:08:07 +0000

O neandertalczykach opiekujących się dzieckiem z zespołem Downa i przywiezieniu przez chińską sondę skał z niewidocznej strony Księżyca.
To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami (a przynajmniej tak się staramy 😉).

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:
Chiny na Księżycu
https://en.wikipedia.org/wiki/Far_side_of_the_Moon
https://www.nytimes.com/2024/06/25/science/change-6-china-earth-moon.html
https://www.universetoday.com/167521/chinas-change-6-probe-sample-moon-far-side/
https://wyborcza.pl/7,75400,31089794,chinska-sonda-chang-e-6-dostarczyla-na-ziemie-pierwsze-probki.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Chang%27e_6

Neandertalczycy
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adn9310
https://humanorigins.si.edu/evidence/genetics/ancient-dna-and-neanderthals
https://www.science.org/content/article/bones-reveal-first-evidence-down-syndrome-neanderthals
https://www.crazynauka.pl/nobel-2022-z-medycyny-dla-svante-paabo-za-badania-genomu-neandertalczykow-i-innych-naszych-krewnych/
https://www.medicover.pl/choroby/genetyczne/zespol-downa-przyczyny-objawy-dziedziczenie/
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440323001024
https://www.science.org/doi/10.1126/science.aap7778
https://www.crazynauka.pl/neandertalczycy-jako-pierwsi-tworzyli-malowidla-naskalne-a-my-sie-sami-udomowilismy/

Element okładki podcastu wygenerowany został przez system sztucznej inteligencji

69. Szkocja: 7 naukowych zaskoczeń

Sat, 22 Jun 2024 19:38:29 +0000

7 naukowych zaskoczeń, jakich doznaliśmy w Szkocji. Poprowadziliśmy popularnonaukową wyprawę po tym cudnym kraju i mamy dla Was kilka perełek. Warto o nich wiedzieć, nawet jeśli się tam nie wybieracie. A może raczej jeszcze nie wiecie, że się tam wybieracie 😉

Bo Szkocja to miejsce, w którym historia - naturalna i ta tworzona przez ludzi - wyprawiały dzikie harce. Fascynujące harce. Mamy podstawy, by sądzić, że zaskoczą Was tak, jak nas zaskoczyły.
Zapraszamy Was do posłuchania najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauki!

Wyprawę do Szkocji zorganizowaliśmy wraz z biurem podróży One Small Step. A ponieważ wiemy już, że będą kolejne wyprawy z nami, to Was na nie zapraszamy. Niedługo będą zapisy na nową edycję!
https://www.onesmallstep.travel/szkocjacrazynauka

A tu jest relacja z naszej wyprawy:
https://www.onesmallstep.travel/post/szkocja-29-05-06-06-2024-takbylo

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

68. Tornada: najgroźniejsze, największe, najdziwniejsze

Tue, 11 Jun 2024 19:12:09 +0000

Wracamy do naszych ulubionych tematów katastroficznych. Opowiadamy o jednym z najbardziej efektownych, ale i niszczycielskich zjawisk, jakie można zobaczyć na Ziemi - trąbie powietrznej albo tornadzie. Mówimy o tornadach największych, najgroźniejszych, najdziwniejszych, ale też o tym, jak one właściwie powstają i czy mamy szanse przewidywać ich pojawienie się.

Zapraszamy Was do posłuchania najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauki!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka
A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:
https://www.nssl.noaa.gov/about/history/may3rd/
https://www.smithsonianmag.com/history/the-great-japan-earthquake-of-1923-1764539/
https://imgw.pl/wydarzenia/czy-w-polsce-mamy-aleje-tornad
https://journals.ametsoc.org/view/journals/mwre/145/4/mwr-d-16-0146.1.xml
https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/tokyofire-tokyoimperial-1923
https://www.britannica.com/event/Tokyo-Yokohama-earthquake-of-1923
https://en.wikipedia.org/wiki/Fire_whirl
https://histmag.org/20-lipca-1931-traba-powietrzna-pustoszy-Lublin-8183
https://weather.com/safety/tornado/news/2021-03-19-record-breaking-tornadoes-us
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tri-State_Tornado
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tornado_Valletta
https://journals.ametsoc.org/view/journals/mwre/58/5/1520-0493_1930_58_205_stioat_2_0_co_2.xml
https://imgw.pl/wydarzenia/czy-w-polsce-mamy-aleje-tornad
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tornado
https://pl.wikipedia.org/wiki/Radar_dopplerowski
https://en.wikipedia.org/wiki/Tornado_climatology
https://pl.wikipedia.org/wiki/Chmura_stropowa

67. Nauka na czasie: Wylęg cykad w USA i co marszczy AI?

Tue, 21 May 2024 16:14:21 +0000

Opowiadamy o tym, co naprawdę wyrabiają cykady w Stanach Zjednoczonych i jak to się mija z niektórymi doniesieniami mediów. Oraz o zastosowaniu sztucznej inteligencji, o którym pewnie nie słyszeliście, a zdecydowanie powinniście.

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:

Cykady
https://www.sciencefocus.com/nature/cicada-pee
https://naturalhistory.si.edu/education/teaching-resources/life-science/periodical-cicadas
https://eu.usatoday.com/story/news/nation/2024/05/18/how-long-will-cicadas-be-here/73731750007/
https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2021/07/20/noise-myths-cicada/
https://www.cbsnews.com/news/cicadas-2024-maps-will-emerge-in-the-u-s-this-spring-mid-may-where-to-see-cicada/
https://ca.news.yahoo.com/cicadas-spotted-illinois-see-us-123011439.html

AI i białka
https://www.nature.com/articles/s41586-024-07487-w
https://blog.google/technology/ai/google-deepmind-isomorphic-alphafold-3-ai-model/
https://en.wikipedia.org/wiki/AlphaFold
https://www.fastcompany.com/91121234/alphafold-3-google-deepmind-drug-discovery-disease
https://pl.khanacademy.org/science/biology/macromolecules/proteins-and-amino-acids/a/orders-of-protein-structure

66. Pierwsza polska elektrownia jądrowa: pytania i odpowiedzi

Tue, 14 May 2024 10:00:04 +0000

Czy Polska potrzebuje energii z atomu? Czy nasza elektrownia jądrowa będzie bezpieczniejsza od tych w Czarnobylu czy Fukushimie? Czy stawianie elektrowni jądrowej nad Bałtykiem powinno budzić obawy?

Naszym tematem jest pierwsza Polska Elektrownia Jądrowa, która ma powstać w Choczewie. Skupiamy się na bezpieczeństwie tej technologii, biorąc w krzyżowy ogień pytań specjalistę ds. rdzenia reaktora z Polskich Elektrowni Jądrowych. Z jego pomocą rozprawiamy się z mitami na temat działania współczesnych elektrowni jądrowych. I tak, pytamy go też o to, czy czeka nas drugi Czarnobyl lub druga Fukushima (spoiler alert: NIE czeka). Oraz rozmawiamy z biologiem morskim na temat tego, co dla Bałtyku oznacza sąsiedztwo elektrowni jądrowej.

Jest to odcinek sponsorowany, którego partnerem są Polskie Elektrownie Jądrowe. Jeszcze więcej na ten temat będziecie mogli się dowiedzieć podczas Pikniku Nauki Fahrenheita, który odbędzie się 26 maja w Gdańsku. Jego organizatorami są Uczelnie Fahrenheita oraz Centrum Nauki Hevelianum. Będziemy mieć przyjemność prowadzić tę imprezę i gorąco Was na nią zapraszamy!

Strona Pikniku:
https://faru.edu.pl/pl/piknik-faru-2024

Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

https://blog.p.lodz.pl/komentarze/rozwoj-energetyki-jadrowej-w-polsce
https://bip.mos.gov.pl/fileadmin/user_upload/bip/prawo/inne_projekty/PPEJ/Program_polskiej_energetyki_jadrowej.pdf
https://www.prawo.pl/biznes/ekspert-odpady-z-elektrowni-jadrowych-sa-mniej-grozne-niz-z-kopalni,158863.html
https://world-nuclear.org/nuclear-essentials/how-can-nuclear-combat-climate-change
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214993714000050
https://ourworldindata.org/safest-sources-of-energy https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/rola-energii-jadrowej-w-scenariuszach-ograniczenia-ocieplenia-do-1-5c-wedlug-ipcc-362
https://ppej.pl/materialy-do-pobrania/materialy-informacyjne
https://fota4climate.org/2023/11/16/opinia-ekspercka-do-raportu-oos-pierwszej-elektrowni-jadrowej-w-polsce/
https://ppej.pl/o-projekcie/fakty-i-mity-na-temat-elektrowni-na-pomorzu
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C100462%2Cprof-taler-elektrownie-jadrowe-sa-bezpieczne-i-bardzo-ich-potrzebujemy.html
https://www.cire.pl/artykuly/opinie/energia-jadrowa-dla-klimatu

Nasze artykuły i wideo o energetyce jądrowej:

https://www.crazynauka.pl/5-mitow-zwiazanych-z-elektrowniami-atomowymi/
https://youtu.be/1PGDed4m190?si=2tQLDWaeMbhQdJbr
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-energetyka-jadrowa-moze-pomoc-ograniczyc-skale-zmian-klimatu-w-tej-ksiazce-sa-odpowiedzi/

Nasze podcasty o energetyce jądrowej:

https://www.spreaker.com/episode/34-po-co-komu-energia-z-atomu-czyli-nie-tylko-elektrownie--56697334 https://www.spreaker.com/episode/38-wypadki-jadrowe-grozne-choc-mniej-znane-czesc-1--57180327 https://www.spreaker.com/episode/39-wypadki-jadrowe-grozne-choc-mniej-znane-czesc-2--57371448

65. Nauka na czasie: dziwne ślady na Marsie i co mają wiewiórki do dawnych epidemii

Tue, 07 May 2024 13:26:09 +0000

Opowiadamy o bakteriach, wychodząc od oczerniania wiewiórek i wybielania szczurów w kontekście przyczyn dawnych epidemii, a kończąc na domniemanych mikroorganizmach żyjących niegdyś na Marsie, co przybliża nas do bodaj największego kosmicznego odkrycia, jakie może nas czekać w ciągu kolejnych lat.
To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:

Choroby zakaźne:
https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1715640115
https://www.pnas.org/doi/pdf/10.1073/pnas.2209816119
https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2221925120
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36508668/
https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(24)00446-9
https://www.gov.pl/web/wsse-poznan/dzuma
https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/164123,trad
https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/trad-wystepowanie-przyczyny-objawy-i-leczenie,6376,n,3707
https://www.mp.pl/covid19/covid19-aktualnosci/272775,w-wuhanie-przed-pandemia-sprzedano-ponad-47-tys-dzikich-zwierzat
https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/160614,choroba-nipah
https://www.nowafarmacja.pl/blog/co-to-jest-ptasia-grypa-jakie-sa-jej-objawy-i-jak-mozna-sie-nia-zarazic
https://www.wetgiw.gov.pl/nadzor-weterynaryjny/o-grypie-ptakow

Mars:
https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2023JE007923
https://discover.lanl.gov/news/0501-ancient-mars/
https://www.space.com/lake-mars-microbes-ancient-red-planet-curiosity-rover
https://en.wikipedia.org/wiki/Gale_(crater)
https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_Mars_Science_Laboratory
https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Sharp

64. Kominy hydrotermalne: źródło dziwnego życia w oceanach i kosmosie

Wed, 01 May 2024 18:37:19 +0000

Przez szczeliny w dnie oceanu plują nieprzyzwoicie gorącą wodą i życiodajnymi substancjami. Wyloty tych podmorskich “gejzerów” obudowują się imponującymi kominami, wokół których żyją niespotykane nigdzie indziej organizmy - ekstremofile opierające swoje istnienie nie na energii świetlnej (fotosyntezie), ale na starszym systemie zwanym chemosyntezą.

Wydaje nam się, że znamy naszą Ziemię od podszewki, a tymczasem kominy hydrotermalne zostały odkryte dopiero niespełna 50 lat temu! Dziś już wiemy, że jest ich mnóstwo w oceanach - i to nie tylko ziemskich, ale i najprawdopodobniej w tych, które znaleźć można na lodowych księżycach Jowisza i Saturna.

Zapraszamy Was do posłuchania najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauki!

Tu wspomniana na początku naukowa wyprawa do Szkocji - ostatnie dwa miejsca, ostatnia chwila na zgłoszenie się:
https://www.onesmallstep.travel/szkocjacrazynauka

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:
https://divediscover.whoi.edu/hydrothermal-vents/ventbasics/
https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/black-smoker
https://www.whoi.edu/oceanus/feature/the-discovery-of-hydrothermal-vents/
https://www.whoi.edu/feature/history-hydrothermal-vents/discovery/1977.html
https://deepoceaneducation.org/topic/hydrothermal-vents/
https://www.whoi.edu/feature/history-hydrothermal-vents/discovery/1979-2.html
https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-94-007-6644-0_5-1
https://oceanservice.noaa.gov/facts/vents.html

Fotografia na okładce: Oregon State University

63. Auta elektryczne: Czy są naprawdę czystsze? Czy sprawdzają się w Polsce?

Fri, 26 Apr 2024 19:57:23 +0000

Opowiadamy o alternatywach dla samochodów spalinowych w kontekście Polski: które rozwiązania sprawdzają się już teraz, a które mogą sprawdzić się w nie tak znów odległej przyszłości? Skąd brać czysty prąd i wodór w kraju, który na węglu stoi? Czy mamy wystarczająco dużo stacji ładowania, żeby zdać się na elektryki? A może przyszłością są samochody wodorowe?
Sprawdzamy też, czy prawdą jest, jakoby auta elektryczne emitowały więcej dwutlenku węgla niż spalinowe? I czy rzeczywiście tak często płoną, jak się o tym słyszy? Porównujemy dane na ten temat i pytamy o to ekspertów.
A są nimi:

Prof. dr hab. inż. Grzegorz Karwasz, fizyk z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
Karol Rewczuk, manadżer ds. elektryfikacji i zrównoważonego rozwoju w Volvo Car Poland

Jest to odcinek sponsorowany na temat elektromobilności, którego partnerem jest Volvo Car Poland.Więcej o elektromobilności będziecie mogli się dowiedzieć podczas Pikniku Nauki Fahrenheita, który odbędzie się 26 maja w Gdańsku. Jego organizatorami są Uczelnie Fahrenheita i Centrum Nauki Hevelianum. Będziemy mieć przyjemność prowadzić tę imprezę i gorąco Was na nią zapraszamy!
Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

Porównanie emisyjności i kosztów eksploatacji aut spalinowych i elektrycznych:
https://wysokienapiecie.pl/87572-po-co-nam-auta-elektryczne-na-wegiel/

Samochody elektryczne:

https://elektromobilni.pl/liczba-samochodow-elektrycznych-w-polsce-wzrosla-o-polowe/
https://elektromobilni.pl/samochody-elektryczne-z-duzym-wzrostem-sprzedazy-rok-do-roku/
https://wysokienapiecie.pl/krotkie-spiecie/pspa-pzpm-liczba-rejestracji-aut-osobowych-z-wtyczk-wzros-a-o-31-r-r-w-i-2024-r/
http://www.cepik.gov.pl/statystyki
https://twitter.com/remizacompl/status/1766906597488377926
https://motoryzacja.interia.pl/wiadomosci/bezpieczenstwo/news-pozary-aut-elektrycznych-nowe-dane-ze-strazy-pozarnej,nId,7397119
https://www.wyborkierowcow.pl/samochody-elektryczne-zasieg-ranking/
https://elektrowoz.pl/auta/ta-tesla-model-s-ma-juz-19-miliona-kilometrow-przebiegu-bateria-byla-wymieniana-obecna-przezyla-1-milion-km/
https://www.statista.com/statistics/1081299/poland-number-of-electric-passenger-vehicles/

Samochody wodorowe:
https://www.europarl.europa.eu/topics/pl/article/20190313STO31218/emisje-co2-z-samochodow-fakty-i-liczby-infografiki
https://e100.eu/pl/blog/strategia/wodorowe-ciezarowki
https://tvnturbo.pl/maly-popyt-na-samochody-na-wodor-w-polsce-dlaczego-st7826318
https://zielonagospodarka.pl/nowy-bezemisyjny-statek-towarowy-napedzany-wodorem-gotowy-do-eksploatacji-na-renie-15519
https://ecity.solarisbus.com/e-mobility/jak-dziala-autobus-wodorowy
https://wysokienapiecie.pl/84856-wodor-w-polsce-raczkuje-w-transporcie/
https://powermeetings.eu/kolory-wodoru-znaczenie-zastosowanie-potencjal/

62. Nauka na czasie - Dubaj pod wodą i wyjątkowa czarna dziura

Tue, 23 Apr 2024 19:15:31 +0000

Opowiadamy o prawdziwych przyczynach powodzi błyskawicznej, która tydzień temu nawiedziła Dubaj oraz o największej czarnej dziurze pochodzenia gwiazdowego, jaką udało się do tej pory zaobserwować i o udziale Polaków w tym odkryciu.

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.

Linki do badań, omówień i dodatków:
https://theconversation.com/dont-blame-dubais-freak-rain-on-cloud-seeding-the-storm-was-far-too-big-to-be-human-made-228272
https://www.bbc.com/news/science-environment-68839043 https://edition.cnn.com/2024/04/17/weather/dubai-rain-flooding-climate-wednesday-intl/index.html
https://edition.cnn.com/2024/04/22/weather/dubai-flooding-before-after-satellite-climate/index.html
https://ag.arizona.edu/~lmilich/dry.html
https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Gaia/Gaia_discovers_a_new_family_of_black_holes

61. Najdziwniejsze przedmioty, jakie ludzie pozostawili w kosmosie

Tue, 16 Apr 2024 17:44:28 +0000

Hamaki. Rękawice. Worki z kupą. Samochody. Piłki. Oszczepy. Uff. Lista dziwacznych rzeczy, które ludzie zostawili w kosmosie jest długa. My wybraliśmy te, które mają najciekawsze historie. Od pierwszego lotu w kosmos po ostatnio zgubioną torbę. Posłuchajcie - będzie dziwnie

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12035807/
https://en.wikipedia.org/wiki/Planetary_protection
https://www.youtube.com/watch?v=E43-CfukEgs
http://www.collectspace.com/resources/flown_a15_articlescarried.html
https://www.space.com/all-moon-missions https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_missions_to_the_Moon
https://youtu.be/CwQPaoYZgp0?si=t4Eid7TqQmyeK6D4&t=341
https://www.youtube.com/watch?v=W7nsSoGXzio
https://www.youtube.com/watch?v=QYS4HrMji8U
https://www.whereisroadster.com/
https://en.wikipedia.org/wiki/Viking_1
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_missions_to_Mars
https://pl.wikipedia.org/wiki/Sputnik_1
https://pl.wikipedia.org/wiki/Vanguard_1C
https://www.space.com/astronauts-international-space-station-tool-bag-visible
https://www.space.com/2619-spacewalkers-test-shuttle-heat-shield-repair-technique.html
https://www.popularmechanics.com/space/a16220/space-spatula/
https://www.space.com/astronaut-pee-iss-water-recycling-98-percent-milestone
https://en.wikipedia.org/wiki/Explorer_1
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kosmiczny_Teleskop_Keplera
https://en.wikipedia.org/wiki/Huygens_(spacecraft)
https://www.space.com/19302-planetary-parks-space-wilderness-protection.html

60. Nauka na czasie - Sahara nad Polską i co nas roztańcza

Wed, 03 Apr 2024 15:11:11 +0000

Dlaczego przy jednym typie muzyki chce nam się tańczyć, a przy innych - niekoniecznie? I co właściwie robi pył znad Sahary nad Polską oraz jakie to niesie dla nas konsekwencje?
To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.

Linki do badań, omówień i dodatków:

Pył znad Sahary nad Polską
https://atmosphere.copernicus.eu/charts/packages/cams/products/aerosol-forecasts?base_time=202404020000&layer_name=composition_duaod550&projection=classical_central_europe&valid_time=202404020300
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9976568/
https://cmm.imgw.pl/cmm/?page_id=36115
https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/show/1004984
https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/Pub1215_web_new.pdf

Co nas rwie do tańca
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adi2525
https://www.scientificamerican.com/article/why-some-songs-makes-everyone-want-to-dance/
https://www.youtube.com/watch?v=V-scGZMgxp8
https://www.youtube.com/watch?v=nrIPxlFzDi0
https://en.wikipedia.org/wiki/Syncopation

59. Punkt Nemo - morski cmentarz statków kosmicznych

Tue, 26 Mar 2024 17:14:15 +0000

Punkt Nemo to prawdziwy koniec świata. Najbardziej oddalone od jakiegokolwiek lądu miejsce na Ziemi. To tu kieruje się spadające z orbity statki kosmiczne. To tu ma się znajdować miasto Cthulhu.
Zapraszamy Was do odwiedzenia niezwykłego punktu na Ziemi. Miejsca, w którym nie warto być, ale które warto znać.

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:
https://en.wikipedia.org/wiki/Spacecraft_cemetery
https://www.bbc.com/future/article/20231006-the-soviet-spacecraft-cemetery-in-the-pacific
https://www.space.com/spacecraft-deorbiting-over-earth-oceans-ethical-concerns
https://starlust.org/point-nemo-spacecraft-cemetery/
https://en.wikipedia.org/wiki/Mir
https://en.wikipedia.org/wiki/R%27lyeh
https://pl.wikipedia.org/wiki/Biegun_niedost%C4%99pno%C5%9Bci
https://www.historydefined.net/point-nemo/
https://en.wikipedia.org/wiki/Deorbit_of_Mir

Punkt Nemo na Mapach Google
https://www.google.com/maps/place/48%C2%B052'36.0%22S+123%C2%B023'36.0%22W/@-50.5744153,-132.8294037,3805533m/data=!3m1!1e3!4m4!3m3!8m2!3d-48.876667!4d-123.393333?hl=en&entry=ttu

58. Nauka na czasie - wskrzeszanie mamutów i ludzi

Tue, 19 Mar 2024 17:13:53 +0000

Dwa projekty związane z szeroko pojętym wskrzeszaniem. W ramach jednego z nich sztuczna inteligencja (czyli AI) tworzy wirtualne kopie zmarłych ludzi, w ramach drugiego naukowcy chcą odtworzyć wymarły gatunek - mamuta włochatego. Jedno i drugie budzi wątpliwości etyczne. To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.

Linki do badań, omówień i dodatków:
Mamuty
https://www.popularmechanics.com/science/animals/a42708517/scientists-reincarnating-woolly-mammoth/
https://medium.com/@harlowgoodwin/scientists-are-reincarnating-the-wooly-mammoth-to-prevent-climate-change-cced5e4ed271
https://en.wikipedia.org/wiki/Revival_of_the_woolly_mammoth
https://www.the-scientist.com/finding-the-cause-of-mammoth-extinction-70463
https://www.smithsonianmag.com/science-nature/what-happened-worlds-most-enormous-animals-180964255/
https://www.national-geographic.pl/artykul/w-tym-miejscu-w-polsce-zabito-ponad-100-mamutow-poznaj-cmentarzysko-tych-gigantow-231222111801
http://www.isez.pan.krakow.pl/muzeum.html

Ghostboty:
https://theconversation.com/ghostbots-ai-versions-of-deceased-loved-ones-could-be-a-serious-threat-to-mental-health-224984
https://www.myyov.com/index.html
https://www.youtube.com/watch?v=Q8DIBNkghs8
https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-54731382
https://www.youtube.com/watch?v=IJeqTUG75gA
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0267364924000104
https://link.springer.com/article/10.1007/s10676-024-09744-y
https://link.springer.com/article/10.1007/s12124-022-09679-3

57. Sondy kosmiczne część 2. - pogoń za skałami

Tue, 12 Mar 2024 20:20:05 +0000

Wysłane przez ludzkość sondy kosmiczne doścignęły kilka planetoid i kometę, a następnie na nich wylądowały. Odkryły przed nami małe światy, które okazały się bardziej zróżnicowane i zadziwiające, niż naukowcy kiedykolwiek przypuszczali. Posłuchajcie naszego podcastu o tych niezwykłych kosmicznych pościgach!
Jest to druga część opowieści z odcinka nr 55, w którym mówiliśmy o najbardziej spektakularnych misjach sond kosmicznych.

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:
NEAR Shoemaker
https://en.wikipedia.org/wiki/NEAR_Shoemaker
http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/401227.stm
https://science.nasa.gov/mission/near-shoemaker/
https://pl.wikipedia.org/wiki/(433)_Eros
https://astronet.pl/uklad-sloneczny/n0228/
http://apod.pl/apod/ap010211.html

Hayabusa
https://pl.wikipedia.org/wiki/(25143)_Itokawa
https://en.wikipedia.org/wiki/Hayabusa
https://science.nasa.gov/mission/hayabusa/

DART
https://science.nasa.gov/mission/dart/
https://science.nasa.gov/planetary-defense-dart/
https://dart.jhuapl.edu/Mission/index.php
https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/udany-test-obrony-planetarnej-sonda-dart-uderzyla-w-dimorphosa
https://www.nasa.gov/news-release/nasa-confirms-dart-mission-impact-changed-asteroids-motion-in-space/
https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/nasa-potwierdza-ze-impakt-zmienil-ruch-planetoidy

Rosetta
https://phys.org/news/2014-10-rosetta-67p-comet-death-star.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Rosetta_(sonda_kosmiczna)
https://sci.esa.int/where_is_rosetta/
https://dydaktyka.fizyka.umk.pl/Wystawy_archiwum/z_omegi/rosetta.html
https://youtu.be/32vlOgN_3QQ?si=HBoH3n5kQw5tIG5y

56. Nauka na czasie - dlaczego nie mamy ogonów, ale mamy nowe leki

Tue, 05 Mar 2024 17:40:26 +0000

Co sprawiło, że nasi przodkowie utracili ogony? I jak stare leki znajdują nowe, zaskakujące zastosowanie, np. w leczeniu odmrożeń?
Odpowiadamy na te pytania - oczywiście z pomocą badań, których wyniki zostały niedawno opublikowane - w najnowszym odcinku Podcastu Crazy Nauki.

To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa-trzy wybrane naukowe newsy. Cykl ten publikujemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:

Ogony:
https://www.nature.com/articles/s41586-024-07095-8
https://www.nature.com/articles/d41586-024-00610-x
https://www.broadinstitute.org/publications/broad1347386
https://eng.obozrevatel.com/section-news/news-scientists-have-solved-the-mystery-of-tail-loss-in-humans-the-1927-work-of-ukrainian-researcher-and-a-cab-injury-helped-03-03-2024.html
https://www.crazynauka.pl/padanie-na-twarz-jako-sukces-ewolucyjny-czyli-dlaczego-wlasciwie-chodzimy-na-dwoch-nogach/

Leki:
https://www.sciencealert.com/treatment-breakthrough-fda-approves-first-ever-drug-for-frostbite
https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-medication-treat-severe-frostbite
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zesp%C3%B3%C5%82_poreperfuzyjny
https://pl.wikipedia.org/wiki/Omalizumab
https://dawsoncity.ca/sourtoe-cocktail-club/
https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-medication-help-reduce-allergic-reactions-multiple-foods-after-accidental

55. Sondy kosmiczne - niesamowite misje, część 1

Wed, 28 Feb 2024 20:21:57 +0000

54. Nauka na czasie - jak nie zginąć od pioruna oraz odczytywanie emotikonów

Wed, 21 Feb 2024 14:06:20 +0000

Dlaczego podczas burzy warto jednak zmoknąć, by uniknąć znacznie większych strat oraz jak kultura wpływa na nasz sposób odczytywania emotikonów? Odpowiadamy na te pytania - oczywiście z pomocą badań, których wyniki zostały niedawno opublikowane.
To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten nadajemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:
Pioruny
https://www.nature.com/articles/s41598-023-50563-w
https://www.sciencealert.com/science-reveals-whether-its-safer-to-be-wet-or-dry-in-a-lightning-storm
https://academic.oup.com/ptj/article-abstract/46/9/968/4637975
https://www.cambridge.org/core/books/lightning/35AA1F3FFB92B294CF82D86F7B84EED1#fndtn-information
https://zpe.gov.pl/pdf/P107dNwyb
https://nafalinauki.pl/czy-telefony-komorkowe-i-inne-urzadzenia-sciagaja-pioruny/

Emoji
https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.10.007
https://research-repository.griffith.edu.au/handle/10072/393617
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886917304828
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/psyp.12642
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S109051380600033X?via%3Dihub
https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02699931.2013.875889

53. Samoloty vs siły natury

Tue, 13 Feb 2024 16:17:03 +0000

Wypadki i incydenty lotnicze, w których główną rolę odegrały siły natury. Opowiadamy o niebezpiecznych sytuacjach, których przyczyną był w mniejszym stopniu błąd ludzki czy usterka techniczna, a w większym - zjawiska przyrodnicze.
Dowiecie się m.in.:

Jak wiatr może rozerwać 17-tonową maszynę?
Kiedy samolot wygląda, jakby wchodził w nadświetlną?
Co piorun robi, a czego nie robi z samolotem?

Zapraszamy do posłuchania najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauki!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Rozdziały:
(0:00) Cześć :)
(3:25) Rozerwany przez tornado
(20:43) Siarka i płomienie
(43:52) Czego nie zrobił piorun
(1:02:49) Szybowiec z Gimli

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

NLM Cityhopper 431
https://admiralcloudberg.medium.com/plane-vs-tornado-the-crash-of-nlm-cityhopper-flight-431-72756a75703a
https://simpleflying.com/fokker-f28-tornado-crash-1981-story/
https://en.wikipedia.org/wiki/NLM_CityHopper_Flight_431
Roach, W.T.; J. Findlater (February 1983). "An Aircraft Encounter with a Tornado". Meteorological Magazine. London: Meteorological Office. 112 (1327): 29–49

British Airways 09
https://pl.wikipedia.org/wiki/Incydent_lotu_British_Airways_9
https://simpleflying.com/gallunggung-glider-the-story-of-british-airways-flight-9/
https://en.wikipedia.org/wiki/British_Airways_Flight_009
https://appliedsciences.nasa.gov/our-impact/story/tracking-volcanic-ash-safer-aviation
https://www.iata.org/en/pressroom/2023-releases/2023-03-07-01/
https://cordis.europa.eu/article/id/155856-volcanic-prediction-and-monitoring/pl
https://dlapilota.pl/wiadomosci/dlapilota/informacje-o-pyle-wulkanicznym-aktl
https://en.wikipedia.org/wiki/Air_travel_disruption_after_the_2010_Eyjafjallaj%C3%B6kull_eruption
https://en.wikipedia.org/wiki/2010_eruptions_of_Eyjafjallaj%C3%B6kull
https://dlapilota.pl/wiadomosci/pap/naukowcy-pyl-wulkaniczny-jednak-uszkadza-silniki-lotnicze
https://www.rp.pl/nauka/art16601601-wulkaniczny-pyl-uziemil-samoloty

Loganair 6780
https://en.wikipedia.org/wiki/Loganair_Flight_6780
“Katastrofy w przestworzach” S21E01 (wg. numeracji National Geographic Channel S20E01)

Szybowiec z Gimli
https://simpleflying.com/gimli-glider/ https://pl.wikipedia.org/wiki/Szybowiec_z_Gimli

52. Porozmawiaj z nią czy z nim? Czyli o kreowaniu asystentów głosowych AI

Fri, 09 Feb 2024 17:41:23 +0000

Jeszcze kilka lat temu większość wirtualnych asystentów – tych od firm Amazon, Google czy Apple - była domyślnie kobietami. Jak to się zmieniło i dlaczego? Co sprawia, że ze sztuczną inteligencją można pogadać jak z człowiekiem? I dlaczego zespoły pracujących nad tym inżynierów potrzebują szerszego udziału kobiet?
Właśnie o tym rozmawiamy w najnowszym, specjalnym odcinku naszego podcastu. Naszą gościnią jest Ewa Kolczyk, inżynierka kierująca 40-osobowym zespołem Polly w firmie Amazon Development Center Poland, który zajmuje się syntezą mowy.

Sponsorem odcinka jest Amazon Development Center Poland.

51. Nauka na czasie - diamentowy deszcz i pierwsi Homo sapiens w Europie Środkowej

Tue, 06 Feb 2024 18:50:49 +0000

Deszcz diamentów, który okazuje się wcale nie tak rzadkim zjawiskiem w kosmosie, oraz pierwsi Homo sapiens, którzy przeszli przez Alpy, dotarli do Europy Środkowej i wyparli stamtąd neandertalczyków. To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten nadajemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Ten odcinek ma sponsora - agencję Good Walk, która jest organizatorem dwóch wykładów prof. Briana Coxa w Polsce o tajemnicach wszechświata pt. "Horizons. A 21st Century Odyssey".
Kiedy i gdzie?
🔹 15 kwietnia 2024, Warszawa, Arena Ursynów
🔹 17 kwietnia 2024, Poznań, Sala Ziemi

Gdzie kupić bilety?
🔸 https://www.ticketmaster.pl/artist/brian-cox-bilety/924081
🔸 https://www.eventim.pl/artist/brian-cox/
🔸 Sklepy sieci Media Markt

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Rozdziały:
(0:00) Cześć :)
(5:59) Deszcz diamentów
(19:55) Pierwsi Homo Sapiens u nas

Przygotowując ten odcinek, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:

Diamentowy deszcz:
https://www.sciencealert.com/diamonds-could-be-raining-from-the-sky-on-far-more-planets-than-we-realized
https://www.sciencealert.com/a-wild-laboratory-experiment-supports-diamond-rain-on-neptune-and-uranus
https://www6.slac.stanford.edu/news/2024-01-08-diamond-rain-icy-planets-offers-clues-magnetic-field-mysteries
https://www.nature.com/articles/s41550-023-02147-x
https://en.wikipedia.org/wiki/Mini-Neptune

Najstarsi Homo sapiens w Europie Środkowej:
https://www.mpg.de/21451099/0125-evan-homo-sapiens-reached-northwest-europe-more-than-45-000-years-ago-150495-x
https://www.nature.com/articles/s41559-023-02318-z
https://www.nature.com/articles/s41559-023-02303-6
https://www.nature.com/articles/s41586-023-06923-7
https://www.nature.com/articles/d41586-024-00072-1

50. Dlaczego warto być gotowym na atak zombie?

Tue, 30 Jan 2024 18:28:36 +0000

O tym, jak z atakiem zombie poradziłyby sobie Pentagon i CDC, czyli amerykańska agencja ds. kontroli chorób - bo “jeśli jesteś gotowy na apokalipsę zombie, to jesteś gotowy na każdą sytuację kryzysową”. Oraz jakie awaryjne zestawy ratunkowe gromadzą prepersi i w jakich sytuacjach mogą się one przydać.

Zapraszamy do posłuchania okrągłego 50. odcinka Podcastu Crazy Nauki!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Rozdziały:
(0:00) Cześć :)
(5:20) USA broni się przed zombie
(22:19) O 50. odcinku
(24:56) Wojsko, milicja i zombie
(38:18) Co to jest preppers?
(1:02:07) Przygotuj sobie zestaw

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Oto one:
https://www.cdc.gov/orr/documents/ahpg_final_march_2013.pdf
https://www.cdc.gov/disasters/foodwater/prepare.html
https://wwwnc.cdc.gov/travel/page/natural-disasters
https://www.adjustersinternational.com/resources/news-and-events/the-6-natural-disasters-you-need-to-prepare-for/
https://stacks.cdc.gov/view/cdc/6023/cdc_6023_DS1.pdf
https://i2.cdn.turner.com/cnn/2014/images/05/16/dod.zombie.apocalypse.plan.pdf
https://tygodnik.interia.pl/news-prepersi-czyli-przygotowani-na-armagedon,nId,5798166
https://instytutsprawobywatelskich.pl/prepersi-czyli-w-oczekiwaniu-na-apokalipse/
https://preppersi.blogspot.com/2012/11/kim-jest-preppers-prepper-jest-osoba.html
https://bushcraftowy.pl/wp/survival/zawsze-przygotowany-zbuduj-zestaw-awaryjny-domowy-survival-kit
https://www.combat.pl/blog/post/spizarnia-preppersa-czyli-slow-kilka-o-gromadzeniu-zapasow
https://www.gov.pl/web/rcb/badz-gotowy--poradnik-na-czas-kryzysu-i-wojny
https://www.gov.pl/rcb
https://www.ready.gov/https://www.ready.gov/kit

49. Nauka na czasie - tłok na Księżycu i nowe antybiotyki

Tue, 23 Jan 2024 16:17:04 +0000

Istny szturm sond kosmicznych na Księżyc i odkrycie nowej klasy antybiotyków, po raz pierwszy po latach. To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, czyli lżejsza wersja naszego podcastu, w której omawiamy dwa wybrane naukowe newsy. Cykl ten nadajemy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.
* w 44:40 zrobiliśmy błąd. Powinno być: "Od ponad 50 lat nie zatwierdzono żadnej nowej klasy antybiotyków na bakterie Gram-ujemne"

Podcasty dla WOŚP:
https://podcastydlawosp.pl/
Tu będzie całodzienna transmisja:
https://www.youtube.com/@podcastydlawosp
A tu skarbonka - wpłacając dopiszcie “#crazynauka”:
https://www.siepomaga.pl/podcastydlawosp2024

Rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

(0:00) Cześć :)
(1:46) Kto i po co ląduje na Księżycu?
(35:30) Zapraszamy na Podcasty dla WOŚP!
(39:34) Nadchodzą nowe antybiotyki

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań, omówień i dodatków:

Księżyc:
https://en.wikipedia.org/wiki/Smart_Lander_for_Investigating_Moon
https://youtu.be/PupLqwt4d2o?si=7pOfwGEwKmDi99lw
https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/japonia-laduje-na-ksiezycu-sonda-slim-dziala-na-powierzchni-ale-jej-misja-jest-zagrozona
https://global.jaxa.jp/countdown/slim/SLIM-mediakit-EN_2310.pdf
https://pl.wikipedia.org/wiki/Peregrine_Mission_One
https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81una_25
https://en.wikipedia.org/wiki/Chang%27e_4
https://pl.wikipedia.org/wiki/Chandrayaan-3
https://en.wikipedia.org/wiki/Lunar_resources
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ilmenit
https://en.wikipedia.org/wiki/Helium-3 https://pl.wikipedia.org/wiki/Fuzja_aneutronowa

Nowe antybiotyki:
https://www.nature.com/articles/s41586-023-06873-0
https://www.nature.com/articles/s41586-023-06799-7
https://european-biotechnology.com/up-to-date/latest-news/news/roche-presents-restistance-breaking-antibiotic.html
https://www.dovepress.com/assessment-of-effective-antimicrobial-regimens-and-mortality-related-r-peer-reviewed-fulltext-article-IDR
https://www.medonet.pl/leki,bakterie-maja-dosc-antybiotykow--a-my-placimy-za-to-zyciem--przerazajace-dane-who,artykul,17917186.html
https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-zakazne,acinetobacter-baumannii---objawy-i-leczenie-zakazen-acinetobacter-baumannii,artykul,55732122.html
https://www.scientificamerican.com/article/new-class-of-antibiotics-discovered-using-ai/
https://www.nature.com/articles/s41586-023-06887-8
https://www.who.int/news/item/22-06-2022-22-06-2022-lack-of-innovation-set-to-undermine-antibiotic-performance-and-health-gains
https://www.antidote.me/blog/how-long-do-clinical-trials-take

48. Powodzie błyskawiczne

Tue, 16 Jan 2024 19:44:30 +0000

Opowiadamy o najbardziej niszczycielskich powodziach błyskawicznych w XXI wieku oraz o ich przyczynach i skutkach. Od Pakistanu, przez Libię po Niemcy, a na dokładkę Maków Podhalański. Tym razem skupiamy się na katastrofach wywołanych przez pogodę.
Dowiecie się m.in.:

- Czym właściwie jest powódź błyskawiczna?
- Co zrobić, by ją przeżyć?
- Dlaczego jedna z najgwałtowniejszych katastrof tego typu zdarzyła się w pustynnej Libii?
- Co się dzieje, kiedy w krótkim czasie spada trzykrotność średnich opadów z okresu 30 lat?
- I jak na to wpływa zmiana klimatu?
Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Rozdziały
(0:00) Cześć :)
(4:39) Kiedy powódź jest błyskawiczna?
(24:19) Libia 2023
(42:49) Maków Podhalański 2001 i Łapanów 2020
(54:38) Pakistan 2022
(1:10:49) Niemcy 2021

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Oto one:

https://www.nature.com/articles/s43017-020-00128-6.epdf
https://www.bbc.com/news/science-environment-57969877
https://obserwator.imgw.pl/2021/12/07/miejskie-powodzie-winny-klimat-czy-czlowiek/
https://www.redcross.org/about-us/news-and-events/news/2018/flash-flooding---how-to-stay-safe.html
https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,26981804,przez-centrum-warszawy-plynely-rzeki-zobacz-je-na-mapie-a.html#S.embed_link-K.C-B.1-L.1.zw
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_flash_floods

Libia
https://www.nbcnews.com/science/science-news/eight-catastrophic-floods-11-days-s-intense-rainfall-world-rcna104620
https://www.cbsnews.com/news/greece-historic-flooding-more-than-2-feet-of-rain-in-just-a-few-hours/
https://www.budimex.pl/pl/o-budimex/historia/2.html
https://disasterphilanthropy.org/disasters/2023-libya-floods/
https://www.britannica.com/event/Libya-flooding-of-2023
https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives
https://www.nbcnews.com/science/science-news/eight-catastrophic-floods-11-days-s-intense-rainfall-world-rcna104620
https://repository.impact-initiatives.org/document/reach/867ece16/DERNA-LBY_Flood_ESO_Sept2023.pdf
https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230915_ACAPS_Libya_Update_on_the_impact_of_Storm_Daniel_in_Derna_district.pdf

Maków Podhalański i Łapanów
https://obserwator.imgw.pl/2022/07/25/powodz-blyskawiczna-zywiol-ktory-nie-zna-litosci/
https://www.researchgate.net/publication/283320478_Ryzyko_powodziowe_w_malych_zlewniach_gorskich_a_sposoby_zagospodarowania_obszarow_zalewowych_zapisane_w_aktach_planistycznych_Studium_przypadku_Makowa_Podhalanskiego_i_Kasinki_Malej_Flood_risk_in_smal
https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-6bd07e77-2b48-4858-a433-95cf6f73fcd1/c/Franczak_The_2_20.pdf
https://piu.org.pl/raporty/klimat-rosnacych-strat/

Pakistan
https://www.nature.com/articles/s41598-023-30347-y
https://www.wionews.com/south-asia/pakistan-floods-overflowing-indus-river-turns-part-of-sindh-province-into-wide-lake-512145
https://www.reuters.com/world/asia-pacific/flood-hit-pakistan-breaches-largest-freshwater-lake-avert-overflow-2022-09-04/
https://obserwator.imgw.pl/2022/04/07/gdy-katastrofa-powoduje-katastrofe-zarzadzanie-ryzykiem-kaskadowym/
https://www.ndtv.com/world-news/over-50-villages-in-pakistan-submerged-in-flash-floods-report-3210040
https://chinadialogue.net/en/climate/climate-scientists-explain-pakistan-floods-2022/
https://www.unocha.org/publications/report/pakistan/revised-pakistan-2022-floods-response-plan-final-report-issued-15-dec-2023
https://www.worldweatherattribution.org/wp-content/uploads/Pakistan-floods-scientific-report.pdf

Niemcy
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_Hochwasserereignisse_an_der_Ahr
https://en.wikipedia.org/wiki/2021_European_floods
https://www.science.org/content/article/europe-s-deadly-floods-leave-scientists-stunned
https://de.wikipedia.org/wiki/Hochwasser_in_West-_und_Mitteleuropa_2021

47. Nauka na czasie: towarzyskie psy, long covid i najgorętszy rok

Tue, 09 Jan 2024 19:08:52 +0000

Mówimy o tym, co najbardziej wpływa na długość psiego życia, jak działają nasze mięśnie po covidzie i jakie rekordy pobiły temperatury w 2023 roku.
“Nauka na czasie” to nowy, nieco krótszy format Podcastu Crazy Nauki, który nagrywamy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

(0:00) Cześć :)
(2:04) Towarzyskie psy
(18:34) Long COVID i mitochondria
(39:29) BARDZO ciepły rok 2023

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.

Linki do badań, omówień i dodatków:
Psy
https://academic.oup.com/emph/article/11/1/187/7161464
https://www.sciencealert.com/scientists-identify-1-vital-thing-that-will-help-your-dog-age-well
Robin Dunbar, “Przyjaciele”, Copernicus Center Press, Kraków 2021
https://www.crazynauka.pl/psy-wyksztalcily-specjalne-miesnie-wokol-oczu-by-budzic-w-nas-czulosc/
https://www.facebook.com/166706953461083/posts/2682165021915251
https://www.researchgate.net/publication/360481568_Dog_domestication_strongly_relied_on_translation_regulation_according_to_differential_gene_expression_analysis

Long covid
https://www.nature.com/articles/s41467-023-44432-3
https://www.amsterdamumc.org/en/spotlight/tiredness-experienced-by-long-covid-patients-has-a-physical-cause.htm
https://www.nature.com/articles/s41467-022-32507-6
https://medium.com/@1kg/the-puzzle-of-long-covid-why-is-fatigue-plaguing-millions-75c255a8d1c9
https://www.scientificamerican.com/article/vaccination-dramatically-lowers-long-covid-risk/
https://www.cambridge.org/core/journals/antimicrobial-stewardship-and-healthcare-epidemiology/article/effectiveness-of-covid19-vaccine-in-the-prevention-of-postcovid-conditions-a-systematic-literature-review-and-metaanalysis-of-the-latest-research/A0B115B5D3AA60846799857B801D116E
https://www.mdpi.com/1660-4601/19/19/12422
https://www.cambridge.org/core/journals/antimicrobial-stewardship-and-healthcare-epidemiology/article/effectiveness-of-coronavirus-disease-2019-covid19-vaccine-in-the-prevention-of-postcovid19-conditions-a-systematic-literature-review-and-metaanalysis/0AD0EDEC8C9CC9DF455752E32D73147B
https://www.bmj.com/content/383/bmj-2023-076990
https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2794072
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zesp%C3%B3%C5%82_chronicznego_zm%C4%99czenia
https://ehlers-danlos.com.pl/zespol-aktywacji-komorek-tucznych/
https://www.instagram.com/thephysicsgirl/
https://en.wikipedia.org/wiki/Long_COVID

Rekordy temperatury w 2023
https://climate.copernicus.eu/copernicus-2023-hottest-year-record
https://www.moznapanikowac.pl/
https://www.crazynauka.pl/prog-bezpieczenstwa-dla-klimatu-to-15%CB%9Ac-osiagniemy-go-do-2052-roku/
https://www.crazynauka.pl/klimat-o-co-chodzi-z-progami-wzrostu-temperatury-o-1-5-2-lub-3c/

46. Zdążyć przed wielką wodą - jak ratowano zabytki przed zalaniem

Tue, 02 Jan 2024 20:07:31 +0000

🎧🎙 W tym odcinku Podcastu Crazy Nauki opowiadamy o ratowaniu (bądź nieratowaniu) skarbów kultury, które miały zostać zalane przez wodę spiętrzoną zaporami. Monumentalne projekty inżynierskie, ogromne straty, wielkie mobilizacje archeologów.

Na języki weźmiemy:
👉 Pogranicze Sudanu i Egiptu, gdzie m.in. polscy archeolodzy przenosili, kawałek po kawałku, nubijskie świątynie;
👉 Największą tamę na świecie, która powstała w Chinach na Jangcy i pochłonęła ogrom ludzkiego dorobku, w tym kulturowego;
👉 Bieszczady, w których wojsko NIE ratowało zabytków;
👉 Pospieszne rozkopywanie cmentarza rdzennych Amerykanów w Stanach Zjednoczonych.

📢 Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!
Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

(0:00) Cześć :)
(3:22) Wielka Tama Asuańska
(32:23) Zapora Trzech Przełomów
(1:04:22) Zapora Solińska
(1:15:24) Tama Oahe

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

Wielka Tama Asuańska
https://en.wikipedia.org/wiki/International_Campaign_to_Save_the_Monuments_of_Nubia
https://pcma.uw.edu.pl/2019/02/21/abu-simbel/
https://www.newsweek.pl/historia/operacja-abu-simbel/y1r4kwd
https://pl.wikipedia.org/wiki/Abu_Simbel
https://en.wikipedia.org/wiki/Philae_temple_complex
https://culture.pl/pl/artykul/lista-przebojow-polskiej-archeologii
https://www.mnw.art.pl/o-muzeum/galer/galeria-faras/

Zapora Trzech Przełomów
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Tama_Trzech_Prze%C5%82om%C3%B3w
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Three_Gorges_Dam
https://web.archive.org/web/20110610104958/http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=17946
https://en.wikipedia.org/wiki/Hanging_coffins
https://no.wikipedia.org/wiki/Bo_(folk)
https://pages.vassar.edu/realarchaeology/2015/11/22/the-three-gorges-dam-and-the-preservation-of-archaeological-sites/
https://www.nytimes.com/1996/10/06/world/dam-s-inexorable-future-spells-doom-for-yangtze-valley-s-rich-past.html
http://www.china.org.cn/english/culture/55407.htm
https://hu.wikipedia.org/wiki/Sipaocsaj

Zapora Solińska
https://sanok.naszemiasto.pl/jak-50-lat-temu-zatapiano-soline-dlugo-jeszcze-potem/ar/c15-7813792
Bieszczady w Polsce Ludowej 1944–1989, pod red. Jakuba Izdebskiego, Krzysztofa Kaczmarskiego, Mariusza Krzysztofińskiego
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jezioro_Soli%C5%84skie
https://www.national-geographic.pl/traveler/artykul/zapora-w-solinie-ciekawostki

Tama Oahe
Książka “Trupia farma” Billa Bassa i Jona Jeffersona
https://en.wikipedia.org/wiki/Arikara
https://en.wikipedia.org/wiki/Lake_Oahe
https://en.wikipedia.org/wiki/Oahe_Dam

45. Nauka na czasie - końskie twarze i CAPTCHA

Wed, 27 Dec 2023 15:52:33 +0000

Dlaczego konie mają długie pyski, a sarny krótkie, oraz o tym, jak ludzie starają się przechytrzyć boty, tworząc systemy captcha, czyli “nie jestem robotem”.“Nauka na czasie” to nowy, krótszy format Podcastu Crazy Nauki, który nagrywamy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami. Omawiamy w nim po dwa bieżące doniesienia naukowe.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.

Linki do badań i omówień:

https://theconversation.com/why-the-long-face-experts-provide-a-new-theory-for-why-larger-mammals-tend-to-have-longer-faces-219405
https://www.sciencealert.com/theres-a-surprisingly-simple-explanation-for-why-horses-have-long-faces

https://www.cloudflare.com/en-gb/learning/bots/how-captchas-work/
https://www.statista.com/statistics/1264226/human-and-bot-web-traffic-share/
https://www.cs.sfu.ca/%7Emori/research/gimpy/

44. Afryka i safari - to nie tak, jak myślisz

Tue, 19 Dec 2023 12:25:21 +0000

Afryka i safari - to nie tak, jak myślisz. Rozmawiamy z przewodniczką Anną Olej-Kobus
> Odcinek sponsorowany <
Tym razem przy mikrofonach zamiast nas dwojga jest nas w studiu aż troje! Przewodniczka i podróżniczka Anna Olej-Kobus (AfrykAnką) o Afryce i jej przyrodzie umie opowiadać jak nikt inny: o miłosnych uniesieniach słoni, zaskakującym ogromie Afryki, o tym, co można wyczytać z kupy hieny i dlaczego żyrafy zjadają… kości.

Posłuchajcie tych barwnych historii i przenieście się na gorącą sawannę, np. robiąc pierogi na wigilię albo podczas przedświątecznego sprzątania. No chyba, że słuchacie tego w innym czasie, to po prostu dobrze się bawcie :)

Ania właśnie wydała bardzo fajną książkę “Zwierzęta Afryki. Przewodnik na safari”, dlatego wypytamy ją też o to, czym jest współczesne safari, czy pozbyło się rysów kolonializmu, jak dzisiejsza przyroda Afryki znosi rosnący strumień turystów z szeroko pojętego Zachodu i w jaki sposób patrzeć na zwierzęta, żeby zobaczyć w nich coś więcej niż zoologiczne eksponaty.

> Ten odcinek ma sponsora, którym są twórcy kampanii społeczno-edukacyjnej „Myśl po polsku” - kampanii skupiającej się na zachęcaniu młodych Polaków i Ukraińców do realizacji innowacyjnych pomysłów związanych z nowymi technologiami - zwłaszcza tych, które mogą mieć pozytywny wpływ na środowisko i to, co nas otacza. Młodych słuchaczy zachęcamy do wzięcia udziału w konkursie - informacje pod linkiem: https://myslpopolsku.pl/mysl-po-polsku-sezon-2/ <

Link do książki Anny Olej-Kobus “Zwierzęta Afryki. Przewodnik na safari”: https://namib.pl/pl/p/Ksiazka-ZWIERZETA-AFRYKI-Przewodnik-na-safari/785

Tu porównasz prawdziwą wielkość krajów i kontynentów:
https://www.thetruesize.com/

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

43. Nauka na czasie - kiszonki i dinozaury

Tue, 12 Dec 2023 19:25:51 +0000

“Nauka na czasie” to nowy, krótszy format Podcastu Crazy Nauki, który nagrywamy co drugi tydzień, na przemian z dłuższymi odcinkami. Omawiamy w nim po dwa-trzy newsy naukowe z ostatnich dni.

Tym razem opowiadamy o tym, co wspólnego ma jedzenie kiszonek z wielkością mózgu i długością jelita u człowieka. Zdradzimy też, dlaczego dinozaury skróciły nam życie.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!
Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Linki do badań i omówień:
https://www.nature.com/articles/s42003-023-05517-3
https://www.crazynauka.pl/kiszone-ogorki-i-kapusta-dodaja-pewnosci-siebie/
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/bies.202300098
https://pl.wikipedia.org/wiki/Odmieniec_jaskiniowy
https://pl.wikipedia.org/wiki/Synapsydy

42. Różdżki, żyły wodne i aura, czyli w co wierzyliśmy w PRL-u

Tue, 05 Dec 2023 18:32:58 +0000

Opowiadamy o rozkwicie pseudonauki u schyłku PRL-u: o Kaszpirowskim, wahadełkach, różdżkach, żyłach wodnych, leczeniu przez nakładanie rąk czy kasztanach wkładanych do tapczanów.
Oboje dorastaliśmy w tamtych czasach i - podobnie jak wówczas większość Polaków - mieliśmy własne doświadczenia z radiestetami i bioenergoterapeutami. Pierwsi przemeblowywali nam mieszkania, drudzy - gromadzili na seansach “uzdrawiania” nawet po kilkadziesiąt tysięcy ludzi.

W naszym podcaście staramy się odpowiedzieć na pytania, skąd wziął się ten fenomen i jakie praktyki były najpopularniejsze. Konfrontujemy to z badaniami naukowymi i pytamy psychologa Macieja Taradaya, jak wytłumaczyć reakcje zdające się potwierdzać skuteczność “uzdrawiaczy”. Prosimy też o wyjaśnienie pewnej różdżkarskiej tajemnicy hydrologa, dr. Sebastiana Szklarka z bloga "Świat wody"
A w 48. minucie nie zapytaliśmy o zdanie naszej suczki, Fali. Ale i tak się wypowiedziała... :)

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!
Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Oto one:
https://www.rp.pl/plus-minus/art39383331-psychotronicy-radiesteci-bioenergoterapeuci-kosciol-poparl-wladza-nie-stanela-okoniem
https://www.infona.pl/resource/bwmeta1.element.springer-71e378ef-a55b-3a16-a74b-2917f6692349
https://skepticalinquirer.org/1999/01/testing-dowsing-the-failure-of-the-munich-experiments/
https://www.rp.pl/telewizja/art7477011-zamknijcie-oczy-badzcie-swobodni
http://web.archive.org/web/20200506064650/
http://archiwum.wiz.pl/1999/99022800.asp
http://pkisz.home.amu.edu.pl/kalendarium_badan_radiestezyjnych.html
https://karger.com/iaa/article-abstract/112/3/238/163253/Efficacy-Trial-of-Bioresonance-in-Children-with?redirectedFrom=fulltext

https://journals.lww.com/pain/abstract/2001/03000/spiritual_healing_as_a_therapy_for_chronic_pain__a.9.aspx
https://journals.lww.com/clinicalpain/abstract/2008/10000/complementary_therapies_for_neuropathic_and.12.aspx
https://www.jpsmjournal.com/article/S0885-3924(06)00524-0/fulltext
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0965229914000600?via%3Dihub
https://www.academia.edu/35834683/Psychoza_t%C5%82umu_uzdrowiciel_Clive_Harris_jako_fenomen_spo%C5%82eczny_PRL_Zeszyty_Chojnickie_2017_nr_33_s_148_155

41. Plagi królików i pnączy, czyli najbardziej inwazyjne gatunki

Thu, 23 Nov 2023 12:04:52 +0000

Dziesięć miliardów królików, szarańcza zjadająca jedną piątą żywności świata, węże powodujące spięcia w dostawach prądu i pnącza duszące inne rośliny…
Opowiadamy o plagach wywołanych przez gatunki inwazyjne, czyli przywleczone lub celowo przesiedlone na nowe dla nich tereny, gdzie znalazły idealne dla siebie warunki do ekspansji.
Intruzi niszczyli całe ekosystemy, sprowadzali głód, wyjaławiali ziemię na setki lat. A zaczynało się niepozornie, np. od 24 wesoło kicających królików, wypuszczonych na farmie w Australii.

Żadna z klęsk, o których mówimy, nie wydarzyłaby się, gdyby nie człowiek, który sprowadza obce gatunki w najdalsze zakątki świata albo dla przyjemności, albo żeby je wykorzystywać do pracy lub jako pożywienie, albo zwyczajnie przez przypadek. Mierzymy się też z sytuacją, w której to wywołane przez ludzi ocieplenie klimatu utorowało drogę superinwazyjnym gatunkom.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

Króliki w Australii
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5749467/
https://rabbitfreeaustralia.org.au/rabbits-in-australia/
https://www.publish.csiro.au/wr/WR11166
https://intown.com.au/feature/geelong-and-the-rabbit-invasion.htm
https://www.britannica.com/science/invasive-species
https://fisherpub.sjf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1184&context=ur&fbclid=IwAR3M5F5keFYpueRBKYEEP3nKJsDYNZhU32x-90kfTCcdGmSwp7Cf5wjcWm4

Węże na Guam
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0964830501001081
https://en.wikipedia.org/wiki/Brown_tree_snake

Szarańcza
https://www.fao.org/locusts/en/
https://outride.rs/pl/magazyn/maj-2020/brief-117/szarancza-ktora-sieje-spustoszenie-w-afryce-azji-i-na-bliskim-wschodzie/
https://www.money.pl/gospodarka/plaga-szaranczy-na-wloskiej-wyspie-na-pomoc-wyslano-wojsko-6903351875697376a.html
https://reliefweb.int/report/ethiopia/locust-upsurge-east-and-horn-africa-final-report-n-mdr60005-15-february-2022
https://www.scientificamerican.com/article/to-track-massive-locust-swarms-officials-use-tool-that-forecasts-smoke-plumes/
https://nauka.uj.edu.pl/aktualnosci/-/journal_content/56_INSTANCE_Sz8leL0jYQen/74541952/144787300
https://nauka.uj.edu.pl/aktualnosci/-/journal_content/56_INSTANCE_Sz8leL0jYQen/74541952/144753067
https://www.fao.org/3/cb5468en/cb5468en.pdf
https://www.researchgate.net/publication/365882906_Outbreak_of_Moroccan_locust_in_Sardinia_Italy_A_Remote_Sensing_Perspective
https://www.sciencedaily.com/releases/2017/09/170911095911.htm

Racicznica zmienna
https://www.iop.krakow.pl/gatunkiobce/defaultf372.html?nazwa=opis&id=24&je=pl
https://en.wikipedia.org/wiki/Zebra_mussel
https://2001-2009.state.gov/g/oes/ocns/inv/cs/2304.htm

Kudzu
https://www.crazynauka.pl/czy-to-tajemniczy-ogrod-niestety-to-kudzu/
https://www.nature.org/en-us/about-us/where-we-work/united-states/indiana/stories-in-indiana/kudzu-invasive-species/

40. Wypadki kosmiczne (część 2), które zdarzyły się… na Ziemi

Tue, 07 Nov 2023 20:28:25 +0000

Druga część podcastu o katastrofach kosmicznych, w której opowiadamy o wypadkach związanych z lotami załogowymi - tych, które zdarzyły się na Ziemi albo tuż ponad nią. Mówimy o tych nieco mniej nagłośnionych katastrofach, poza szeroko opisanymi dramatami Challengera i Columbii. I jak zawsze za większą część z nich odpowiadają ludzkie błędy - wynikające z zaniedbania, niewiedzy czy pośpiechu.

Dowiecie się, m.in.:
- Skąd pomysł, by kabiny statków kosmicznych napełniać ekstremalnie łatwopalnym czystym tlenem?
- Jak uwielbienie rocznic zabiło dziesiątki ludzi?
- Co było nie tak z systemem hamowania w statkach kosmicznych Virgin Galactic?

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

https://www.nasa.gov/history/55-years-ago-tragedy-on-the-launch-pad/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Apollo_1
https://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/55162/607570236-MIT.pdf?sequence=2
https://pl.wikipedia.org/wiki/Walentin_Bondarienko
https://en.wikipedia.org/wiki/Valentin_Bondarenko
https://www.crazynauka.pl/katastrofa-spaceshiptwo-zbyt-wczesnie-otwarty-system-hamowania/
https://www.scientificamerican.com/article/deadly-spaceshiptwo-crash-caused-by-co-pilot-error-ntsb/
https://www.space.com/27618-virgin-galactic-spaceshiptwo-crash-kills-pilot.html
https://www.space.com/18993-virgin-galactic.html
https://en.wikipedia.org/wiki/SpaceShipTwo
https://www.russianspaceweb.com/r16.html
https://www.russianspaceweb.com/r7.html https://pl.wikipedia.org/wiki/R-7
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwas_azotowy
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%83%D1%80%D0%B5_(1960)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Katastrofa_na_Bajkonurze#Skutki

39. Wypadki jądrowe - groźne, choć mniej znane. Część 2

Tue, 24 Oct 2023 18:51:22 +0000

Zapraszamy na drugą część opowieści o nieco mniej znanych wypadkach jądrowych. To fascynujące, ale i straszne historie. Pokazują wyraźnie, jak wiele może pójść nie tak, kiedy przy budowie czy obsłudze technologii jądrowych pojawia się pośpiech i związane z nim błędy ludzkie.

W tej części podcastu opowiadamy o:
- wypadku w japońskich zakładach Tokaimura;
- awarii na radzieckim okręcie atomowym K-19;
- problemach Brytyjczyków ze stworzeniem własnej broni jądrowej.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:
Windscale
https://nda.blog.gov.uk/sixty-two-years-on/
https://en.wikipedia.org/wiki/Sellafield
https://en.wikipedia.org/wiki/Atomic_Energy_Act_of_1946
https://en.wikipedia.org/wiki/Windscale_fire
https://en.wikipedia.org/wiki/John_Cockcroft#Cockcroft's_Foll

K-19
https://en.wikipedia.org/wiki/Soviet_submarine_K-19
https://pl.wikipedia.org/wiki/K-19
https://www.nytimes.com/2000/08/16/world/a-sad-record-of-submarine-disasters.html
https://www.komputerswiat.pl/artykuly/redakcyjne/mija-60-lat-od-jadrowej-awarii-radzieckiego-k-19-to-byla-plywajaca-hiroszima/6v38svb
https://pl.wikipedia.org/wiki/K-19_The_Widowmaker

Tokaimura
https://en.wikipedia.org/wiki/Tokaimura_nuclear_accidents
https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/TOAC_web.pdf
https://www-ns.iaea.org/downloads/iec/tokaimura-report.pdf
https://world-nuclear.org/information-library/safety-and-security/safety-of-plants/tokaimura-criticality-accident.aspx

Huron King
https://www.amusingplanet.com/2020/10/the-huron-king-nuclear-test.html

38. Wypadki jądrowe - groźne, choć mniej znane. Część 1

Tue, 10 Oct 2023 14:55:54 +0000

Opowiadamy o mniej znanych wypadkach jądrowych - tych poza katastrofami w Czarnobylu i Fukushimie, które szeroko opisano już w wielu miejscach. To będzie historia błędów ludzkich i spowodowanych przez nie zdarzeń, z których część skończyła się tragicznie.

Wyjaśnimy też, skąd wzięły się uprzedzenia i niechęć do pokojowego wykorzystania technologii jądrowych, w tym do energetyki jądrowej - mimo że jest ona obecnie jednym z najczystszych i najbezpieczniejszych rodzajów energii, jakimi dysponuje ludzkość.

Wybraliśmy najważniejsze i najciekawsze naszym zdaniem wydarzenia związane z wypadkami jądrowymi. Temat okazał się tak interesujący, że postanowiliśmy nagrać o nich dwa odcinki.

To część pierwsza, której opowiemy o:
- Awarii elektrowni Three Mile Island;
- Skażeniu w brazylijskiej Goiânii;
- Tragicznych dziejach “rdzenia demona”.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy szczególnie naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Rozdziały
(0:00) Cześć :)
(7:43) Three Mile Island - 1979
(34:31) Goiânia - 1987
(58:40) Rdzeń demona - 1945/46

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

Three Mile Island
http://ncbj.edu.pl/three-mile-island/co-sie-stalo-w-three-mile-island
https://academic.oup.com/aje/article-abstract/132/3/397/103678
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1405170/
https://web.archive.org/web/20120123212944/
http://clonemaster.homestead.com/files/cancel.htm
https://en.wikipedia.org/wiki/Three_Mile_Island_accident
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wypadek_w_elektrowni_j%C4%85drowej_Three_Mile_Island
http://www.czarnobyl1986.info/tmi.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Chi%C5%84ski_syndrom_(film)
http://ncbj.edu.pl/pwr-wodny-cisnieniowy/obieg-pierwotny-i-wtorny-reaktora-pwr

Goiânia
https://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/Pub815_web.pdf
https://en.wikipedia.org/wiki/Goi%C3%A2nia_accident
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ska%C5%BCenie_w_Goi%C3%A2nii

Rdzeń demona
https://www.crazynauka.pl/rdzen-demona-kula-plutonu-ktora-zabila-dwoch-naukowcow/
https://en.wikipedia.org/wiki/Demon_core
https://en.wikipedia.org/wiki/Louis_Slotin
https://en.wikipedia.org/wiki/Harry_Daghlian
https://www.newyorker.com/tech/annals-of-technology/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin

37. Jak Polacy pomogli stworzyć lek na COVID i inne koronawirusy?

Tue, 26 Sep 2023 15:51:29 +0000

- Dlaczego wirusy tak opornie poddają się lekom?

- Jaki słaby punkt koronawirusów odkryli polscy naukowcy i jak to pomogło w opracowaniu leku na COVID?

- Co mają wspólnego leki na HIV z doustną terapią COVID-19?

W tym odcinku Podcastu Crazy Nauki opowiadamy o tym, jak trudno było opracować naprawdę skuteczne leczenie COVID-19, które w dodatku działa też na inne koronawirusy! Jest to m.in. zasługą polskich naukowców, którzy znaleźli słaby punkt wirusa i sposób ugodzenia w niego.
O tym, jak tego dokonali i jak to odkrycie pomogło w opracowaniu naprawdę skutecznych terapii doustnych, opowie w naszym podcaście prof. Marcin Drąg, szef grupy naukowej, która ma na koncie ten sukces.

Tym razem usłyszycie, oprócz naszych głosów, komentarze dwóch uznanych specjalistek: prof. Agnieszki Szuster-Ciesielskiej i prof. Joanny Zajkowskiej. Opowiedzą m.in. o tym, dlaczego efektywnym uzupełnieniem takiego leczenia okazało się wykorzystanie leków, które od lat są stosowane w terapii HIV.

Ten odcinek ma sponsora - jest nim Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł.
Oto bibliografia:

Statement on the fifteenth meeting of the IHR (2005) Emergency Committee on the COVID-19 pandemic, World Health Organisation; 5 maja 2023;
https://www.who.int/news/item/05-05-2023-statement-on-the-fifteenth-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-coronavirus-disease-(covid-19)-pandemic

Raport zakażeń koronawirusem (SARS-CoV-2), Ministerstwo Zdrowia:
https://www.gov.pl/web/koronawirus/wykaz-zarazen-koronawirusem-sars-cov-2

Substrate specificity profiling of SARS-CoV-2 Mpro protease provides basis for anti-COVID-19 drug design, M. Drąg i in.; bioRxiv;
https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.03.07.981928v1

SARS-CoV-2 Mpro inhibitors and activity-based probes for patient-sample imaging, M. Drąg i in., Nature Chemical Biology, 22.10.2020;
https://www.nature.com/articles/s41589-020-00689-z

Targeting SARS-CoV-2 Proteases for COVID-19 Antiviral Development, Z. Lv, K.E. Cano, L. Jia, M. Drag, T.T. Huang, S.K. Olsen; Frontiers in Chemistry, 2021; 9: 819165, 3 lutego 2022; https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fchem.2021.819165/full

WHO recommends highly successful COVID-19 therapy and calls for wide geographical distribution and transparency from originator, World Health Organization; 22 kwietnia 2022,
https://www.who.int/news/item/22-04-2022-who-recommends-highly-successful-covid-19-therapy-and-calls-for-wide-geographical-distribution-and-transparency-from-originator

COVID drug Paxlovid was hailed as a game-changer. What happened?, Max Kozlov, Nature, 3 stycznia 2023,
https://www.nature.com/articles/d41586-022-04576-6

Jak powstają leki, INFARMA,
https://www.infarma.pl/innowacje/jak-powstaja-leki/

WHO Coronavirus (COVID-19) Dashboard, https://covid19.who.int/

Raport zakażeń koronawirusem (SARS-CoV-2); dane z Ministerstwa Zdrowia z dnia 2023.09.25;
https://www.gov.pl/web/koronawirus/wykaz-zarazen-koronawirusem-sars-cov-2

36. Mechanizmy dezinformacji klimatycznej - na co uważać?

Wed, 20 Sep 2023 10:13:55 +0000

O demaskowaniu klimatycznych manipulacji przed wyborami - wykrywaniu dezinformacji, antynaukowych mitów i fake newsów serwowanych nam przez niektórych polityków - rozmawiamy z dr Aleksandrą Kardaś, fizyczką atmosfery z Nauki o klimacie, i Małgorzatą Kilian-Grzegorczyk, szefową organizacji fact-checkerskiej Stowarzyszenie Demagog.

W jakich obszarach politycy najczęściej mijają się z prawdą?
Jakich metod używają?
Skąd czerpać rzetelną wiedzę o zmianach klimatu?

To wyjątkowy odcinek, bo nagrany w ramach cyklu podcastów "Wybieram klimat”, tworzonego z inicjatywy Klimatycznej Bazy Wiedzy. Partnerem medialnym cyklu jest TOK FM.

W cyklu "Wybieram klimat” ukazał się już odcinek o tym, co oznaczają dla nas międzynarodowe zobowiązania klimatyczne, prowadzony przez Paulinę Górską z podcastu Lepszy Klimat.

Potem, co tydzień, czekają nas jeszcze dwa odcinki, o czystym powietrzu i energetyce, prowadzone przez Małgorzatę Gołotę z Radio TOK FM i Krzyśka Rzymana z Zielonego Podcastu.
Zachęcamy do słuchania!

Ten odcinek naszego podcastu jest elementem płatnej współpracy

Linki, o których mówimy w odcinku:
https://demagog.org.pl/
https://naukaoklimacie.pl/
https://klimatycznabazawiedzy.org/
https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/abc-dezinformacji-ten-plakat-podsumowuje-najczestsze-sztuczki/

#WybieramKlimat

35. Dramatyczne wypadki w przestrzeni kosmicznej

Tue, 12 Sep 2023 17:43:28 +0000

Tym razem mówimy o wypadkach, które miały miejsce w przestrzeni kosmicznej podczas lotów załogowych. Wszystkie stanowiły zagrożenie dla życia astronautów, ale tylko jeden zakończył się ich śmiercią.
Tu ważne zastrzeżenie: chodzi o zdarzenia ponad Linią Kármána – umowną granicą pomiędzy atmosferą Ziemi i przestrzenią kosmiczną, przebiegającą na wysokości 100 km. Mówimy więc o incydentach na orbicie ziemskiej czy w drodze na Księżyc, ale już nie o tych, które miały miejsce podczas startów czy lądowań.

Dowiecie się, m.in.:

Czy będąc w kosmosie, można się utopić?
Dlaczego kosmonauta ledwo upchnął się do śluzy, przez którą wcześniej bez problemu wyszedł?
W jaki sposób srebrna taśma klejąca uratowała jedną z misji księżycowych Apollo?

34. Po co komu energia z atomu? Czyli nie tylko elektrownie

Tue, 05 Sep 2023 10:55:06 +0000

Energia z atomu – wiadomo, elektrownie jądrowe. O tym wiedza wszyscy. I właściwie zazwyczaj na tym się ta wiedza kończy. Dlatego poszukaliśmy, poczytaliśmy i znaleźliśmy całe mnóstwo innych zastosowań energii jądrowej. W tym takich, których efekty spotykamy dosłownie na co dzień.

Odcinek powstał w ramach płatnej współpracy z projektem Polski Atom i Ministerstwem Klimatu i Środowiska.

Zatem w tym odcinku podcastu opowiadamy więc m.in. o:

energii jądrowej w lotach kosmicznych
produkcji leków do terapii onkologicznych
radiacyjnej dezynfekcji narzędzi medycznych
zabezpieczaniu jedzenia tak, by się nie psuło
kontroli ciężarówek na granicy bez ich otwierania
modyfikacji plastiku by był odporniejszy na uszkodzenia

Tu wspomniany film, w którym rozprawiamy się z mitami na temat energii jądrowej: https://www.youtube.com/watch?v=1PGDed4m190

Jeśli chcecie wiedzieć więcej na temat energetyki jądrowej – zarówno tej służącej do wytwarzania energii, jak i do innych zadań specjalnych – zajrzyjcie na tę stronę: https://www.gov.pl/web/polski-atom/poznaj-atomickich.
Jest tam nie tylko rodzina – na stronie znajdziecie też naprawdę dużo wartościowych, konkretnych informacji, więc polecamy.

Poniżej znajdziecie źródła, z których korzystaliśmy:
https://www.gov.pl/web/kas/nowy-skaner-rtg-na-przejsciu-granicznym-w-budomierzu https://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/aktualnosci/budomierz-skaner-rtg-do-przeswietlania-pojazdow-na-granicy-to-nie-zart/t1rvxq4 https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,26160578,nowoczesny-skaner-do-przeswietlania-samochodow-zamontowano-na.html
https://promieniowanie.blogspot.com/2019/11/czy-napromieniowanie-powoduje.html https://ppm.sum.edu.pl/docstore/download/SUMfb4b8a3adafe4808b8c3137bcb7fe877/0000101778.wcag.pdf
https://nuclear.pl/zastosowania,zywnosc,0,0,0.html https://inis.iaea.org/collection/NCLCollectionStore/_Public/39/019/39019990.pdf https://www.gov.pl/web/polski-atom/postepowanie-z-odpadami-promieniotworczymi https://zuop.pl/ksop
https://energetyka24.com/atom/wiadomosci/polski-reaktor-ktory-ratuje-zycie-produkuje-izotopy-dla-100-tys-pacjentow-tygodniowo-wywiad https://en.wikipedia.org/wiki/Radioisotope_thermoelectric_generator

32. 7 słynnych erupcji wulkanów

Tue, 01 Aug 2023 16:00:03 +0000

Wracamy do naszej ulubionej konwencji katastroficznej. Opowiemy Wam o erupcjach wulkanów - tych największych w spisanej historii, ale też np. najgłośniejszych oraz takich, które wywołały przewroty polityczne w niekiedy odległych zakątkach świata.

Dowiecie się m.in.
🌋 Jaki był najgłośniejszy dźwięk odnotowany w historii?
🌋 W jaki sposób erupcja wulkanu mogła przyczynić się do wybuchu Rewolucji Francuskiej?
🌋 I co ma wspólnego indonezyjski superwulkan z ewolucją Homo sapiens?

Wybraliśmy te erupcje, które były naszym zdaniem znaczące, fascynujące od typowo naukowej strony, ale też takie, które zyskały rozgłos - z różnych powodów.

Uwaga - w tym odcinku nie będzie prawie nic o Wezuwiuszu i Pompejach!

To zestawienie w żadnym wypadku nie wyczerpuje tematu, więc zastrzegamy sobie możliwość nagrania kolejnych "wulkanicznych" odcinków 😁

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy szczególnie naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

(0:00) Cześć :)
(4:38) Krakatau - 1883
(21:19) Laki - 1783
(37:15) Tambora - 1815
(50:39) St. Helens - 1980
(1:16:20) Toba - 74 tys. lat temu
(1:28:38) White Island - 2019
(1:38:22) Pinatubo - 1991

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z badań naukowych oraz naszych artykułów na blogu, które napisaliśmy oczywiście w oparciu o źródła naukowe (i te źródła tam znajdziecie):

https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2011JB008253
https://www.ncei.noaa.gov/news/day-historic-krakatau-eruption-1883
https://link.springer.com/article/10.1007/s00445-002-0250-1
https://pl.wikipedia.org/wiki/Krakatau
https://www.nhm.ac.uk/discover/the-1883-krakatau-eruption-a-year-of-blue-moons.html
https://www.soe.uoguelph.ca/webfiles/gej/AQ2017/Gruber/index.html
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6773710/
https://en.wikipedia.org/wiki/Anak_Krakatoa
https://www.bbc.com/news/science-environment-46707731
https://www.discovermagazine.com/environment/the-loudest-sound-ever-heard
https://www.crazynauka.pl/wybuch-wulkanu-ktory-wywolal-rewolucje-francuska/
https://www.crazynauka.pl/tambora-wulkan-ktory-spowodowal-zime-na-ziemi/
https://en.wikipedia.org/wiki/Year_Without_a_Summer
https://en.wikipedia.org/wiki/1815_eruption_of_Mount_Tambora
https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=264040
https://archive.org/details/memoiroflifepubl00raff/page/n5/mode/2up?view=theater
https://www.crazynauka.pl/mount-saint-helens-co-wiemy-o-jednej-z-najwiekszych-katastrof-xx-wieku/
https://youtu.be/MBz9hU8P3sA
https://en.wikipedia.org/wiki/1980_eruption_of_Mount_St._Helens
http://mountsthelens.com/history-1.html
https://link.springer.com/article/10.1007/BF02597228
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3657767/
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618211005817?via%3Dihub
https://web.archive.org/web/20111020172935/http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1992/1992_Rampino_Self.pdf
https://web.archive.org/web/20111020172935/http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1992/1992_Rampino_Self.pdf
https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009JGRD..11410107R/abstract
https://www.nature.com/news/2007/070702/full/news070702-15.html
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031018209004271?via%3Dihub
https://www.smithsonianbooks.com/store/science-nature/when-humans-nearly-vanished-the-catastrophic-explosion-of-the-toba-volcano/
https://www.tiktok.com/@stephaniecoral96
https://en.wikipedia.org/wiki/2019_Whakaari_/_White_Island_eruption
https://www.britannica.com/event/White-Island-volcanic-eruption-of-2019
https://www.crazynauka.pl/gigantyczny-wybuch-wulkanu-pinatubo-ktory-w-1991-roku-ochlodzil-cala-ziemie/
https://globalnation.inquirer.net/100047/filipinos-pinatubo-photo-named-among-greatest-of-all-time

31. Jak obliczyć odległość od burzy i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania - część 2

Tue, 18 Jul 2023 16:56:51 +0000

To druga porcja naukowych wyjaśnień zjawisk, na które trafiamy często, ale nad którymi zwykle nie mamy czasu głębiej się zastanowić. Łącznie 12 pytań i 12 naukowych odpowiedzi.

Znów wzięliśmy na warsztat trochę tematów typowo letnich, ale dopuściliśmy też do głosu większą różnorodność, dzięki czemu tym razem usłyszycie m.in. o tym, dlaczego:
Mój głos tak dziwnie brzmi na nagraniu?
Niektórych ludzi komary kąsają częściej niż innych?
Gwiazdy rysujemy w kształcie... gwiazdek?
Tak trudno otworzyć lodówkę zaraz po jej zamknięciu?
Chce się siku, kiedy zanurzamy się w chłodnej wodzie?

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie: https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy szczególnie naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

(0:00) Cześć :)
(3:41) Jak obliczyć odległość od burzy?
(11:21) Dlaczego gwiazdy rysujemy w kształcie gwiazdy?
(21:03) Dlaczego Księżyc czasami wydaje się ogromny?
(28:57) Czy czytanie po ciemku psuje wzrok?
(33:57) Dlaczego niektórych ludzi komary kąsają częściej niż innych?
(47:16) Dlaczego ukąszenia komarów swędzą?
(55:41) Dlaczego słodki sok smakuje kwaśno po umyciu zębów?
(1:03:29) Dlaczego zanurzenie się w chłodnej wodzie sprawia, że chce się siku?
(1:13:40) Dlaczego mój głos tak dziwnie brzmi na nagraniu?
(1:17:29) Dlaczego nie płaczę po cebuli, kiedy mam na sobie soczewki kontaktowe?
(1:23:28) Dlaczego trudno otworzyć lodówkę zaraz po jej zamknięciu?

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z badań naukowych oraz naszych artykułów na blogu, które napisaliśmy oczywiście w oparciu o źródła naukowe (i te źródła tam znajdziecie):

https://www.crazynauka.pl/burza-jak-prawidlowo-obliczyc-odleglosc-od-blysku-do-grzmotu/

https://www.crazynauka.pl/gwiazdy-rysujemy-ksztalcie-gwiazdy/

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1888429609700184

https://www.crazynauka.pl/fakty-i-mity-calkowite-zacmienie-ksiezyca-2018/

https://www.crazynauka.pl/czy-czytanie-po-ciemku-psuje-wzrok/

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-niektorych-ludzi-komary-gryza-czesciej-niz-innych/

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-ukaszenia-komarow-swedza/

http://www.palynology.allergy.pl/2006/2006-8.pdf

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-s-odki-sok-smakuje-kwa-no-po-umyciu/

https://www.crazynauka.pl/czy-ogladanie-telewizji-z-bliska-szkodzi/

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-zanurzenie-sie-w-chlodnej-wodzie-sprawia-ze-chce-sie-siku/

https://dan.org/health-medicine/health-resources/diseases-conditions/immersion-diuresis/

https://www.mentalfloss.com/posts/why-swimming-makes-you-pee

https://pubs.acs.org/doi/full/10.1021/acs.estlett.7b00043

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-moj-glos-brzmi-inaczej/

https://www.crazynauka.pl/dzieki-soczewkom-kontaktowym-nie-placze-sie-przy-krojeniu-cebuli/

https://www.facebook.com/crazynauka/posts/2394702287328194/

30. Dlaczego mięta chłodzi i inne naukowe odpowiedzi na trudne pytania - część 1

Tue, 04 Jul 2023 18:50:55 +0000

Tym razem odpowiadamy na pytania o zjawiska codzienne, które mają zaskakujące naukowe wyjaśnienia. Zjawiska, nad którymi większość z nas nie zastanawiała się głębiej, ale zrobili to za nas naukowcy i odkryli rzeczy naprawdę fascynujące.

Dowiecie się, m.in.:
- Dlaczego kichamy po spojrzeniu w stronę słońca?
- Czym są te dziwne paprochy, które pływają mi przed oczami?
- Skąd się bierze zapach letniego deszczu?
- I dlaczego po zjedzeniu szparagów siuśki pachną mało porywająco?

Łącznie 10 pytań i 10 odpowiedzi - głównie na tematy letnie, wakacyjne. Ale to dopiero początek, bo już szykujemy dla Was drugą porcję wiedzy z cyklu "pytania i odpowiedzi", którą w kolejnym odcinku podcastu zaprezentujemy jak zwykle we wtorek za dwa tygodnie.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy szczególnie naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

(0:00) Cześć :)
(05:15) Skąd się bierze zapach letniego deszczu?
(11:48) Czym są te dziwne rzeczy wciąż pływające mi przed oczami?
(19:29) Dlaczego niektórzy kichają, patrząc w stronę słońca?
(29:57) Dlaczego tak źle śpimy w nowym miejscu?
(36:48) Dlaczego lubimy grillowane jedzenie?
(40:21) Dlaczego pokrzywy parzą?
(48:46) Dlaczego mięta chłodzi?
(55:59) Dlaczego mocz po szparagach tak nieprzyjemnie pachnie?
(1:00:29) Dlaczego ogórki są gorzkie?
(1:04:50) Dlaczego mokre włosy są ciemniejsze?

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z badań naukowych oraz naszych artykułów na blogu, które napisaliśmy oczywiście w oparciu o źródła naukowe (i te źródła tam znajdziecie):

https://www.crazynauka.pl/skad-bierze-sie-zapach-letniego-deszczu/
https://www.sciencefocus.com/the-human-body/why-is-the-sea-air-good-for-you/
https://www.crazynauka.pl/czym-sa-dziwne-rzeczy-wciaz-plywajace-oczami/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-tak-wielu-z-nas-kicha-po-spojrzeniu-na-slonce/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-zle-spimy-nowym-miejscu-polowa-naszego-mozgu-czuwa/
https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(16)30174-9
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-lubimy-grillowane-jedzenie/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-pokrzywy-parza/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-mieta-chlodzi/ https://pl.wikipedia.org/wiki/Nomenklatura_chemii_nieorganicznej
https://www.livescience.com/66028-why-mint-makes-your-mouth-cool.html
https://www.science.org/doi/10.1126/science.aav9334
https://journals.lww.com/ijab/Fulltext/2016/06020/A_fatal_case_of_menthol_poisoning.14.aspx
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-mocz-szparagach-ma-dziwny-zapach/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-ogorki-sa-gorzkie/
https://extension.oregonstate.edu/news/cucumber-bitterness-explained
https://www.crazynauka.pl/na-pocz-tek-dnia-wielka-tajemnica-ludzko-ci-jak/

29. Tsunami - niszczycielskie fale, ich skutki, rekordy

Tue, 20 Jun 2023 19:44:54 +0000

Opowiadamy o tsunami - falach, które bywają wysokie jak wieżowce i niszczą wszystko na swojej drodze. Wyjaśniamy, jak powstają, jak się zachowują na otwartym oceanie i co robią, gdy napotkają płyciznę.
Opisujemy najbardziej niszczycielskie i największe tsunami, o jakich wiemy, że pojawiły się na Ziemi, a także poza nią. Wymieniamy te rekordowe fale, do powstania których przyczynił się człowiek, oraz takie, w których siły ludzkie zadziałały na równi z naturalnymi. I przytaczamy dowody na to, że w sprzyjających warunkach tsunami może powstać nawet na… Bałtyku.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy szczególnie naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

Trzęsienie ziemi w Tōhoku
https://earthobservatory.nasa.gov/images/148036/ten-years-after-the-tsunami
https://pl.wikipedia.org/wiki/Trz%C4%99sienie_ziemi_w_T%C5%8Dhoku

Tsunami - jak powstaje, jak niszczy
https://www.surfertoday.com/surfing/the-weight-of-a-wave
http://itic.ioc-unesco.org/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1167&Itemid=1167(=en

Lituya Bay
https://www.wsspc.org/resources-reports/tsunami-center/significant-tsunami-events/1958-lituya-bay-tsunami/
https://geology.com/records/biggest-tsunami.shtml
Ilustracja:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lituya_Bay_megatsunami_diagram_(English).png
https://earthobservatory.nasa.gov/images/147557/lituya-bays-apocalyptic-wave
https://www.undrr.org/news/tallest-tsunami-wave-ever-wasnt-deadliest
https://en.wikipedia.org/wiki/Megatsunami

Tsunami w 2004 r.
https://www.science.org/doi/10.1126/science.1113363
https://en.wikipedia.org/wiki/2004_Indian_Ocean_earthquake_and_tsunami

Atlantyda - Spartel
https://www.bbc.co.uk/polish/ciekawostki/story/2005/08/050815_atlantis.shtml
https://www.rmf24.pl/nauka/news-bbc-legendarna-atlantyde-zatopilo-tsunami,nId,96442#crp_state=1
https://www.wprost.pl/zycie/79774/Atlantyda-zatopiona-przez-tsunami.html

Wyspy Kanaryjskie
https://websites.pmc.ucsc.edu/~ward/papers/La_Palma_grl.pdf
https://www.rp.pl/wydarzenia/art15644511-nowy-jork-pod-woda-czyli-amerykanski-potop

Atlantyda na Morzu Północnym - Doggerland
https://www.academia.edu/437214/The_Catastrophic_Final_Flooding_of_Doggerland_by_the_Storegga_Slide_Tsunami
https://www.semanticscholar.org/paper/Was-Doggerland-catastrophically-flooded-by-the-Hill-Avdis/db09a9b165848c8d54157373b1791f8dbe7a1ce8
https://www.bbc.co.uk/polish/ciekawostki/story/2005/08/050815_atlantis.shtml
https://www.bbc.com/news/science-environment-27224243

Upadek planetoidy Eltanin
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967064501001473?via%3Dihub
https://en.wikipedia.org/wiki/Eltanin_impact

Megatsunami na Marsie
https://www.nature.com/articles/s41598-022-18082-2

Halifax 1917
https://en.wikipedia.org/wiki/Halifax_Explosion

Zapora Vajont
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zapora_Vajont

Projekt Seal
https://en.wikipedia.org/wiki/Tsunami_bomb
https://www.nbr.co.nz/the-best-kept-secret-of-world-war-two-project-seal-the-tsunami-bomb/
https://news.sky.com/story/north-korea-tests-underwater-attack-drone-that-can-generate-radioactive-tsunami-12841246

Bałtyk
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,401157,badania-przez-baltyk-przeszlo-tsunami---przekazy-kronikarzy-potwierdzaja-sie.html

28. 11 najbardziej skażonych miejsc na świecie

Thu, 08 Jun 2023 12:39:51 +0000

Opowiadamy o najbardziej skażonych miejscach na Ziemi - takich, w których np. toksyczne powietrze skraca ludziom życie o kilkadziesiąt lat, a zanurzenie się w zanieczyszczonej wodzie grozi śmiercią. Niektóre z nich to miejsca zamknięte i starannie strzeżone, inne - wręcz przeciwnie - gęsto zamieszkane.

Dowiecie się, m.in.:
- Jak to się stało, że Czarna Dziura sąsiaduje z Białym Morzem, w dodatku na terenie Rosji?
- Po co mieszkańcy Zambii kopią korytarze w Czarnej Górze?
- Dlaczego syberyjska rzeka stała się krwistoczerwona?
- I gdzie znajduje się najbardziej skażone radioaktywnie jezioro na świecie?

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy też naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Źródła:

Dzierżyńsk, Rosja
https://content.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1661031_1661028_1661021,00.html
https://www.svoboda.org/a/27788536.html
https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-chemically-polluted-town-life-expectancy
https://www.worldlifeexpectancy.com/pl/russia-life-expectancy
https://www.worstpolluted.org/projects_reports/display/42
https://stnmedia.ru/news/26772/
https://www.interfax-russia.ru/volga/news/nizhegorodskiy-himservis-iniciiroval-bankrotstvo-likvidatora-svalki-promothodov-chernaya-dyra

Kabwe, Zambia
https://www.worstpolluted.org/projects_reports/display/45
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lead-poisoning-and-health
https://pl.wikipedia.org/wiki/O%C5%82%C3%B3w#Efekty_biologiczne
https://academic.oup.com/sleep/article/38/12/1869/2417946
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0013935117316614
https://childrenofkabwe.com/wp-content/uploads/2020/10/Bose-OReilly-et-al.-2018-published-.pdf
https://phys.org/news/2020-11-effects-pollution-kabwe.html
https://www.ohchr.org/sites/default/files/2022-03/SacrificeZones-userfriendlyversion.pdf
https://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/bitstream/2115/58817/1/Chemosphere%20v.119%20p.941-947.pdf
https://www.aljazeera.com/news/2023/1/20/mining-giant-turned-blind-eye-to-lead-poisoning-in-zambia
https://en.wikipedia.org/wiki/Kabwe_1

Norylsk, Rosja
https://www.worstpolluted.org/projects_reports/display/43
https://web.archive.org/web/20071011181528/http://www.blacksmithinstitute.org/wwpp2007/finalReport2007.pdf
https://www.reuters.com/article/norilsk-nickel-investor-day-idUSL8N27Y2E0
https://www.reuters.com/business/sustainable-business/nornickel-considers-2-bln-buyback-compensation-lower-dividend-2021-04-09/
https://www.bbc.com/news/world-europe-37345105
https://www.theguardian.com/world/2016/sep/07/investigation-ordered-russia-daldykan-river-turns-red-norilsk
https://www.theverge.com/2016/9/7/12840374/norilsk-red-river-russia-chemical-leak-mine-waste
https://www.reuters.com/article/us-russia-pollution-nornickel/nornickel-says-it-collected-more-than-90-of-fuel-leaked-by-arctic-spill-to-rivers-idUKKBN26223V
https://www.arctictoday.com/river-water-in-norilsk-is-still-red-from-diesel-fuel-two-years-after-spill-says-activist/

Kalimantan, Indonezja
https://www.bbc.com/news/magazine-24127661
https://www.insideindonesia.org/small-scale-mining-in-central-kalimantan

Delta Nigru, Nigeria
https://www.reuters.com/business/environment/nigeria-needs-12-billion-clean-up-bayelsa-oil-spills-report-2023-05-16/
https://www.cire.pl/artykuly/serwis-informacyjny-cire-24/107081-delta-nigru-ropa-naftowa,-piraci-i-separatysci
https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/7947/-Environmental%20Assessment%20of%20Ogoniland-2011UNEP_OEA.pdf?sequence=3&%3BisAllowed=
https://www.worstpolluted.org/projects_reports/display/115

Czerwony Las, Czarnobyl, Ukraina
https://www.smithsonianmag.com/science-nature/forests-around-chernobyl-arent-decaying-properly-180950075/
https://ukraine.ua/faq/why-did-the-forest-in-chornobyl-turn-red/

Niestety skończyło się miejsce na opis - limit Spreakera. Zapraszamy po całość na Patronite

27. Jak ludzkość zwalczyła ospę prawdziwą?

Tue, 23 May 2023 19:58:04 +0000

Jednym z największych sukcesów ludzkości było wyeliminowanie ospy prawdziwej* - choroby zakaźnej, której straszne epidemie przez długie tysiąclecia aż do lat 70. XX wieku zabiły setki milionów ludzi na całym świecie.
Kres temu położyły masowe szczepienia. W 1980 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oficjalnie ogłosiła akt eradykacji, czyli całkowitej eliminacji ospy prawdziwej. To dziś jedyna spośród chorób zakaźnych, której udało się pozbyć z ludzkiej populacji.
Jak do tego doszło? Kim były ostatnie ofiary ospy prawdziwej? Kiedy po raz ostatni nawiedziła Polskę? I dlaczego wirusa ospy trzeba bezwzględnie trzymać pod kluczem?

W tym odcinku Podcastu Crazy Nauki odwiedzimy starożytną Grecję, Amerykę w czasach konkwistadorów, XVIII-wieczną Anglię, Wrocław z 1963 roku, Indie sprzed 50 lat czy laboratorium mikrobiologiczne w USA w czasach współczesnych.
*nie należy jej mylić z ospą wietrzną, chorobą zakaźną dużo mniej groźną od ospy prawdziwej, na którą wciąż choruje wielu ludzi

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie: https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109 A oto źródła, z których korzystaliśmy, przygotowując ten podcast:

Historia ospy prawdziwej:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC281588/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35143880/
https://www.jstor.org/stable/293979?origin=crossref
https://journals.asm.org/doi/pdf/10.1128/mr.47.4.455-509.1983
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277379118307261
https://pl.wikipedia.org/wiki/Edward_Jenner
https://books.google.pl/books?id=ECRnmrTVv9YC&pg=PA374&dq=%22Rahima+Banu%22&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Rahima%20Banu%22
https://en.wikipedia.org/wiki/Rahima_Banu
https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Maow_Maalin
https://www.bbc.com/news/uk-england-birmingham-45101091
https://ourworldindata.org/smallpox#number-of-smallpox-cases
https://www.nature.com/articles/nature.2014.15526

Eradykacja ospy prawdziwej:
https://www.who.int/news-room/events/detail/2020/05/08/default-calendar/commemorating-the-40th-anniversary-of-smallpox-eradication
https://www.npr.org/2022/05/20/1099830501/smallpox-covid-vaccine-eradication-who

Ospa we Wrocławiu:
Książka “Variola Vera” Zbigniewa Hory, wyd. Ossolineum 1982
https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35762,2964110.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Epidemia_ospy_prawdziwej_we_Wroc%C5%82awiu

Szczepionki przeciw ospie prawdziwej i małpiej ospie:
https://www.gov.pl/web/zdrowie/malpia-ospa--najwazniejsze-informacje
https://on.nyc.gov/JYNNEOS-faq-po
https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionka-przeciw-ospie-prawdziwej-chroni-przed-ospa-malpia/

Nasze wideo nt. ospy prawdziwej:
https://youtu.be/bzTTugS1zys

Nasze artykuły o ospie prawdziwej i szczepieniach:
https://www.crazynauka.pl/ospa-prawdziwa-setki-milionow-jej-ofiar-i-ostatnia-z-nich-janet-parker-mija-40-lat-od-eradykacji-choroby/
https://www.crazynauka.pl/epidemia-ospy-prawdziwej-we-wroclawiu-dzis-mija-55-lat/
https://www.crazynauka.pl/jak-zwalczono-choroby-zakazne-w-prl-i-dlaczego-wkrotce-nie-damy-sobie-z-nimi-rady/

26. Po co naukowcom trupie farmy?

Tue, 09 May 2023 19:38:18 +0000

Słyszeliście kiedyś o “trupiej farmie”? Nazwa jest tak malownicza, że trudno jej nie zapamiętać, więc wiele osób ma świadomość istnienia takiego miejsca.
Pomysł jest w sumie prosty, choć nadal szokuje. Bierzemy ludzkie zwłoki i układamy je w różnych miejscach, głównie pod otwartym niebem. Albo zalewamy betonem bądź też zamykamy w bagażniku samochodowym, topimy w sadzawce, zawijamy w plastikowe worki... To znaczy nie my, tylko naukowcy. I robią to wszystko, co jest w stanie wymyślić morderca, aby pozbyć się ciała ofiary. A potem patrzą i starannie dokumentują to, co się dzieje.

W tym odcinku opowiadamy historię pierwszej trupiej farmy oraz jej twórcy. No i opisujemy, w jaki sposób tego typu miejsca jak lokomotywa pchają do przodu rozwój technik stosowanych w antropologii sądowej i kryminalistyce.

Podcast wyszedł nam długi i wypasiony. Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

A oto źródła, z których korzystaliśmy, przygotowując ten podcast:

Książki:
"Trupia farma", Bill Bass, Jon Jefferson, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2021
"Co mówią zwłoki", Sue Black, Wydawnictwo Feeria Science, Łódź 2019
"Sztywniak", Mary Roach, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2019

Badania naukowe nt. procesu rozkładu zwłok:
http://www.academia.dk/BiologiskAntropologi/Tafonomi/PDF/ArpadVass_2001.pdf
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1556-4029.2008.00680.x
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5470579/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4572707/
https://www.researchgate.net/scientific-contributions/Arpad-A-Vass-53714343

Kolekcja czaszek i szkieletów żubra Instytut Biologii Ssaków PAN w Białowieży:
https://ibs.bialowieza.pl/kolekcja-naukowa/

Podkast amerykański na Spotify:
https://open.spotify.com/show/7GhGS7o6RrsvykollA4lgF

25. Katastrofy przemysłowe gorsze niż ta w Czarnobylu

Wed, 26 Apr 2023 20:20:46 +0000

Dziś, 26 kwietnia 2023 roku mija 37. rocznica katastrofy w Czarnobylu. I ten podcast NIE jest o tym. Fakt, zainspirowała nas ta rocznica, ale mówimy o katastrofach przemysłowych, których bezpośrednie skutki były znacznie gorsze, niż Czarnobyla. Zginęło więcej osób, skażenie było silniejsze. Ale… mało kto o nich pamięta, mało emocji wywołują.

Jest więc uwolnienie trującego gazu w Bhopalu, potworny wybuch w Texas City, dramatyczne skażenie w tajnym mieście Czelabińsk-40 czy straszna lawina błotna w… Kijowie.

To najdłuższy z naszych dotychczasowych podcastów. I pierwszy, przy którym prosimy Cię o rozważenie wsparcia naszych działań przez Patronite. Będzie nam bardzo miło, jeśli zajrzycie na: https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Nasza strona z podcastami:
https://www.spreaker.com/show/crazy-nauka

No i oczywiście źródła:
Katastrofa w Bhopalu
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1142333/

Katastrofa kysztymska
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1352231099003039
https://en.wikipedia.org/wiki/Kyshtym_disaster
https://pl.wikipedia.org/wiki/Majak_(Rosja)

Katastrofa w Texas City
https://www.britannica.com/event/Texas-City-explosion-of-1947
https://www.jstor.org/stable/26162551
https://houstonhistorymagazine.org/wp-content/uploads/2018/04/Texas-City-Disaster.pdf
https://pl.wikipedia.org/wiki/Katastrofa_w_Texas_City

Oppau 1921
https://de.wikipedia.org/wiki/Explosion_des_Oppauer_Stickstoffwerkes

Katastrofa górnicza w kopalni w Benxi
https://www.mining-technology.com/features/feature-world-worst-coal-mining-disasters-china

Katastrofa kureniwska
https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D1%96%D1%8F

Eksplozja w Bejrucie
https://www.reuters.com/article/us-lebanon-security-blast-documents-excl-idUSKCN2562L7
https://pl.wikipedia.org/wiki/Eksplozja_w_Bejrucie_(2020)

Wybuch cysterny
https://www.youtube.com/watch?v=UM0jtD_OWLU
https://en.wikipedia.org/wiki/Los_Alfaques_disaster

https://en.wikipedia.org/wiki/ANFO

24. Problemy z ziemskim magnetyzmem

Thu, 06 Apr 2023 16:47:11 +0000

Ogłupiałe ptaki spadają na ziemię, ludzie chorują, elektronika iskrząc umiera. Czyli wizja naszego świata po tym, jak ziemskie bieguny magnetyczne zamienią się miejscami. Tym razem sprawdzamy, ile tu prawdy i co takie obawy mają wspólnego z nauką (spoiler - trochę mają). Ale też o tym, dokąd pędzi północny biegun magnetyczny, co w tym czasie robi południowy oraz dlaczego ten południowy to tak naprawdę północny. Tak, sprawa jest dziwna, ale i tak powinniśmy się cieszyć, że nie skończyliśmy jak zimny i suchy Mars.

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki (i nie tylko) 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Linki do źródeł:

https://svs.gsfc.nasa.gov/4188
https://edu-arctic.pl/artykuly/biegunowy-zawrot-glowy-czyli-o-biegunach-znanych-i-nieznanych
https://www.ncei.noaa.gov/maps/historical-declination/
https://wyborcza.pl/7,75400,22989531,nadciaga-zamiana-biegunow-magnetycznych-ziemi-czym-to-grozi.html
http://www.foton.if.uj.edu.pl/documents/12579485/58b5f71d-921b-4b31-b436-a77cd2b283d3
https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%85dro_Ziemi
https://en.wikipedia.org/wiki/Geomagnetic_pole
https://naukatolubie.pl/dokad-wedruja-bieguny/
https://naukaoklimacie.pl/fakty-i-mity/mit-nadchodzace-przebiegunowanie-jest-przyczyna-zmiany-klimatu/
https://en.wikipedia.org/wiki/Geomagnetic_reversal
https://www.usgs.gov/faqs/are-we-about-have-magnetic-reversal

Dlaczego biegun północny jest południowy?
https://zapytajfizyka.fuw.edu.pl/pytania/jak-okreslic-bieguny-magnesu/

Mars
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9285465/
https://eos.org/research-spotlights/how-marss-magnetic-field-let-its-atmosphere-slip-away
https://www.seeker.com/space/planets/how-mars-went-from-warm-and-wet-to-cold-and-dry
https://www.usgs.gov/faqs/are-we-about-have-magnetic-reversal

23. Najlepsze nosy świata

Tue, 14 Mar 2023 16:27:12 +0000

Wiedzieliście, że pszczoły mogą pracować na lotniskach i wykrywać przemyt narkotyków? A wielkoszczury (tak, to takie wielkie szczury) znacznie lepiej od ludzi wykrywają miny lądowe? Bo że psy potrafią wywąchać zbliżający się atak padaczki albo koronawirusową infekcję, to chyba już wszyscy wiedzą.
Tym razem mowa będzie o zwierzęcych supernosach, ich budowie i działaniu oraz o specjalnych zadaniach, jakie wypełniają dzięki swojemu węchowi zwierzęta. I o tym, czy to dla nich bezpieczne i przyjemne.
[edit] W podcaście powiedziałem, że koni nie uczy się tropienia. No więc okazuje się, że to nieprawda (na co uwagę w komentarzu zwróciła Ewa - dziękuję!). W Kanadzie konie tropią nawet zaginionych ludzi! Tu książka na ten temat: https://www.routledge.com/Scentwork-for-Horses/Draaisma/p/book/9780367537609

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Nasza strona z podcastami:
https://www.spreaker.com/show/crazy-nauka

—👉 Linki do źródeł i tekstów na Crazy Nauce:

https://www.crazynauka.pl/tajemnica-psiego-nosa-jak-wyjasnic-fenomenalne-mozliwosci-psow-ratowniczych/
https://www.crazynauka.pl/psy-potrafia-wywachac-koronawirusa
https://www.crazynauka.pl/wielkoszczury-wywachuja-miny-gruzlice-i-przemycane-trofea/

https://doi.org/10.1016/j.applanim.2005.07.009
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1257466/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6021871/
https://www.vetpol.org.pl/dmdocuments/ZW-05-2018-02.pdf
https://www.psy.pl/odszedl-za-teczowy-most-po-uratowaniu-siedmiu-osob/
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C398551%2Cprzemytnika-zdradzi-wysuniety-jezyczek-pszczoly.html
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6021871/
https://www.nature.com/articles/ncomms1712
https://www.science.org/content/article/forget-dogs-these-rats-could-be-future-search-and-rescue
https://apopo.org/
https://expmag.com/2022/09/these-highly-trained-rats-have-sniffed-out-150000-explosives/
https://www.bbc.com/future/article/20130222-scratch-and-sniff-mine-detectors
https://www.pdsa.org.uk/what-we-do/animal-awards-programme/pdsa-gold-medal/magawa
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33479276/
https://www.nature.com/articles/s41598-021-81086-x

—👉 Tu również znajdziecie nasze podcasty ⬇️

Nasz kanał na YouTubie (są też podcasty):
https://www.youtube.com/c/crazynaukapl

Spotify:
https://open.spotify.com/show/7h2hH3TJkZzHYbDLdxeJ8s?si=107ffabd5c1943c2&nd=1

Podcasty Google:
https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly93d3cuY3JhenluYXVrYS5wbC9yc3MvcG9kY2FzdA

Apple Podcasts:
https://podcasts.apple.com/pl/podcast/crazy-nauka/id1619157346

PlayerFM:
https://pl.player.fm/series/crazy-nauka

22. Kosmiczne katastrofy, czelabińska i tunguska, czyli jak skała może wyparować

Tue, 14 Feb 2023 18:44:57 +0000

Opowiadamy o kosmicznych pociskach, które próbują zderzyć się z Ziemią i niekiedy im się to udaje. Naszymi głównymi bohaterkami są dwie katastrofy - tunguska i czelabińska.
Jest okazja, żeby o tym teraz mówić, bo 15 lutego mija dokładnie 10 lat od momentu, gdy nad Czelabińskiem eksplodował kawał skały, który przyleciał do nas z pasa asteroid pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza.
A dlaczego eksplodował? O tym również opowiadamy w tym odcinku Podcastu Crazy Nauki. Oraz o tym, iż badania pokazują, że ziemska atmosfera jest lepszą tarczą przed kosmicznymi pociskami, niż dotąd sądzono.

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

Źródła i teksty
https://www.nasa.gov/mission_pages/asteroids/news/asteroid20130215.html
https://earthsky.org/space/chelyabinsk-meteor-exploded-over-russia-feb-15-2013/
https://www.nasa.gov/mission_pages/asteroids/news/asteroid20130215.html
https://www.science.org/cms/asset/a9056a46-5e97-475c-abaf-71a8ae2b270c/pap.pdf
https://www.nasa.gov/content/nasa-and-international-researchers-obtain-crucial-data-from-meteoroid-impact/
https://www.purdue.edu/newsroom/releases/2017/Q4/research-shows-why-meteroids-explode-before-they-reach-earth.html
https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/znaleziono-najwiekszy-polski-meteoryt
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0032063313001116?via%3Dihub
https://www.nature.com/articles/nature.2013.13163
https://www.britannica.com/story/what-is-known-and-not-known-about-the-tunguska-e
https://academic.oup.com/mnras/article/493/1/1344/5722124?login=false
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0032063300000283?via%3Dihub
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-3121.2008.00792.x
https://siberiantimes.com/science/casestudy/news/n0854-beautiful-and-mysterious-but-was-lake-cheko-formed-from-the-exploding-tunguska-meteorite/
https://www.ncbj.gov.pl/aktualnosci/badania-potwierdzaja-polsce-wyladowal-gosc-kosmosu
https://www.facebook.com/crazynauka/posts/pfbid0rczrdvbZbEdZ7UD7UK1udD6BJpNemU4CGN5BS6K6pXmXLbs5AiYfc98FBADdsMZ1l

👉 Tu również znajdziecie nasze podcasty
⬇️Nasz kanał na YouTubie (są też podcasty):
https://www.youtube.com/c/crazynaukapl
Spotify:
https://open.spotify.com/show/7h2hH3TJkZzHYbDLdxeJ8s?si=107ffabd5c1943c2&nd=1
Podcasty Google:
https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly93d3cuY3JhenluYXVrYS5wbC9yc3MvcG9kY2FzdA
Apple Podcasts:
https://podcasts.apple.com/pl/podcast/crazy-nauka/id1619157346
PlayerFM:
https://pl.player.fm/series/crazy-nauka

21. Gadające rury, sprytne światła - czego nie wiesz o swoim mieście

Thu, 09 Feb 2023 19:20:56 +0000

Najlepiej, żeby mało kto o tym wiedział. Bo jeśli ktoś wie, to znaczy, że coś tu źle działa. Tak w skrócie można podsumować pomysł na smart city, czyli miasto, które dyskretnie pomaga swoim mieszkańcom.

I nie jest to wizja przyszłości. Właściwie pomysł jest całkiem nowy, w realnych ramach powstał już w tym stuleciu. I wbrew wcześniejszym wizjom science fiction (skądinąd często proroczym) nie chodzi tu o latające samochody i zrobotyzowane sklepy.

Bo najciekawsze rzeczy dzieją się tam, gdzie ich nie widać. I tak, że zamiast się nimi ekscytować po prostu przyjmujemy wprowadzone przez nie udoskonalenia jako oczywiste. I tak ma być.

Tym razem zaglądamy za kulisy smart city wraz z Sylwią Witek z firmy Veolia Energia Warszawa. Firma Veolia Energia Warszawa jest sponsorem tego odcinka.

Źródła
https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS
https://www.statista.com/statistics/270860/urbanization-by-continent/
https://ourworldindata.org/urbanization
https://en.wikipedia.org/wiki/Urbanization_by_sovereign_state
https://knowledge4policy.ec.europa.eu/foresight/topic/continuing-urbanisation/urbanisation-europe_en

20. Arktyczna zmarzlina nie jest już wieczna. Skutki - dramatyczne

Sat, 14 Jan 2023 17:11:36 +0000

Jaką chorobę przeniósł na zwierzęta i ludzi renifer, który padł przed 70 laty?
Gdzie w Polsce istnieje wieczna zmarzlina?
Dlaczego koncern paliwowy sztucznie zamraża ziemię pod ropociągiem na Alasce
Z jakiego powodu dawne lotnisko na Syberii wygląda jak wielka folia bąbelkowa?

—
W tym odcinku Podcastu Crazy Nauki opowiemy Wam o zmarzlinie, która nie jest już nazywana “wieczną”, ale “wieloletnią”: co się z nią dzieje w wyniku ocieplania się klimatu? I co się dzieje z wsiami, drogami czy rurociągami, które na niej wybudowano? I wreszcie: co się stanie z klimatem, kiedy ten proces, o którym Wam tu opowiemy, nabierze tempa?

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki (i nie tylko) 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

—
👉 Linki do źródeł
Arktyka się ociepla:
https://www.upi.com/Science_News/2018/12/12/NOAA-Arctic-warming-at-twice-the-rate-of-the-rest-of-the-planet/5141544580754/

Wieloletnia zmarzlina pod Suwalszczyzną:
https://www.pgi.gov.pl/oferta-inst/ochrona-srodowiska/8-ikar/2723-odkryto-wiecznp-zmarzlin-polsce.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Anorthosite
https://naukowy.blog.polityka.pl/2016/04/10/wykopywanie-polskiej-zmarzliny/

Syberia i Alaska topnieją:
https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-05-10/melting-permafrost-and-the-housing-crisis-in-the-arctic
https://www.uusc.org/people-need-to-know-what-is-happening-to-us-here-two-alaska-villages-face-a-climate-emergency/
https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2020EF001858
https://news.un.org/en/story/2022/01/1110722
https://www.nbcnews.com/news/world/norilsk-russian-arctic-became-one-polluted-places-earth-rcna6481
https://www.theguardian.com/cities/2016/oct/14/thawing-permafrost-destroying-arctic-cities-norilsk-russia
https://siberiantimes.com/other/others/news/building-breaks-in-middle-and-collapses-10-metres-as-thawing-permafrost-no-longer-supports-stilts/

Pomysły na ratowanie ropociągów:
https://www.conocophillips.com/sustainability/sustainability-news/story/using-thermosyphons-on-alaska-s-north-slope/
https://insideclimatenews.org/news/11072021/thawing-permafrost-trans-alaska-pipeline/
https://www.researchgate.net/figure/Thermosiphons-installed-on-the-Trans-Alaska-Pipeline-between-Fort-Greeley-and-Black_fig2_258693561

Kratery na Syberii:
https://www.bbc.com/future/article/20201130-climate-change-the-mystery-of-siberias-explosive-crater
https://www.severe-weather.eu/global-weather/siberia-massive-craters-frozen-ground-permafrost-methane-gas-explosion-rrc/
https://www.severe-weather.eu/global-weather/siberia-massive-craters-frozen-ground-permafrost-methane-gas-explosion-rrc/

Epidemia wąglika:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8463397/

Inne mikrobiologiczne zagrożenia spod lodowców:
https://www.nasa.gov/feature/jpl/thawing-permafrost-could-leach-microbes-chemicals-into-environment
https://edu-arctic.pl/artykuly/co-sie-czai-w-wieloletniej-zmarzlinie
https://www.crazynauka.pl/czy-cos-na-nas-czyha-w-topniejacych-lodowcach/
http://www.pnas.org/content/111/11/4274.short

Emisje gazów cieplarnianych z wieloletniej zmarzliny:
https://www.nature.com/articles/s43017-021-00230-3
https://www.nasa.gov/feature/jpl/thawing-permafrost-could-leach-microbes-chemicals-into-environment
https://informacje.pan.pl/images/2021/Raport_IPCC_2021_11_04_T%C5%81UMACZENIE_FINAL.pdf

👉 Tu również znajdziecie nasze podcasty

⬇️Nasz kanał na YouTubie (są też podcasty):
https://www.youtube.com/c/crazynaukapl

Spotify:
https://open.spotify.com/show/7h2hH3TJkZzHYbDLdxeJ8s?si=107ffabd5c1943c2&nd=1

Podcasty Google:
https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly93d3cuY3JhenluYXVrYS5wbC9yc3MvcG9kY2FzdA

Apple Podcasts:
https://podcasts.apple.com/pl/podcast/crazy-nauka/id1619157346

PlayerFM:
https://pl.player.fm/series/crazy-nauka

19. Jak geny przodków pozwoliły złapać seryjnego mordercę

Tue, 03 Jan 2023 18:25:10 +0000

Właściwie nie było szans na to, żeby złapać Golden State Killera. Był zbyt dobry w tym, co robił. A robił rzeczy absolutnie straszne. Ale nie mógł przewidzieć tego, że jak rozwinie się nauka. I to właśnie rozwój nauki i oraz sprytne wykorzystanie jej osiągnięć pozwoliło na odnalezienie i skazanie przestępcy, który lubował się w budzeniu grozy u swoich ofiar.

Posłuchajcie o genealogii genetycznej, markerach DNA, wytrwałości śledczych i dowodach, które nabrały znaczenia po 37 latach

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

źródła

Podcast “Man In The Window: The Golden State Killer”
https://open.spotify.com/show/5IKmGf0PQ5By58ulfXLz1E?si=5bf9b327c2c94177

https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_James_DeAngelo

https://www.latimes.com/california/story/2020-12-08/man-in-the-window

http://www.goldenstatekiller.com

https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Holes

https://www.sacmag.com/magazine/unsolved-mystery/

https://www.nytimes.com/2018/08/29/science/barbara-rae-venter-gsk.html

https://www.theatlantic.com/sponsored/hbo-gone-dark/Chasing-a-Ghost/3415/

https://en.wikipedia.org/wiki/GEDmatch

https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2016/06/16/after-40-desperate-years-fbi-offers-50000-reward-for-information-about-one-of-californias-most-prolific-criminals/

https://www.wired.com/story/detectives-cracked-the-golden-state-killer-case-using-genetics/

https://www.wired.com/2015/10/familial-dna-evidence-turns-innocent-people-into-crime-suspects/

18. Niech szkoła leci do chmury - mała zmiana o dużym znaczeniu

Tue, 20 Dec 2022 13:50:56 +0000

Czasem dobrze jest się spóźnić. Zwłaszcza wtedy, gdy w ten sposób możemy ominąć kilka zupełnie niepotrzebnych etapów.
Tak było z kartami płatniczymi w Polsce (jesteśmy w światowej czołówce!) i tak jest z komputerami w szkołach. W tej chwili na świecie edukacja coraz częściej przechodzi na systemy oparte na chmurze.
To wygodniejsze, bezpieczniejsze, tańsze i bardziej uniwersalne. Więc niechże polska szkoła kieruje się ku chmurze!
Ten odcinek sponsorowany jest przez firmy Acer i Google, a naszą gościnią jest Beata Galas, Head of Education w firmie Google.

👉 Tu również znajdziecie nasze podcasty ⬇️
Nasz kanał na YouTubie (są też podcasty):
https://www.youtube.com/c/crazynaukapl

Spotify:
https://open.spotify.com/show/7h2hH3TJkZzHYbDLdxeJ8s?si=107ffabd5c1943c2&nd=1

Podcasty Google:
https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly93d3cuY3JhenluYXVrYS5wbC9yc3MvcG9kY2FzdA

Apple Podcasts:
https://podcasts.apple.com/pl/podcast/crazy-nauka/id1619157346

PlayerFM:
https://pl.player.fm/series/crazy-nauka

17. Maria Skłodowska-Curie, jakiej nie znacie

Fri, 16 Dec 2022 17:54:06 +0000

Nie tylko badaczka i podwójna noblistka, ale też techniczka medyczna, kierowczyni ambulansu na froncie pierwszej wojny światowej, filantropka, patriotka, ikona feminizmu, przyjaciółka Einsteina, turystka górska, skandalistka, wielbicielka psów, rowerzystka. A do tego niezwykle skromna, stroniąca od sławy osoba.

W tym odcinku Podcastu Crazy Nauki opowiemy Wam o mało znanych faktach z życia Marii Skłodowskiej-Curie. Osoby, która znalazła się na pierwszym miejscu listy 100 najbardziej wpływowych kobiet w historii, sporządzonej przez brytyjski magazyn BBC History - przed księżną Dianą, królową Wiktorią i Matką Boską.

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki - w tym dwa wzory z Marią Skłodowską-Curie 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

—
👉 Linki do źródeł i naszych artykułów o Marii:
Maria Skłodowska-Curie najbardziej wpływową kobietą wszech czasów w rankingu BBC:
https://www.crazynauka.pl/maria-sklodowska-curie-najbardziej-wplywowa-kobieta-wszech-czasow-w-rankingu-bbc/

14 rzeczy, których prawdopodobnie nie wiecie o Marii Skłodowskiej-Curie (nasz artykuł):
https://www.crazynauka.pl/14-rzeczy-ktorych-prawdopodobnie-nie-wiecie-o-marii-sklodowskiej-curie/

Odkrycie polonu i radu
Nasz artykuł:
https://www.crazynauka.pl/maria-i-pierre-curie-odkrywaja-polon-i-rad/

Polon i rad – co odkryła Maria Skłodowska-Curie: https://niezbednikchemika.wordpress.com/2017/11/07/polon-i-rad-co-odkryla-maria-sklodowska-curie/comment-page-1/

120. rocznica odkrycia radu:
http://piekniejszastronanauki.pl/maria-sklodowska-curie/120-rocznica-odkrycia-radu/

Niepokorna, trudna, genialna, fascynująca – wszystkie twarze Marii Skłodowskiej Curie: https://www.national-geographic.pl/artykul/madame-sklodowska?page=1

Maria Skłodowska-Curie i Albert Einstein (nasz artykuł): https://www.crazynauka.pl/maria-sklodowska-curie-albert-einstein/

Zdjęcie ze słynnego Kongresu Solvaya plus nasz artykuł na ten temat:
https://www.crazynauka.pl/najwieksi-naukowcy-xx-wieku/

Film z 1931 roku z jedynym zachowanym nagraniem głosu Marii:
https://www.youtube.com/watch?v=hZEaqsXNROU

Nasz artykuł na temat filmu z nagranym głosem Marii: https://www.crazynauka.pl/jedyne-nagranie-glosu-marii-sklodowskiej-curie-nieco-przedwojennego-szowinizmu/

Polecamy Wam powieść graficzną dla młodzieży: "Maria Skłodowska-Curie. Światło w ciemności":
https://www.crazynauka.pl/ta-powiesc-graficzna-o-marii-sklodowskiej-curie-jest-strzalem-w-dziesiatke/
—

👉 Tu również znajdziecie nasze podcasty ⬇️
Nasz kanał na YouTubie (są też podcasty):
https://www.youtube.com/c/crazynaukapl

Spotify:
https://open.spotify.com/show/7h2hH3TJkZzHYbDLdxeJ8s?si=107ffabd5c1943c2&nd=1

Podcasty Google:
https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly93d3cuY3JhenluYXVrYS5wbC9yc3MvcG9kY2FzdA

Apple Podcasts:
https://podcasts.apple.com/pl/podcast/crazy-nauka/id1619157346

PlayerFM:
https://pl.player.fm/series/crazy-nauka

16. Czego szkoła nie nauczy, czyli jak przygotować się do nieznanej przyszłości?

Fri, 09 Dec 2022 11:40:32 +0000

„Zawody przyszłości”? Piękne hasło, które… nie bardzo ma sens. Tak naprawdę nie mamy pojęcia, jakie zawody będą miały znacznie za 10, a co dopiero za 30 lat!

Co więc ma robić ta biedna szkoła próbująca przygotowywać uczniów do wyzwań, o których sama nie ma pojęcia? Jaki sens ma wbijanie w głowę daty śmierci Łokietka, skoro możemy ją wyguglać w ciągu 15 sekund? No i czego i w jaki sposób tak naprawdę powinniśmy uczyć młodych? Umiejętności miękkich, współpracy w grupie, empatii?

Ten odcinek sponsorowany jest przez firmy Acer i Google, a naszymi gośćmi są Edyta Plich, nauczycielka polskiego, dyrektorka Towarzystwa Inteligentnej Młodzieży i prezeska fundacji Ediko oraz Michał Senkowski, Bussiness Manager, Acer Polska.

15. Kosmiczne kłamstwa w służbie propagandy i dezinformacji

Sun, 04 Dec 2022 15:35:02 +0000

Kosmiczne kłamstwa w służbie propagandy i dezinformacji

🚀 Dlaczego Rosjanie ukryli szczegóły lądowania Gagarina?

🚀 Jak naprawdę zginęła Łajka?

🚀 Czy amerykańska astronautka potajemnie wywierciła dziurę w rosyjskim statku Sojuz?

🚀 I czy “pierwszy Amerykanin w kosmosie” w ogóle się w tym kosmosie znalazł?

W najnowszym odcinku Podcastu Crazy Nauki mówimy przede wszystkim o dotyczących kosmosu kłamstwach radzieckich i rosyjskich. Ale nie tylko, bo - zwłaszcza w okresie zimnej wojny - Amerykanie również mieli tendencję do ubarwiania lub przemilczania niewygodnej prawdy.

Rosjanie przez kilkadziesiąt lat pracowali nad lotami kosmicznymi przy całkowitej blokadzie informacyjnej, która nie przepuszczała żadnych porażek do opinii publicznej. Dopiero po latach niektóre z nich ujrzały światło dzienne.

NASA - z tego punktu widzenia - była w gorszej sytuacji, bo społeczeństwo przez cały czas patrzyło jej na ręce, co utrudniało przemilczanie wieści o porażkach. Ale za to sukcesy były w NASA propagandowo rozdmuchiwane, a czasem brak sukcesu ukazywano jako sukces.

Opowiemy Wam o wybranych grzechach i grzeszkach jednej i drugiej strony wyścigu kosmicznego!

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Nasza strona z podcastami:
https://www.spreaker.com/show/crazy-nauka

(0:00) Cześć
(2:17) Czy bez Rosji ISS spadnie nam na głowy?
(11:24) Rosyjsko-amerykańskie dziury w Stacji Kosmicznej
(25:48) Łajka - prawdziwa historia
(33:32) Ham - szympans, któremu nie chciano dać imienia
(46:25) Gagarin - ogromnie sprytne kłamstwa
(50:40) Pierwszy Amerykanin zaczepił o kosmos

—
👉 Linki do źródeł

Rosja grozi, że wycofa się z ISS:
https://edition.cnn.com/2022/07/26/world/russia-quit-iss-scn/index.html
https://edition.cnn.com/2022/10/25/world/iss-maneuver-russia-space-junk-scn/index.html

Awarie rosyjskich modułów na ISS:
https://www.reuters.com/lifestyle/science/russias-nauka-space-module-experiences-problem-after-docking-with-iss-ria-2021-07-29/
https://www.space.com/international-space-station-cracks-found-zarya-module

Rosjanie oskarżają astronautkę NASA o sabotaż:
https://www.space.com/russia-blames-nasa-astronaut-soyuz-leak

Lot Łajki:
https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/sad-story-laika-space-dog-and-her-one-way-trip-orbit-1-180968728/
https://www.space.com/space-dogs-documentary-laika-soviet-spaceflight.html

Lot Jurija Gagarina:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jurij_Gagarin

Lot Hama:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ham_(chimpanzee)
https://history.nasa.gov/animals.html
https://airandspace.si.edu/stories/editorial/mercury-primate-capsule-and-ham-astrochimp

Lot Alana Sheparda:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Mercury-Redstone_3

—
👉 Tu również znajdziecie nasze podcasty ⬇️

Nasz kanał na YouTubie (są też podcasty):
https://www.youtube.com/c/crazynaukapl

Spotify:
https://open.spotify.com/show/7h2hH3TJkZzHYbDLdxeJ8s?si=107ffabd5c1943c2&nd=1

Podcasty Google:
https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly93d3cuY3JhenluYXVrYS5wbC9yc3MvcG9kY2FzdA

Apple Podcasts:
https://podcasts.apple.com/pl/podcast/crazy-nauka/id1619157346

PlayerFM:
https://pl.player.fm/series/crazy-nauka

14. Czy owady to jedzenie przyszłości?

Thu, 27 Oct 2022 12:12:17 +0000

Jadł_byś owady? Tak jak je się warzywa, owoce czy mięso? A może uważasz, że to obrzydliwe?

Ten odcinek sponsoruje firma Brit, która produkuje karmę dla psów i kotów. Między innymi taką, która zawiera białko z larw owadów.

Choć obecnie w Unii Europejskiej owady zostały dopuszczone tylko jako karma czy pasza dla zwierząt, to zapewne w niedalekiej przyszłości białko owadów będzie stanowiło normalny dodatek do jedzenia dla ludzi. Zresztą owady stanowią normalny składnik diety w około 130 krajach świata, a więc to raczej niejedzenie owadów jest dziwactwem.
To jak, jedlibyście?

Linki do badań i tekstów, o których mówimy:
https://www.crazynauka.pl/4-powody-dla-ktorych-warto-jesc-mniej-miesa/
https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/es200130u
https://www.fao.org/edible-insects/en/
https://doi.org/10.1016/B978-0-08-100722-8.00011-5
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0014445
https://link.springer.com/article/10.1007/s11367-015-0931-6
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32017R0893&from=PL
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8067469/
https://link.springer.com/article/10.1007/BF01963580
https://theconversation.com/more-people-are-eating-bugs-but-is-it-ethical-to-farm-insects-for-food-167248

13. Wielkie smrody w wielkich miastach - historia od Kryzysu Końskiego Łajna po Zabójczą Mgłę

Sat, 24 Sep 2022 15:08:18 +0000

Miasto, które trzeba było podnieść, dom po domu, o 2 metry. Rzeka, która odsłoniła niewiarygodnie śmierdzące pokłady wszelkich możliwych brudów. Wielki Kryzys Końskiego Łajna w Londynie i Manhattan, w którym pokłady odchodów miały sięgnąć drugiego piętra. Zebraliśmy niesamowite opowieści o cuchnących problemach wielkich miast od połowy XIX do połowy XX wieku.

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Rozdziały:
(00:00) Cześć :)

(01:40) Wielki Smród

(18:07) Hej, podnieśmy miasto!

(48:19) Kryzys Końskiego Łajna

(01:01:50) Zabójcza mgła

Zapowiadana pasta:
https://www.wykop.pl/wpis/19588545/my-urodzeni-w-przeszlosci-z-nostalgia-wspominamy-t/

Źródła:
Wielki Smród w Londynie:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wielki_Smr%C3%B3d
https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Stink
https://portalkomunalny.pl/wielki-smrod-londyn-1858-great-stink-362103/

Podnoszenie Chicago:
https://en.wikipedia.org/wiki/Raising_of_Chicago
https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,21665406,w-xix-w-chicago-tonelo-w-blocie-i-smieciach-mieszkancow.html
http://nike-of-samothrace.net/csc.html#y1865_m10_d31
https://en.wikipedia.org/wiki/Ellis_S._Chesbrough
https://isgs.illinois.edu/outreach/geology-resources/quaternary-glaciations-illinois
https://www.chicago.gov/content/dam/city/depts/cdot/ShorelineHistory.pdf

Kryzys Końskiego Łajna:
„The Horse in the City: Living Machines in the Nineteenth Century”, Joel Tarr i Clay McShane
https://en.wikipedia.org/wiki/Great_horse_manure_crisis_of_1894
http://maysweb.tamu.edu/wp-content/uploads/sites/16/2017/11/The-Great-Horse-Manure-Crisis-of-1894.pdf
https://www.polityka.pl/niezbednik/1652022,1,od-powozow-do-samochodow-przyszlosci.read
https://przekroj.pl/spoleczenstwo/historia-pewnej-apokalipsy-tomasz-majeran

Zabójcza mgła
https://www.crazynauka.pl/rozwiazano-tajemnice-zabojczej-londynskiej-mgly-z-1952-roku/
https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1616540113#sec-7
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wielki_smog_londy%C5%84ski
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1241576/

12. Na fali Crazy Nauki - obalamy mity na temat telefonii komórkowej

Fri, 09 Sep 2022 16:40:35 +0000

Już samo słowo "promieniowanie" budzi strach. Tymczasem promieniowanie elektromagnetyczne to radio, mikrofalówka, telefonia komórkowa, ciepło, które czujemy na skórze, widzialne światło, ultrafiolet, promienie rentgenowskie i gamma. Rozmawiamy o tym, dlaczego ludzie boją się telefonii komórkowej, systemu 5G i czy telefony gotują mózgi.

Odcinek powstał we współpracy z serwisem Na fali nauki - https://nafalinauki.pl/

11. Zbrodnie i trudne przypadki rozwiązane dzięki nauce i jej nieszablonowym metodom

Tue, 30 Aug 2022 18:45:53 +0000

Morderca zidentyfikowany dzięki genetycznej “fotografii”; pyłki roślin łączą sprawcę z miejscem porzucenia ciał ofiar; nowa metoda “ożywia” stare DNA i wskazuje mordercę…
Opowiadamy o tym, jak nauka wspiera kryminalistykę. Ale nie jest to typowe true crime - bo przecież obecnie niemal każda zbrodnia jest wykrywana przy udziale metod naukowych - tylko opis starannie przez nas wybranych historii, w których użyto naukowych narzędzi w sposób nowatorski lub nieszablonowy.

Sklep z naszymi koszulkami: https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109
Ciekawe? Może chcesz nam postawić kawę? :) https://buycoffee.to/crazynauka

Linki do odcinka:

Zdjęcie z DNA czyli fenotypowanie
https://parabon-nanolabs.com/news-events/2015/09/snapshot-bouzigard.html
https://www.prnewswire.com/news-releases/parabon-announces-new-snapshot-forensic-art-service-at-the-international-homicide-investigators-association-meeting-300130130.html

Pokrzywy zdradzają mordercę
https://www.theguardian.com/world/2005/jan/10/gender.uk
https://en.wikipedia.org/wiki/Soham_murders

Sprawa Green River
https://en.wikipedia.org/wiki/Gary_Ridgway
https://sequoyahsteminstitute.org/blog/2018/10/5/how-dna-caught-the-green-river-killer
https://pl.wikipedia.org/wiki/Sekwencje_mikrosatelitarne
https://en.wikipedia.org/wiki/GEDmatch

Tajemniczy człowiek na plaży w 1948 r.
https://www.theguardian.com/australia-news/2022/jul/27/somerton-man-mystery-identity-solved-identified-australia
https://www.abc.net.au/news/2022-08-02/carl-webb-brother-resemblance-to-somerton-man/101293788
https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprawa_Tamam_Shud
https://edition.cnn.com/2022/07/26/australia/australia-somerton-man-mystery-solved-claim-intl-hnk-dst/index.html

Samochód z Map Google’a
https://www.bbc.com/news/world-us-canada-49677843

10. Katastrofy z głupoty, chciwości i złej woli, czyli jak 'zniknąć' jezioro i zasuszyć ziemię

Wed, 17 Aug 2022 21:48:00 +0000

Ogromne jeziora, które znikają w ciągu kilkudziesięciu lat. Katastrofalne burze pyłowe spowodowane głupotą człowieka. Konflikty, w których bronią staje się woda. W tym odcinku mówimy o tym, jak ludzie pakują się z łapami tam, gdzie nie powinni, a potem często gorzko tego żałują. Oraz o tym, co się dzieje, gdy woda jest tak cenna, że warto komuś ukraść całą rzekę. Albo wiele rzek.

Linki do odcinka:

Jezioro Aralskie

Badania pokazują, że do 2025 roku Jezioro Aralskie całkowicie wyschnie:

https://english.cas.cn/newsroom/archive/research_archive/rp2018/201806/t20180627_194531.shtml

Dust Bowl

https://en.wikipedia.org/wiki/Dust_Bowl

https://www.britannica.com/place/Great-Plains

Raport z 1935 roku:

https://fraser.stlouisfed.org/title/drought-1934-834

Jezioro Czad

https://en.wikipedia.org/wiki/Lake_Chad

https://ourworld.unu.edu/en/sucking-dry-an-african-giant

Wojny o wodę

https://www.voanews.com/a/un-experts-warn-of-serious-water-problems-for-iraq-/6625446.html

https://thearabweekly.com/iraqi-kurd-farmers-battle-drought-iran-dams-stem-water-flow

https://thearabweekly.com/iraq-asks-turkey-release-more-water-along-tigris-euphrates-drought-hits

https://gospodarka.dziennik.pl/news/artykuly/8237493,iran-irak-konflikt-susza.html

9. Najbardziej zadziwiające wypadki w laboratoriach

Sun, 31 Jul 2022 18:15:00 +0000

Najczęstsze wypadki w laboratoriach to wybuchy. Ale my nie o tym. Wybraliśmy przypadki dziwne, nieoczywiste, zaskakujące, z drugim dnem. Niektóre miały zaskakująco dobre zakończenia, inne – niespodziewanie tragiczne. Bycie naukowcem bywa naprawdę niebezpieczne.

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

Linki do odcinka:

https://en.wikipedia.org/wiki/Cecil_Kelley_criticality_accident

https://www.crazynauka.pl/rdzen-demona-kula-plutonu-ktora-zabila-dwoch-naukowcow/

https://en.wikipedia.org/wiki/Harold_McCluskey

https://en.wikipedia.org/wiki/Anatoli_Bugorski

https://www.labsafety.org/fail-proof-fail-the-microbiologist-killed-by-his-own-experiment

https://en.wikipedia.org/wiki/Karen_Wetterhahn

https://www.livescience.com/mad-cow-disease-lab-accident-vCJD.html

https://sitn.hms.harvard.edu/flash/2013/space-human-body

https://www.crazynauka.pl/ospa-prawdziwa-setki-milionow-jej-ofiar-i-ostatnia-z-nich-janet-parker-mija-40-lat-od-eradykacji-choroby/

https://www.crazynauka.pl/czlowiek-ktory-przezyl-w-prozni-jak-to-naprawde-wyglada/

https://www.labsafety.org/memorial-wall

8. Nieprzewidziane skutki prób jądrowych

Tue, 05 Jul 2022 18:43:00 +0000

Nieprzewidziane skutki prób broni jądrowej oraz jak testowanie ładunków nuklearnych zamieniło się w dobrze prosperujący biznes.
Próby jądrowe nie zawsze szły zgodnie z planem. Czasem miało to dramatyczne, a czasem tylko komiczne skutki. A wokół tych potężnych wojskowych eksperymentów zbudowano całkiem niezły biznes - od alkoholowych imprez z grzybem jądrowym w tle po handel pewnym szczególnym minerałem.

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

Linki do poszczególnych tematów:

Katastrofa tunguska:

https://www.britannica.com/story/what-is-known-and-not-known-about-the-tunguska-event

Castle Bravo:

https://www.atomicheritage.org/history/castle-bravo

https://en.wikipedia.org/wiki/Rongelap_Atoll

https://www.atomicheritage.org/history/gojira-1954

Test Sedan

https://www.youtube.com/watch?v=gZbL_uKBQzY

https://www.youtube.com/watch?v=EeyEXkVAifM

https://en.wikipedia.org/wiki/Sedan_Crater

Car-bomba:

https://www.youtube.com/watch?v=YtCTzbh4mNQ

http://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/35641?t=Matka-diabla-sieje-zaglade

https://pl.wikipedia.org/wiki/Car-bomba

Trynityt

https://pl.wikipedia.org/wiki/Trynityt

https://en.wikipedia.org/wiki/Trinitite#/media/File:Trinitite_backlight.jpg

Imprezy w Las Vegas

https://www.crazynauka.pl/obejrzyj-wybuch-atomowy-z-bliska-amerykanie-odtajnili-materialy-wideo/

https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-08-08/atomic-tests-were-a-tourist-draw-in-1950s-las-vegas

https://nationalatomictestingmuseum.org/

Lookout Mountain Laboratory

https://www.youtube.com/watch?v=BMTIU91vK8Q

https://news.illinois.edu/view/6367/739553

https://www.nytimes.com/2010/09/14/science/14atom.html

https://www.lanl.gov/discover/publications/national-security-science/2015-july/_assets/doc/NSS-july-2015.pdf

https://www.youtube.com/watch?v=7TTlmZLQtes

https://publicdomainreview.org/collection/operation-doorstep-1953

Incydent Vela

https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nuclear-vault/2016-12-06/vela-incident-south-atlantic-mystery-flash-september-1979-raised-questions-about-nuclear-test

https://en.wikipedia.org/wiki/Vela_incident

Lista testów jądrowych

https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_nuclear_weapons_tests

https://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_weapons_testing

7. Top 10 tekstów na 10-lecie Crazy Nauki

Fri, 24 Jun 2022 17:39:00 +0000

10.
Czym są te dziwne rzeczy wciąż pływające mi przed oczami?
https://crazynauka.pl/czym-sa-dziwne-rzeczy-wciaz-plywajace-oczami/

9.
Burza - jak prawidłowo obliczyć odległość od pioruna na podstawie czasu od błysku do grzmotu?
https://crazynauka.pl/burza-jak-prawidlowo-obliczyc-odleglosc-od-blysku-do-grzmotu/

8.
Tak, Bill Gates powiedział, że szczepienia zmniejszą liczbę ludzi. O co mu chodziło?
https://crazynauka.pl/tak-bill-gates-powiedzial-ze-szczepienia-zmniejsza-liczbe-ludzi-o-co-mu-chodzilo/

7.
25 obrazków, które zmienią twoje spojrzenie na świat
https://www.crazynauka.pl/25-obrazkow-ktore-zmienia-twoje-spojrzenie-na-swiat/

6.
Pień ogromnej sekwoi – symbol potęgi przyrody i podłości człowieka
https://crazynauka.pl/pien-ogromnej-sekwoi-symbol-potegi-przyrody-i-podlosci-czlowieka/

5.
Rozwiązano tajemnicę zabójczej londyńskiej mgły z 1952 roku
https://crazynauka.pl/rozwiazano-tajemnice-zabojczej-londynskiej-mgly-z-1952-roku/

4.
Komary i komarnice
https://crazynauka.pl/komary-i-komarnice/

3.
Uwaga manipulacja! Film "FAŁSZYWA PANDEMIA - LEKARZE PRZERYWAJĄ ZMOWĘ MILCZENIA" kłamie
https://crazynauka.pl/uwaga-manipulacja-film-falszywa-pandemia-lekarze-przerywaja-zmowe-milczenia-klamie/

2.
Można oglądać Ziemię na żywo z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej!
https://crazynauka.pl/mozna-ogladac-ziemie-zywo-miedzynarodowej-stacji-kosmicznej/

1.
Jakiego koloru jest sukienka i buty? Oto naukowe wyjaśnienie
https://crazynauka.pl/jakiego-koloru-jest-sukienka-oto-naukowe-wyjasnienie/

Jakiego koloru jest sukienka? Naukowcy wyjaśniają internetowy problem
https://crazynauka.pl/jakiego-koloru-jest-sukienka-naukowcy-wyjasniaja-internetowy-problem/

6. Na fali Crazy Nauki - o tym, po co komu to całe 5G

Tue, 10 May 2022 16:31:00 +0000

Czy faktycznie potrzebujemy sieci komórkowej 5. generacji, skoro internet na naszych komórkach i tak śmiga? Owszem, bo nie tylko o prędkość tu chodzi. Starsze sieci po prostu zapchają się i to wcale nie z powodu liczby telefonów komórkowych. Rozmawiamy o tym z Rafałem Pawlakiem z Instytutu Łączności - Państwowego Instytutu Badawczego.

Informacja o przewróconym maszcie telefonii komórkowej na Kaszubach: https://antyweb.pl/runal-maszt-telefonii-komorkowej

Partnerem podcastu jest serwis Na fali nauki - https://nafalinauki.pl/

5. Kłamstwa branży paliwowej, czyli skąd wzięły się mity związane ze zmianą klimatu

Sat, 30 Apr 2022 16:24:00 +0000

Wiecie, skąd się wzięły niemal wszystkie mity i fake newsy dotyczące zmian klimatu? Wymyślili je 20-30 lat temu zatrudnieni przez koncerny energetyczne specjaliści od czarnego PR-u. Choć brzmi to jak teoria spiskowa, to istnieje mnóstwo dowodów potwierdzających zmowę największych światowych koncernów paliwowych, której celem było ukrycie prawdy o postępujących zmianach klimatu. Motywacja? Pieniądze i światopogląd.

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

W tym odcinku odwołujemy się do wielu źródeł. Poniżej najważniejsze z nich:

BBC – “How the oil industry made us doubt climate change”

https://www.bbc.com/news/stories-53640382

Raport „America Misled: How the fossil fuel industry deliberately misled Americans about climate change”

https://www.climatechangecommunication.org/america-misled/

The Guardian – „Big oil and gas kept a dirty secret for decades. Now they may pay the price”

https://www.theguardian.com/environment/2021/jun/30/climate-crimes-oil-and-gas-environment

The Conversation – „What Big Oil knew about climate change, in its own words”

https://theconversation.com/what-big-oil-knew-about-climate-change-in-its-own-words-170642

Znakomity podcast BBC “How They Made Us Doubt Everything”

https://www.bbc.co.uk/programmes/m000l7q1/episodes/player

Wywiad Krystyny Romanowskiej z klimatologiem Jamesem Hansenem:

https://www.crazynauka.pl/slynny-klimatolog-james-hansen-o-wyrwaniu-swiata-ze-scenariusza-jak-w-nie-patrz-w-gore/

Wywiad – Clarence Cooke Little mówi o nieszkodliwości palenia papierosów

https://www.youtube.com/watch?v=ipXIQ6PIXAk

Materiały University of Bath dotyczące strategii stosowanych przez koncerny tytoniowe

https://tobaccotactics.org/

Artykuł z „New York Times” podsumowujący program telewizyjny „See It Now” dotyczący szkodliwości palenia

https://www.nytimes.com/1955/06/01/archives/tv-cigarettes-and-cancer-murrow-gives-first-of-twopart-report-on.html

4. Na fali Crazy Nauki - o tym, jakiego promieniowania warto się bać i dlaczego Rosja tak nie cierpi 5G

Wed, 13 Apr 2022 16:18:00 +0000

Wracamy do naszych podcastów Crazy Nauki. To pierwszy odcinek serii, którą nazwaliśmy "Na fali Crazy Nauki", ponieważ jej partnerem jest serwis Na fali nauki.

Rozmawiamy o tym, jakiego promieniowania (a właściwie "jakich częstotliwości promieniowania") należy się faktycznie bać, a jakich nie i dlaczego.

O tym, czym różni się telefon komórkowy od mikrofalówki.

O tym, jak w 2020 roku zrobiła się moda na palenie masztów telefonii komórkowej i jaki udział w tym miały rosyjskie służby dezinformacyjne.

Wreszcie o tym, po co komu całe to 5G, skoro internet na komórce śmiga całkiem dziarsko i bez niego.

A poniżej lista badań związanych z tematem, o którym mówimy:

https://academic.oup.com/jnci/article/98/23/1707/2521896

http://interphone.iarc.fr/interphone_results.php

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23657200

https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/radiation/cell-phones-fact-sheet#q4

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17445067

http://www.uni-mainz.de/presse/16366_ENG_HTML.php

http://www.iarc.fr/en/media-centre/pr/2011/pdfs/pr208_E.pdf

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17619826

3. Nieważkość na twardo

Fri, 21 Sep 2018 19:56:00 +0000

Turystyka kosmiczna - to brzmi pięknie! Takie Malediwy. Albo Bali. Tylko lepsze widoki i ta cudowna nieważkość! Tak!!!

No właśnie - nieważkość. Więc może zamiast euforii unoszące się po całej kabinie kuleczki wymiocin? I nie tylko...

Posłuchajcie dlaczego Ola się jednak wybiera, a Piotrek - zdecydowanie nie.

A w podcaście wspominamy o kręceniu filmu Apollo 13. Rzućcie więc okiem na tę scenę przygotowań do filmu na pokładzie Vomit Comet:
https://www.youtube.com/watch?v=5IAAjk3QdU8

I koniecznie obejrzyjcie teledysk OK GO:
https://www.youtube.com/watch?v=LWGJA9i18Co

Oraz to, jak był kręcony:
https://www.youtube.com/watch?v=Gsnyqu7xq9c

2. Zaćmiło nas

Thu, 26 Jul 2018 17:45:00 +0000

Zaćmieniami Słońca ekscytują się wszyscy, a to przecież zaćmienia Księżyca są rzadszymi zjawiskami. W dodatku nie trzeba jechać na koniec świata, bo widać je z każdego miejsca na Ziemi, z którego można dostrzec w tym czasie Księżyc. Opowiadamy o całkowitym zaćmieniu Księżyca 27 lipca 2018 roku – tym najdłuższym w XXI wieku. Ale też to, o czym mówimy, przyda się przy każdym kolejnym zaćmieniu.

Więcej o tym konkretnym zjawisku przeczytacie tu: https://www.crazynauka.pl/najdluzsze-w-xxi-wieku-calkowite-zacmienie-ksiezyca-juz-27-lipca-swietnie-widoczne-z-polski/

Tu z kolei znajdziecie praktyczne rady jak obserwować zaćmienie: https://www.crazynauka.pl/najdluzsze-w-xxi-wieku-calkowite-zacmienie-ksiezyca-juz-27-lipca-swietnie-widoczne-z-polski/

A tu jest pakiet popularnych mitów, na które nie należy dać się nabrać: https://www.crazynauka.pl/fakty-i-mity-calkowite-zacmienie-ksiezyca-2018/

Jeżeli spodobał się Wam nasz podcast, to plik RSS z informacjami o kolejnych odcinkach znajdziecie pod adresem: https://www.crazynauka.pl/rss/podcast

Przyda się przy subskrybowaniu naszej radosnej twórczości – możecie jej słuchać np. na swoich telefonach dzięki aplikacjom do podcastów takim jak np. Podcast Addict na Androida.

W tym odcinku wykorzystaliśmy następujące utwory:

Don't Be Scared ft. Christine Autumn by Calling Sister Midnight (c) copyright 2015 Licensed under a Creative Commons Attribution license. http://dig.ccmixter.org/files/romancito/50155 Ft: Klaus Neumaier, Christine Autumn

How Do You Feel About That? (guitar instrumental) by Ivan Chew (c) copyright 2011 Licensed under a Creative Commons Attribution (3.0) license. http://dig.ccmixter.org/files/ramblinglibrarian/34432

1. Nauka i zombie

Mon, 30 Oct 2017 11:28:00 +0000

Zombie, nieumarli, rozpadający się ludzie, których śmierć pozbawiła świadomości, woli i myśli pozostawiając tylko pragnienie zaspokojenia głodu. W pierwszym odcinku podcasta Crazy Nauki zastanawiamy się, skąd wzięła się ta koszmarna wizja i ile ma wspólnego z nauką. Nie zdradzę za wiele mówiąc, że więcej, niż byśmy sobie życzyli.

Tu możecie przeczytać więcej o badaniach nad tą podstępną przywrą. Polskich badaniach: http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,399516,pasozyt-wystawia-slimaka-na-atak-ptaka.html

Obiecaliśmy też link do strony, na której CDC radzi, jak przygotować się na apokalipsę zombie. To tu: https://www.cdc.gov/phpr/zombie/

Pod koniec odcinka konkurs, gdybyście mieli ochotę wziąć w nim udział, to swoje pomysły wysyłajcie na konkurs@crazynauka.pl

Jeżeli spodobał się Wam nasz podcast, to plik RSS z informacjami o kolejnych odcinkach znajdziecie pod adresem: https://www.crazynauka.pl/rss/podcast

Przyda się przy subskrybowaniu naszej radosnej twórczości - możecie jej słuchać np. na swoich telefonach dzięki aplikacjom do podcastów takim jak np. Podcast Addict na Androida.

W tym odcinku wykorzystaliśmy następujące utwory:

Don't Be Scared ft. Christine Autumn by Calling Sister Midnight (c) copyright 2015 Licensed under a Creative Commons Attribution license. http://dig.ccmixter.org/files/romancito/50155 Ft: Klaus Neumaier, Christine Autumn

How Do You Feel About That? (guitar instrumental) by Ivan Chew (c) copyright 2011 Licensed under a Creative Commons Attribution (3.0) license. http://dig