https://www.spreaker.com/podcast/kutuhala-podakasta-by-loksatta--5620667Visit करा loksatta.com/audio]]>mrEducationCopyright Express Audiohttps://d3wo5wojvuv7l.cloudfront.net/t_rss_itunes_square_1400/images.spreaker.com/original/1a8403f5cb719ffe32040095644f0fa7.jpghttps://www.spreaker.com/podcast/kutuhala-podakasta-by-loksatta--5620667Tue, 20 May 2025 05:43:46 +0000Express AudioExpress Audiopodcasts@indianexpress.com'लोकसत्ता कुतूहल पॉडकास्ट' मध्ये तुमचं स्वागत. आपल्या आजुबाजूला घडणाऱ्या अनेक गोष्टींविषयी आपल्याला कुतूहल असतं. तसंच अनेकांना नवीन विषयांची माहिती जाणून घेण्यात रस असतो. म्हणूनच आम्ही तुमच्यासाठी 'लोकसत्ता कुतूहल पॉडकास्ट' घेऊन आलो आहे. Visit करा...Visit करा loksatta.com/audio]]>false7f84f1ec-00a3-5359-b389-79c8d7a246f7episodichttps://www.spreaker.com/episode/bhumadhya-samudra-va-tambada-samudra-mediterranean-sea-and-red-sea-mediterranean-sea--52724871https://api.spreaker.com/episode/52724871Thu, 23 Feb 2023 14:00:02 +0000Express Audioभूमध्य समुद्र (मेडिटेरियन सी) हा युरोप, आफ्रिका व आशिया या खंडांनी वेढलेला एक आंतर्देशीय समुद्र आहे.222falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/antarktika-mahasagara-article-about-antarctic-ocean-southern-ocean--52724888https://api.spreaker.com/episode/52724888Wed, 22 Feb 2023 14:00:01 +0000Express Audioअंटार्क्टिका महासागर म्हणजेच दक्षिण महासागर! २०.३ दशलक्ष चौरस किलोमीटरपेक्षा जास्त क्षेत्र असलेला हा महासागर पृष्ठभागाच्या क्षेत्रफळानुसार चौथ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा महासागर आहे.240falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/prasanta-mahasagara-pacific-ocean-article-about-nature-amy--52724869https://api.spreaker.com/episode/52724869Tue, 21 Feb 2023 14:00:02 +0000Express Audioप्रशांत महासागर (पॅसिफिक ओशन) हा पृथ्वीवरील सर्वात मोठा व खोल महासागर आहे. त्याचे क्षेत्रफळ १६ कोटी ६० लाख चौरस किलोमीटर आहे.221falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/mrta-samudra-amazing-facts-about-the-dead-sea-in-israel--52724865https://api.spreaker.com/episode/52724865Mon, 20 Feb 2023 14:00:01 +0000Express Audioमृत समुद्रातील पाण्याची पातळी दरवर्षी सरासरी ११० सेंटीमीटरने कमी होत आहे.213falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/pracina-bharatatila-sagari-vijnana-marine-science-in-ancient-india--52450112https://api.spreaker.com/episode/52450112Fri, 17 Feb 2023 14:00:01 +0000Express Audioमोहरीएवढा चिमुकला मानवी गर्भ मातेच्या पोटातील गर्भजलात वाढतो. पण नंतर जमेल तेव्हा पाण्याकडे परतण्याची त्याची ओढ राहतेच.253falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sagari-prani-jivana-article-about-marine-animal-life-nature--52450110https://api.spreaker.com/episode/52450110Thu, 16 Feb 2023 14:00:02 +0000Express Audioसमुद्र म्हणजे सजीवांच्या जैवविविधतेची खाणच! सागराच्या खारट पाण्यात असंख्य विषाणू, जिवाणू, आदिजीव, बुरशी, प्राणी आणि वनस्पती वास्तव्य करतात.225falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sagarace-mahattva-ocean-benefits-to-humans-importance-of-ocean-for-human-life--52450111https://api.spreaker.com/episode/52450111Wed, 15 Feb 2023 14:00:01 +0000Express Audioसागरी अन्नाद्वारे मानवाची प्रथिनांची गरज फार मोठय़ा प्रमाणात भागविली जाते.232falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/prthvivarila-mahasagara-oceans-of-the-world-earth-s-oceans-global-ocean-overview-of-the-oceans--52450109https://api.spreaker.com/episode/52450109Tue, 14 Feb 2023 08:52:03 +0000Express Audioभूतलावरील जवळजवळ एकपंचमांश भाग व्यापणाऱ्या अटलांटिक महासागराचे एकूण क्षेत्रफळ १०६.४ दशलक्ष चौरस किलोमीटर असून हा जगातील दुसरा मोठा महासागर आहे.227falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/samudrasodhaci-suruvata-oceanus-fluvius-communication-by-sea--52450113https://api.spreaker.com/episode/52450113Mon, 06 Feb 2023 02:30:01 +0000Express Audioमानवाचा सागराशी संबंध मूलत: दोन कारणांनी येतो. पहिले कारण मासेमारी आणि दुसरे कारण सागरी मार्गाने चालणारे दळणवळण224falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/rastriya-samudravijnana-sanstha-information-on-national-institute-of-oceanography--52450067https://api.spreaker.com/episode/52450067Fri, 03 Feb 2023 02:30:02 +0000Express Audioया संस्थेमार्फत समुद्रकिनाऱ्याजवळील सागरी क्षेत्राच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाच्या सेवा पुरवल्या जातात229falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/samudra-ani-mahasagara-seas-and-oceans-article-about-seas-and-oceans--52450064https://api.spreaker.com/episode/52450064Thu, 02 Feb 2023 02:25:01 +0000Express Audioकन्याकुमारीच्या समुद्रकिनारी फिरायला गेल्यावर तिथे हिंदूी किंवा हिंदू महासागर म्हणजेच इंडियन ओशन, अरबी समुद्र आणि बंगालचा उपसागर यांचा संगम पाहायला मिळतो.212falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sagari-saksarata-mahattva-ani-garaja-oceans-are-vital-to-earth-health-and-human-well-being--52450065https://api.spreaker.com/episode/52450065Wed, 01 Feb 2023 02:25:01 +0000Express Audioपृथ्वीच्या आरोग्यासाठी आणि मानवी कल्याणासाठी महासागर महत्त्वपूर्ण आहे.215falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/samudraci-utpatti-origin-of-the-sea-earth-ocean-amy--52450066https://api.spreaker.com/episode/52450066Tue, 31 Jan 2023 03:25:01 +0000Express Audioपृथ्वीचा ७१ टक्के भाग व्यापून अविरतपणे सर्व काही सहन करणारा आपला महासागर आजपासून सुमारे ४.६ अब्ज वर्षांपूर्वी तयार झाला! पृथ्वीचा जन्म होत होता,224falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sagara-vijnana-ocean-science-geography--52450063https://api.spreaker.com/episode/52450063Mon, 30 Jan 2023 03:25:01 +0000Express Audioमनुष्यप्राणी सागरावर अवलंबून आहे. दरवर्षी पडणारा पाऊस आणि त्यामुळे होणाऱ्या अन्नउत्पादनावर मानवाचे खाद्यजीवन आधारित आहे197falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisarga-vijnana-sapharila-virama-vilas-rabde--52450037https://api.spreaker.com/episode/52450037Fri, 27 Jan 2023 03:20:01 +0000Express Audioविलास रबडे यांचा ‘वेधशाळा’ लेख वाचून शासनाला जिल्हा परिषदेच्या १०० शाळांत त्या बसवता येतील का, अशी विचारणा झाली.218falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisarga-ani-vijnanasi-olakha-nature-science-botanist-physicist--52450035https://api.spreaker.com/episode/52450035Thu, 26 Jan 2023 03:15:01 +0000Express Audioरंग म्हणजे काय हा डॉ. विनीता देशपांडे यांचा पहिला लेख वाचून प्रकाश खटावकरांनी प्रश्न विचारल्यावर पुढील नऊ लेखांत तुमच्या प्रश्नाचे उत्तर असल्याचे भौतिकशास्त्रतज्ज्ञ प्रा. सुधीर पानसे यांनी त्यांना कळवले.155falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisarga-abhyasaka-honyasathi-naturalist-nature-lover-naturalist-education--52450033https://api.spreaker.com/episode/52450033Wed, 25 Jan 2023 03:15:01 +0000Express Audioनिसर्गप्रेमी आणि निसर्गतज्ज्ञ यात थोडा फरक आहे. निसर्गप्रेमी होण्यासाठी लौकिक अर्थाने ठरावीक शिक्षण घेणे अनिवार्य नाही.211falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisargavisayaka-vyavasayika-sandhi-business-opportunities-in-nature-wildlife-management-ecology--52450034https://api.spreaker.com/episode/52450034Tue, 24 Jan 2023 03:15:01 +0000Express Audioनिसर्गाशी संबंधित अर्थार्जनाच्या संधी मिळवण्यासाठी जीवशास्त्र, वन्यजीव व्यवस्थापन, पर्यावरणशास्त्र, वनांचा अभ्यास अशा ज्ञानशाखांमधल्या पर्यायांचा विचार करावा लागेल.217falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisarga-ka-vacavala-pahije-nature-saved-ecosystems-condition-human-health--52450036https://api.spreaker.com/episode/52450036Mon, 23 Jan 2023 03:15:01 +0000Express Audioनैसर्गिक परिसंस्थांची स्थिती आणि मानवी आरोग्य यांचा अन्योन्य संबंध अनेकपरींचा आहे.234falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/plastikaca-sodha-ani-vapara-invention-and-use-of-plastics-plant-carbon-of-nature-of-principle--52449991https://api.spreaker.com/episode/52449991Fri, 20 Jan 2023 03:00:01 +0000Express Audioवनस्पती कार्बन, हायड्रोजन, ऑक्सिजन या मूळ घटकांचा वापर करून स्टार्च आणि सेल्युलोज यांसारखे लांब रेणू असलेले पदार्थ तयार करतात.195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/bhu-abhiyantrikidvara-nisargaraksana-nature-conservation-through-geoengineering-in-science-weather-engineering--52449994https://api.spreaker.com/episode/52449994Thu, 19 Jan 2023 03:00:02 +0000Express Audioभूअभियांत्रिकी या विज्ञानातील नव्या शाखेला हवामान-अभियांत्रिकी असेही संबोधतात. हवामानात होणारे अनिष्ट बदल रोखण्यासाठी ही शाखा कार्यरत असते199falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vahanacya-dona-indhanantila-pharaka-differences-between-two-vehicle-fuels-price-hike-public-vehicles-petrol-diesel--52449993https://api.spreaker.com/episode/52449993Wed, 18 Jan 2023 03:00:02 +0000Express Audioइंधनाच्या दरांत दिवसेंदिवस वाढ होत आहे. दरवाढीने जनतेस त्रस्त करणारी, वाहनांत वापरली जाणारी दोन प्रमुख इंधने म्हणजेच पेट्रोल आणि डिझेल.184falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/800-prajati-vikasita-karanara-sastrajna-american-botanist-luther-burbank-experiment-on-potato--52449995https://api.spreaker.com/episode/52449995Tue, 17 Jan 2023 01:55:01 +0000Express Audioल्युथर बरबँक यांनी आपल्या ५५ वर्षांच्या कारकीर्दीत ८०० हून अधिक वनस्पतींच्या जाती विकसित केल्या201falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/a-lyumini-ama-ka-ganjata-nahi-aluminum-rust-iron-aluminium-from-metals--52449992https://api.spreaker.com/episode/52449992Mon, 16 Jan 2023 04:55:02 +0000Express Audioआपल्या दैनंदिन जीवनात लोखंड, अ‍ॅल्युमिनिअम, तांबे इत्यादी धातूंपासून बनवलेल्या वस्तू आपण वापरतो.203falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vincavace-birhada-pathivara-scorpions-hotantatonta-mesobathus-tamulus-animals-the-scorpion--52243218https://api.spreaker.com/episode/52243218Fri, 06 Jan 2023 01:20:01 +0000Express Audio‘हॉटन्टटोंटा’ किंवा ‘मेसोबथस टॅम्युलस’ असे विचित्र नाव धारण करणारा प्राणी आपल्या सगळय़ांना विंचू म्हणून चांगल्याच परिचयाचा आहे.191falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/punarnirmitici-prakriya-the-process-of-regeneration-body-in-the-animal-world-lizard--52243216www.loksatta.com/audio]]>https://api.spreaker.com/episode/52243216Thu, 05 Jan 2023 01:20:01 +0000Express Audioप्राणी विश्वात शरीराच्या भागांची पुनर्निर्मिती करण्याची क्षमता अनेक प्राण्यांमध्ये दिसून येते. स्वत:ची उपांगे अथवा शेपटी पुन्हा निर्माण करू शकणारा आपल्या अगदी ओळखीचा प्राणी म्हणजे पाल. https://www.loksatta.com/audiowww.loksatta.com/audio]]>195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nakrasru-dhalane-crocodile-tears-origin-crocodile-tears-use-in-sentence--52243217www.loksatta.com/audio]]>https://api.spreaker.com/episode/52243217Wed, 04 Jan 2023 01:20:01 +0000Express Audioखोटी दया किंवा सहानुभूती दाखविणे किंवा दु:ख झाल्याचे दाखविणे या अर्थाने हा शब्दप्रयोग वापरला जातो. https://www.loksatta.com/audiowww.loksatta.com/audio]]>182falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/parasadara-te-prayogasala-use-of-aquatic-plants-to-treat-waste-water--52233877www.loksatta.com/audio]]>https://api.spreaker.com/episode/52233877Tue, 03 Jan 2023 01:25:01 +0000Express Audioसांडपाणी वरच्या बाजूने हौदात सोडले जाते आणि खालच्या बाजूने प्रक्रिया झालेले स्वच्छ पाणी बाहेर पडते https://www.loksatta.com/audiowww.loksatta.com/audio]]>199falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/samudra-matsyikitila-tajjna-sea-fisheries-dr-v-s-somavanshi--52233881www.loksatta.com/audio]]>https://api.spreaker.com/episode/52233881Mon, 02 Jan 2023 01:00:02 +0000Express Audioडॉ. व्ही. एस. सोमवंशी (२१ मे १९४९ – १७ सप्टेंबर २०१५), हे समुद्रविज्ञानामधील तज्ज्ञ! अतिशय मृदू व अबोल असणाऱ्या सोमवंशी यांचा मात्सिकी विषयातील अधिकार अख्ख्या जगाने मान्य केला. https://www.loksatta.com/audiowww.loksatta.com/audio]]>195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vrksaropanaca-samrd-dha-vasa-thimmakka-from-karnataka--52182527For more such podcasts visit - www.loksatta.com/audio]]>https://api.spreaker.com/episode/52182527Fri, 30 Dec 2022 01:50:01 +0000Express Audio२०१९ मध्ये थिंमाक्काना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. याव्यतिरिक्त वेगवेगळय़ा वृक्षमित्र संस्थांनी त्यांना अनेक पुरस्कार दिले आहेत. १९९७ सालचा ‘इंदिरा प्रियदर्शनी वृक्षमित्र पुरस्कार’देखील त्यांना प्रदान करण्यात आला....For more such podcasts visit - www.loksatta.com/audio]]>180falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/usna-jharyance-tapamana-temperature-of-the-hot-springs--52182525More podcasts - www.loksatta.com/audio]]>https://api.spreaker.com/episode/52182525Thu, 29 Dec 2022 01:30:02 +0000Express Audioखडकांची विशिष्ट रचना, आजूबाजूचा परिसर आणि हवामान या साऱ्यांचा परिणाम होऊन, उष्ण पाण्याच्या झऱ्यांची निर्मिती होते. https://www.loksatta.com/audioMore podcasts - www.loksatta.com/audio]]>199falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/usna-jhare-ani-rasayane-hot-springs-and-chemicals--52182523https://api.spreaker.com/episode/52182523Wed, 28 Dec 2022 01:15:01 +0000Express Audioपावसाचे पाणी खडकांमध्ये खोलवर जाते. तिथे उष्णता शोषून गरम होते. अशा गरम पाण्यात, त्या खडकांमध्ये किंवा मातीत असलेली अनेक रसायने म्हणजेच खनिजे विरघळतात.176falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/saivala-ani-pinyace-pani-algae-and-drinking-water--52182526https://api.spreaker.com/episode/52182526Tue, 27 Dec 2022 01:25:01 +0000Express Audioशैवाल आणि पाणी हे परस्परपूरक असून जिथे जिथे पाणी असेल किंवा ओलसरपणा असेल तिथे शैवाल निर्माण होते.187falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/usna-panyace-jhare-hot-springs--52182524https://api.spreaker.com/episode/52182524Mon, 26 Dec 2022 00:30:02 +0000Express Audioगरम पाण्याचे झरे कुठे आणि का तयार होतात? अनेक विकार बरे करण्याची काही विशिष्ट शक्ती या पाण्यात असते का? उष्ण झऱ्यांच्या पाण्याचे स्नान आरोग्याला चांगले की अपायकारक? 184falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vrksa-devi-tulasi-gauda-indian-environmentalist-tulsi-gowda--52136230https://api.spreaker.com/episode/52136230Fri, 23 Dec 2022 01:25:01 +0000Express Audioवन खात्याच्या रोपवाटिका संभाळण्याचे काम करणाऱ्या निरक्षर तुलसीने तिच्या हयातीत एक लाखाहून अधिक वृक्षारोपण केले. 192falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisargatila-svacchata-pranali-science-of-biomimicry--52136226https://api.spreaker.com/episode/52136226Thu, 22 Dec 2022 01:25:01 +0000Express Audioबायोमिमिक्री म्हणजे जैविक घटक आणि त्यांच्या प्रक्रियांमधून तयार झालेली सामग्री, संरचना आणि प्रणालीचा आराखडा आणि उत्पादन.200falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/bhumitiya-racana-structure-of-leaves--52136229https://api.spreaker.com/episode/52136229Wed, 21 Dec 2022 01:20:01 +0000Express Audioफांद्यांवर पाने उगवत असताना एक अतिशय महत्त्वाची रचना आकाराला येत असते. ही रचना भूमितीच्या कोनांचे सर्व नियम अगदी व्यवस्थित पाळून तयार होते.174falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/ghata-ani-vyapti-variation-in-the-leaf-shapes--52136228https://api.spreaker.com/episode/52136228Tue, 20 Dec 2022 01:45:02 +0000Express Audioआकार म्हणजे पानांचा ‘घाट’ किंवा ‘आकृती’ आणि आकार म्हणजे पानांची ‘व्याप्ती’ किंवा ‘लांबी-रुंदी’!173falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/parnakaranci-vividhata-different-types-of-leaves-and-their-sizes--52136227https://api.spreaker.com/episode/52136227Mon, 19 Dec 2022 01:45:02 +0000Express Audioपान गोलाकार असावे की लंबगोलाकार, पसरट असावे की निमुळते, पानाच्या कडा धारदार असाव्या की गुळगुळीत, पानांचा टोकाचा भाग अगदी अणकुचीदार असावा की बोथट, पानाची लांबी, रुंदी, जाडी किती असावी, आणि एखाद्या झाडावर पानांची संख्या किती असावी; या गोष्टी ती वनस्पती...191falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/jagatika-matsyavyavasaya-dina-world-fisheries-day--52053156https://api.spreaker.com/episode/52053156Fri, 16 Dec 2022 01:40:02 +0000Express Audioजगभरात मत्स्यव्यवसाय करणाऱ्यांकडून दरवर्षी २१ नोव्हेंबर हा ‘जागतिक मत्स्यव्यवसाय दिन’ म्हणून साजरा केला जातो. हा दिन साजरा करून सागरी परिसंस्था आरोग्यपूर्ण असावी आणि समुद्रात असणाऱ्या मत्स्य साठय़ांचा शाश्वत वापर व्हावा, यासाठी जनजागरण केले जाते.210falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/spanja-natural-sponge--52053157https://api.spreaker.com/episode/52053157Thu, 15 Dec 2022 01:40:02 +0000Express Audioस्पंजचा वापर आपण अनेक ठिकाणी करतो. हल्ली ते कृत्रिमरीत्या बनवले जातात. मात्र प्राचीन काळात ‘स्पंज’ हा रंध्री संघातील सागरी जीव स्नानासाठी वापरण्यात येत असे.198falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/motinirmitece-vijnana-science-of-pearl-making--52053529https://api.spreaker.com/episode/52053529Wed, 14 Dec 2022 01:30:02 +0000Express Audioशिंपल्यामधील प्राण्यासाठी मोती हे अनाहूतपणे आत घुसलेल्या वाळूच्या लहानशा कणापासून स्वरक्षण असले तरी आपल्यासाठी मात्र ते मौल्यवान प्राणिज रत्न आहे.187falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/macchimaranca-sastrajna-mitra-fisherman-scientist-friend-vinay-dattatraya-deshmukh--52053149https://api.spreaker.com/episode/52053149Tue, 13 Dec 2022 01:30:02 +0000Express Audioडॉ. विनय दत्तात्रय देशमुख हे हाडाचे वैज्ञानिक, तळमळीचे शिक्षक, अनेकांचे मार्गदर्शक मित्र आणि सच्चे मत्स्यप्रेमी होते.186falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/mase-januna-ghe-u-ya-mase-janun-gheuya-book-kandalvan-by-pratishthan--52053150https://api.spreaker.com/episode/52053150Mon, 12 Dec 2022 01:35:02 +0000Express Audioडॉ. विनय देशमुख आणि डॉ. नंदिनी देशमुख यांनी लिहिलेले आणि ‘कांदळवन प्रतिष्ठान’ने प्रकाशित केलेले ‘मासे जाणून घेऊया’ हे पुस्तक या विषयातील अनभिज्ञासाठी अत्यंत उपयुक्त माहिती रंजक पद्धतीने देणारे आहे.200falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/paksyanca-abhyasapurna-magova-salim-ali-indian-bird-expert--51987160https://api.spreaker.com/episode/51987160Fri, 09 Dec 2022 01:15:02 +0000Express Audioभारतातील पक्षीअभ्यासाची सुरुवात खऱ्या अर्थाने डॉ. सलीम अली यांच्या पासून झाली, असे मानले जाते.204falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/koticya-koti-uddane-flying-strength-of-birds--51987158https://api.spreaker.com/episode/51987158Thu, 08 Dec 2022 01:15:02 +0000Express Audioप्राणीसृष्टीत खऱ्या अर्थाने हवेत उडण्याची क्षमता केवळ पक्षी, वटवाघूळ आणि कीटक या तीनच प्रजातींमधे विकसित झाली आहे. 196falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/jaiva-abhiyantrikica-uttama-namuna-a-great-example-of-bio-engineering-among-bats--51987157https://api.spreaker.com/episode/51987157Wed, 07 Dec 2022 01:10:02 +0000Express Audioकीटकांमध्ये धावणे-पळणे, उडय़ा मारणे यासाठी पायांच्या तीन जोडय़ा आहेत, शिवाय उडण्यासाठी अतिरिक्त अवयव म्हणून पंखांच्या एक किंवा दोन जोडय़ा विकसित झाल्या आहेत. 187falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/akasata-jhepavatana-wings-movement-of-insect--51987156https://api.spreaker.com/episode/51987156Tue, 06 Dec 2022 01:10:02 +0000Express Audioकीटक हवेत उडताना पंखांची एका विशिष्ट लयीत आणि ठरावीक वेगाने हालचाल घडवून आणण्यासाठी वक्षाच्या (थोरॅक्स) आतल्या पृष्ठभागावर स्नायूंच्या जोडय़ा असतात. 189falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/phulapakharu-pakadu-naye-karana-do-not-catch-butterflies--51987155https://api.spreaker.com/episode/51987155Mon, 05 Dec 2022 01:20:02 +0000Express Audioफुलपाखरांचे पंख जेवढे आकर्षक विविध रंगांचे असतात तेवढेच ते नाजूकही असतात.183falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/antratantunci-nirmiti-catgut-threads-made-of-animals-intestine--51895478https://api.spreaker.com/episode/51895478Fri, 02 Dec 2022 01:55:01 +0000Express Audioआंत्रतंतू म्हणजेच कॅटगट या धाग्यांची निर्मिती प्राण्यांच्या आतडय़ापासून केली जाते.247falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/pranyancya-atadayaca-vaividhyapurna-vapara-diverse-use-animal-intestines--51895476https://api.spreaker.com/episode/51895476Thu, 01 Dec 2022 01:30:02 +0000Express Audioनिसर्गात जिथे जिथे उपयुक्तता दिसली, त्या त्या गोष्टींचा वापर मानवाने स्वत:च्या फायद्यासाठी अगदी प्राचीन काळापासून करून घेतल्याचे आपल्या लक्षात येते. अगदी मृत प्राण्यांच्या आतडय़ाचादेखील यास अपवाद नाही.201falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/katade-kamavane-mhanaje-kaya-what-is-tanning-process-of-animals-skin--51895480https://api.spreaker.com/episode/51895480Wed, 30 Nov 2022 01:30:02 +0000Express Audioकातडय़ावर विशिष्ट नैसर्गिक पदार्थाची प्रक्रिया केली तर ते कुजत तर नाहीच उलट टिकाऊ होते. तेव्हापासून कातडय़ावर अशा प्रकारची प्रक्रिया होऊ लागली. यालाच ‘कातडे कमावणे’ किंवा ‘टॅनिंग’ असे म्हटले जाते.225falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/andyacya-kavacaci-upayuktata-amazing-nature-usefulness-of-egg-shell--51895477https://api.spreaker.com/episode/51895477Tue, 29 Nov 2022 01:45:02 +0000Express Audioनिसर्गात अनेक आश्चर्यकारक गोष्टी आपल्याला आढळतात. पक्ष्यांच्या अंडय़ाचे कवच हीसुद्धा निसर्गातली अशीच एक आश्चर्यकारक गोष्ट आहे.224falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/bharatiya-carma-siksanasanstha-indian-institute-of-dermatology--51895479https://api.spreaker.com/episode/51895479Mon, 28 Nov 2022 01:40:02 +0000Express Audioजनावरांच्या कातडीवर प्रक्रिया करून त्याचे टिकाऊ चामडय़ात रूपांतर करण्याचा शोध हा मानवाच्या काही अद्वितीय निर्मितींपैकी एक आहे.212falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/mahasagaranci-nirmiti-formation-of-the-oceans--51895442https://api.spreaker.com/episode/51895442Fri, 25 Nov 2022 01:30:02 +0000Express Audioपृथ्वीची उत्पत्ती झाली तेव्हापासूनच महासागर अस्तित्वात आले असे कुणाला वाटत असेल, तर ते मात्र चुकीचे आहे.199falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/jivasmanci-nirmiti-formation-of-fossils--51895443https://api.spreaker.com/episode/51895443Thu, 24 Nov 2022 01:35:02 +0000Express Audioकोटय़वधी वर्षांपूर्वी जे प्राणी आणि वनस्पती पृथ्वीतलावर अस्तित्वात होते, त्यांचे अवशेष खडकांमध्ये जतन होऊ शकतात. त्या अवशेषांना जीवाश्म म्हणतात.201falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/ratne-ani-tyance-ranga-gems-and-their-colours--51895438https://api.spreaker.com/episode/51895438Wed, 23 Nov 2022 01:30:02 +0000Express Audioरत्न म्हणजे अत्यंत दुर्मीळ, नेत्रदीपक सौंदर्य असणारी आणि टिकाऊ अशी नैसर्गिक वस्तू होय.186falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vandana-siva-gandhi-opha-grena-grain-environmentalist-vandana-shiva--51895441https://api.spreaker.com/episode/51895441Tue, 22 Nov 2022 01:35:02 +0000Express Audioअनेक पुरस्कारांनी सन्मानित झालेल्या वंदना शिवा यांना २००३ मध्ये टाइम्स मासिकाने पर्यावरण नायिका ही उपाधी देऊन गौरविले आहे.192falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/maharastratala-kala-katala-rare-basalt-rock-in-maharashtra--51895437https://api.spreaker.com/episode/51895437Mon, 21 Nov 2022 01:30:01 +0000Express Audioकाळय़ा कातळाची गणती भक्कम पाषाणात होत असल्यामुळे ऐतिहासिक काळापासून आपल्याकडे तो बांधकामासाठी वापरला जातो.208falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisargace-dene-cumbaka-nature-human-history-life-magnetic-substance--51735457https://api.spreaker.com/episode/51735457Fri, 18 Nov 2022 05:30:02 +0000Express Audioमानवी इतिहासात डोकावले तर निसर्गातून अगणित गोष्टी आपल्याला मिळाल्याचे लक्षात येईल. निसर्गाने आपले जीवन समृद्ध केले आहे.202falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/dhulice-vadala-dust-storm-through-the-arabian-sea--51735458https://api.spreaker.com/episode/51735458Thu, 17 Nov 2022 05:30:01 +0000Express Audioया वर्षांच्या सुरुवातीलाच महाराष्ट्राने धुळीचे वादळ अनुभवले. पाकिस्तानातून हे वादळ अरबी समुद्रामार्गे गुजरात आणि मग महाराष्ट्रापर्यंत पोहोचले.220falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/utkranti-ani-entropi-second-law-of-thermodynamics-law-of-entropy--51735455https://api.spreaker.com/episode/51735455Wed, 16 Nov 2022 05:30:01 +0000Express Audioपृथ्वीवर गेली कोटय़वधी वर्षे उत्क्रांतीचा प्रवाह सतत वाहतो आहे. त्यातूनच इथे जीवसृष्टीच्या रूपाने निसर्गाचा पसारा निर्माण झाला.218falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/paryavaranasnehi-pavana-urjevara-prasnacinha-environment-friendly-wind-energy--51735456https://api.spreaker.com/episode/51735456Tue, 15 Nov 2022 06:50:01 +0000Express Audioदैनंदिन व्यवहारात ऊर्जेची गरज जसजशी वाढायला लागली तसतसे मानवाने अनेक नवनवीन ऊर्जास्रोत शोधून काढले.209falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/japuna-taka-pa-ula-jara-safe-shelter-with-wood-and-mud-building-structure--51735454https://api.spreaker.com/episode/51735454Tue, 15 Nov 2022 05:47:37 +0000Express Audioनिसर्गाने मानवाला लाकूड आणि मातीच्या साहाय्याने सुरक्षित निवारा दिला तर विज्ञानाने एक पाऊल पुढे टाकत सिमेंट विटांचे पक्के घर दिले.203falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/satanura-yethila-mahakaya-khodaca-jivasma-giant-trunk-fossil-from-satnur--51735343https://api.spreaker.com/episode/51735343Tue, 08 Nov 2022 05:30:01 +0000Express Audioआज ज्या प्रदेशाला आपण भारतीय द्वीपकल्प म्हणतो तो फार प्राचीन काळी गोंडवनलँड नावाच्या महाखंडाचा भाग होता. उत्तरेकडचा गाळाचा मैदानी प्रदेश आणि हिमालय पर्वत तेव्हा अस्तित्वातही नव्हते.192falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/lukalukanara-kajava-know-about-fireflies--51735342https://api.spreaker.com/episode/51735342Mon, 07 Nov 2022 05:30:01 +0000Express Audioमान्सूनच्या सुरुवातीला पावसाच्या चार-पाच प्रदीर्घ सरीनंतर होणारे काजव्यांचे आगमन पाहून आपणास रात्री चांदण्याने फुललेला आसमंतच भूतलावर आला आहे की काय असा भास होतो. काजवा हा लहान भुंग्यासारखा, माणसास निरुपद्रवी असणारा कीटक. ध्रुवीय प्रदेश वगळता जगभरात...195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/gondavanalamda-navace-rahasya-gondwanaland-mystery--51735341https://api.spreaker.com/episode/51735341Fri, 04 Nov 2022 05:30:02 +0000Express Audioफार पूर्वी दक्षिण गोलार्धात गोंडवनलँड नावाचे महाखंड होते. पण हे गोंडवनलँड नाव आले कुठून? आणि त्या महाखंडाला हे नाव दिले कोणी? भारतात लोहमार्गावरून पहिली प्रवासी गाडी १६ एप्रिल १८५३ रोजी बोरीबंदर ते ठाणे या मार्गावर धावल्यानंतर आपल्याकडे लोहमार्गाच्या...200falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/asahi-eka-mrtyu-sohala-interesting-information-about-fireflies--51735239https://api.spreaker.com/episode/51735239Thu, 03 Nov 2022 05:30:02 +0000Express Audioकाजव्यांच्या लुकलुकण्यामागे मोठे विज्ञान आहे. या कीटकाच्या शेपटीकडील शेवटच्या दोन घडय़ांच्या निमुळत्या भागात म्हणजेच पोटाखाली प्रकाशमय पेशी असतात. या पेशीमध्ये ल्यूसिफेरीन नावाचे एक प्रथिन असते. या प्रथिनावर ल्यूसिफेरेज या विकराची क्रिया होते. यासाठी...191falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/pengvinaci-utkranti-interesting-facts-about-penguins--51735238https://api.spreaker.com/episode/51735238Wed, 02 Nov 2022 05:30:01 +0000Express Audioपक्ष्यांचे पंख हे आकाशात भरारी घेण्यासाठीच असतात. वटवाघूळ हा सस्तन प्राणी असला तरी त्याचे पंख इतर पक्ष्यांच्या पंखांप्रमाणे उडण्याचेच कार्य करतात. विमान निर्मितीचे बीज पक्षी, त्याचे निमुळते शरीर आणि या दोन पंखांमध्येच रुजलेले आहे. मात्र ध्रुवीय...195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/pratyeka-saleta-vedhasala-observatory-in-every-school--51595899https://api.spreaker.com/episode/51595899Tue, 01 Nov 2022 05:30:02 +0000Express Audioकोणतीही संकल्पना ही कानांनी ऐकून, डोळय़ांनी पाहून समजते त्यापेक्षाही प्रत्यक्ष कृती किंवा सहभागातून अधिक चांगली समजते. या मूलभूत तत्त्वावर आधारित हवामानासंबंधीचे प्राथमिक ज्ञान शालेय विद्यार्थ्यांना देणे गरजेचे आहे.197falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sajivantila-cumbakatva-animal-magnetism-research-by-american-scientist-william-keaton--51595898https://api.spreaker.com/episode/51595898Mon, 31 Oct 2022 05:30:01 +0000Express Audioअनेक प्राण्यांच्या शरीरात चुंबकत्व आढळते. कबुतरे, देवमासे, डॉल्फिन, मधमाशा; एवढेच काय पण; मानवी शरीरातसुद्धा चुंबकीय पदार्थ असतात. या चुंबकीय पदार्थाचा उपयोग हे प्राणी होकायंत्रासारखा दिशा ओळखण्यासाठी करतात.209falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/mumba-ica-bedukaprastara-indobatrachus-pusillus-frog-fossils-found-mumbai--51595897https://api.spreaker.com/episode/51595897Tue, 25 Oct 2022 05:30:01 +0000Express Audioएक आंतरसोपानीय प्रस्तर मुंबईच्या मलबार हिलच्या उतारावर सापडतो. त्यात बेडकाच्या एका छोटय़ाशा जातीचे जीवाश्म आढळतात. या प्रस्तरात बेडकाचे जीवाश्म मिळतात म्हणून या प्रस्तराला ‘मुंबईचा बेडूकप्रस्तर’ असे नाव मिळाले आहे. या बेडकाचे वैज्ञानिक नाव आहे...196falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/paryavarana-ani-jivasma-environment-and-fossils--51595896https://api.spreaker.com/episode/51595896Mon, 24 Oct 2022 05:30:01 +0000Express Audioजीवाश्म खडकात आढळतात, म्हणून जीवाश्मांचा अभ्यास भूविज्ञानात करतात. पण जीवाश्म हे सजीवांचे अवशेष असल्याने त्यांचा अभ्यास जीवविज्ञानातही करतात. म्हणूनच पुराजीवविज्ञानाला, म्हणजे जीवाश्मांचा अभ्यास करणाऱ्या विज्ञानशाखेला, भूविज्ञान आणि जीवविज्ञान यांच्या...205falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/dagadi-ayudhe-prathama-koni-tayara-keli-who-made-stone-weapons-first--51595884https://api.spreaker.com/episode/51595884Fri, 21 Oct 2022 05:30:01 +0000Express Audioमानवाच्या ज्या कोणत्या समूहाने ती दगडाची आयुधे तयार केली होती, त्या समूहाची प्राचीनता किमान सात लाख वर्षे असावी, असा निष्कर्ष बूश द पर्थ यांच्या संशोधनातून निघतो.200falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/jadava-mola-i-payenga-jadav-molai-payeng-forest-man-of-india--51536372https://api.spreaker.com/episode/51536372Thu, 20 Oct 2022 05:30:02 +0000Express Audioआसाममधील ‘मिसिंग’ या आदिवासी जमातीत १९६३ मध्ये जन्मलेल्या आणि वयाच्या सोळा-सतराव्या वर्षांपासून सातत्याने वनीकरण करणाऱ्या जादव मोलाई पायेंग यांना ‘फॉरेस्ट मॅन ऑफ इंडिया’ असे म्हटले जाते.197falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/prthvi-haca-motha-cumbaka-amazing-magnetic-power-of-earth--51536369https://api.spreaker.com/episode/51536369Wed, 19 Oct 2022 05:30:02 +0000Express Audioप्राचीन काळापासूनच चुंबक आणि त्याचे गुणधर्म याविषयी मानवाच्या मनात औत्सुक्य आहे. चुंबकाच्या आश्चर्यकारक गुणधर्माबद्दल लोकांमध्ये अनेक गैरसमज होते. पृथ्वीच्या उत्तरेकडे एक प्रचंड मोठा लोखंडी पर्वत असावा आणि त्यामुळेच चुंबकसूची उत्तर दिशेकडे आकर्षित...190falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/bhojapatra-te-kagada-bhojpatra-information-of-himalayan-birch-trees--51533581https://api.spreaker.com/episode/51533581Tue, 18 Oct 2022 05:30:02 +0000Express Audioमानव हा निसर्गाचाच एक अविभाज्य घटक आणि त्याच्या लेखनकलेशी जोडला गेलेला भोजपत्र हा वृक्षसुद्धा निसर्गाचा भाग. मानवी भावना, विचार शब्दरूप घेऊन या वृक्षाच्या पातळ मृदू सालीवर सहज उमटत गेल्या. आजही तो ठेवा संस्कृत साहित्याच्या रूपात उपलब्ध आहे.194falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/boru-te-bolapena-sthityantare-boru-wooden-writing-instrument-invention-of-the-ballpoint-pen--51533582https://api.spreaker.com/episode/51533582Mon, 17 Oct 2022 05:30:02 +0000Express Audioनिसर्गाने माणसाला त्याच्या मनातील विचार नोंदवून ठेवण्यास भोजपत्राची पांढरी पातळ साल दिली. त्यावर लिखाण करण्यासाठी ‘बोरू’च्या रूपात लेखनसाहित्यसुद्धा निसर्गानेच दिले.181falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/himayugatila-mothaya-singance-kalavita-fact-about-irish-elk-giant-irish-deer-in-ice-age--51533580https://api.spreaker.com/episode/51533580Fri, 14 Oct 2022 05:30:01 +0000Express Audioजे शेवटचे हिमयुग होऊन गेले, त्यात सध्या हयात असणाऱ्या सस्तन प्राण्यांचे पूर्वज अस्तित्वात होते. त्यातले काही आपल्या अवतीभोवती असणाऱ्या आजच्या प्राण्यांपेक्षा आकाराने मोठे होते. त्यांच्या जीवाश्मांवरून वैज्ञानिकांनी त्यांच्याविषयीची अत्यंत विश्वासार्ह...182falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/cumbakiya-dagada-direction-showing-magnetic-force--51463364https://api.spreaker.com/episode/51463364Thu, 13 Oct 2022 05:30:02 +0000Express Audioनेहमी उत्तर दिशा दाखवणारे चुंबकसूचीचे टोक अचानक दक्षिण दिशा दाखवायला लागले तर? तुम्हाला ही एखाद्या परीकथेत शोभणारी अद्भूत घटना वाटेल. पण पृथ्वीचे चुंबकीय बल झुगारणारे दगड संशोधकांना सापडले आहेत.198falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/katha-kadavanci-gavaci-water-conservation-work-in-kadavanchi-village--51463363https://api.spreaker.com/episode/51463363Wed, 12 Oct 2022 05:30:01 +0000Express Audioमहाराष्ट्र राज्यात सुमारे १५० गावांमध्ये चांगल्या प्रकारे जलसंधारणाचे काम झाले आहे. जालना जिल्ह्यातील कडवंची हे गाव त्यापैकी एक. मुख्य म्हणजे जलसंधारणाचे काम झाल्यामुळे जे अतिरिक्त पाणी उपलब्ध झाले आहे, ते सर्व गावकऱ्यांनी वाटून घेण्याची प्रथा येथे...177falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/panyace-niyojana-dona-yasogatha-proper-planning-of-stored-water-by-farmers--51463360https://api.spreaker.com/episode/51463360Tue, 11 Oct 2022 05:25:20 +0000Express Audioसाठवलेल्या पाण्याचे योग्य नियोजन करणे, हा फार कळीचा मुद्दा आहे. ते योग्य प्रकारे केले तर किती फायदा होतो, त्याच्या या दोन यशोगाथा.184falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/kelyane-hota-ahe-re-tree-plantation-in-anandvan--51463362https://api.spreaker.com/episode/51463362Fri, 07 Oct 2022 05:30:01 +0000Express Audioझाडे हवेतील कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेऊन ऑक्सिजन देतात, जमिनीची धूप थांबवतात, आपल्याला सावली देतात, अनेक पक्ष्यांना आश्रय देतात, फुलाफळांपासून ते जैवभारापर्यंत अनेक उत्पादने देतात. हे सगळे फायदे लक्षात घेऊन तरी मानवाने झाडांची लागवड केली पाहिजे आणि...184falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/dona-nadyanca-ajaba-sangama-river-confluence-amazon-and-negro-rivers-meet-in-brazil--51463361https://api.spreaker.com/episode/51463361Thu, 06 Oct 2022 05:30:02 +0000Express Audioदोन नद्यांचा संगम होऊन त्या एकत्र वाहणे ही काही नवलाची गोष्ट नाही. ब्राझीलमध्ये अशाच दोन नद्यांचा संगम होतो, पण त्यांचे प्रवाह मात्र अनेक किलोमीटपर्यंत वेगवेगळे दिसतात.188falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/ela-i-di-ca-kajava-invention-of-light-emitting-diode--51413226https://api.spreaker.com/episode/51413226Wed, 05 Oct 2022 05:30:02 +0000Express Audioरोषणाईच्या जगतात क्रांती घडवणाऱ्या ‘लाईट एमिटिंग डायोड’चा (एल.ई.डी.चा) शोध १९६२मध्ये लागला. शास्त्रज्ञांच्या अथक परिश्रमाने त्यात सुधारणा होत आजचा रंगीबेरंगी, प्रदूषणविरहित, टिकाऊ, निमिषार्धात चालू बंद होणारा असा बहुगुणी एल.ई.डी. आपल्याला मिळाला.200falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/valavice-varula-ani-sopinga-mola-termite-mound--51413225https://api.spreaker.com/episode/51413225Tue, 04 Oct 2022 09:07:42 +0000Express Audioनिसर्गाच्या उत्कृष्ट वास्तुशिल्पज्ञांपैकी एक म्हणजे किडा वर्गातील वाळवी. वाळवीच्या वसाहती असलेले वारूळ वास्तुशिल्पाचा उत्कृष्ट नमुना म्हणून ओळखले जाते.193falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vatanauka-information-about-airship--51413227
हवेत तरंगत प्रवास करण्याचा मानवाचा यशस्वी प्रयत्न म्हणजे वातनौका (एअरशिप). वातनौका म्हणजे हवेत उडणारे जहाज, विमान नव्हे! या वाहनप्रकाराचा वापर १९व्या शतकात प्रचलित होता.]]>https://api.spreaker.com/episode/51413227Mon, 03 Oct 2022 05:30:02 +0000Express Audioवातनौका | Information About Airship हवेत तरंगत प्रवास करण्याचा मानवाचा यशस्वी प्रयत्न म्हणजे वातनौका (एअरशिप). वातनौका म्हणजे हवेत उडणारे जहाज, विमान नव्हे! या वाहनप्रकाराचा वापर १९व्या शतकात प्रचलित होता.
हवेत तरंगत प्रवास करण्याचा मानवाचा यशस्वी प्रयत्न म्हणजे वातनौका (एअरशिप). वातनौका म्हणजे हवेत उडणारे जहाज, विमान नव्हे! या वाहनप्रकाराचा वापर १९व्या शतकात प्रचलित होता.]]>204falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/bleka-pleneta-puraskara-black-planet-award--51413228https://api.spreaker.com/episode/51413228Fri, 30 Sep 2022 05:30:01 +0000Express Audioपर्यावरण, निसर्ग आणि जैवविविधतेवर आघात करून त्यांचा नाश करणाऱ्या राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय उद्योग समूहांस प्रतिवर्षी जर्मनीमध्ये आमंत्रित करून आपल्या कार्यपद्धतीने हरित वसुंधरेला काळपट केल्याबद्दल त्यांना ‘ब्लॅक प्लॅनेट’ पुरस्काराने गौरविले जाते.199falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/resami-kolistaka-life-cycle-of-silkworm--51413224https://api.spreaker.com/episode/51413224Thu, 29 Sep 2022 05:44:09 +0000Express Audioलोखंड किंवा केवलारपेक्षाही मजबूत, अतिशय हलके व लवचीक, न भिजणारे, बुरशी किंवा कुठल्याही सूक्ष्म जिवाणूंचा परिणाम न होणारे, नैसर्गिकरीत्या विघटन होणारे असे कोळय़ाचे रेशीम, शास्त्रज्ञांचे लक्ष न वेधते तरच नवल.191falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vrksa-khodanvarila-rangapancami-tree-protection-color--51329901https://api.spreaker.com/episode/51329901Wed, 28 Sep 2022 10:36:13 +0000Express Audioनिसर्ग आणि विज्ञानाचा अनोखा संगम असलेली ही वृक्ष संरक्षणाची ही पद्धत फक्त भारतीय उपखंडातच वापरली जाते हे विशेष आहे.203falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sahyadrici-arta-haka-sahyadrichi-aart-haak-book-by-madhav-gadgil--51329899https://api.spreaker.com/episode/51329899Tue, 27 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audio‘सह्याद्रीची आर्त हाक’ हे डॉ. माधवराव गाडगीळ यांनी लिहिलेले पुस्तक नुकतेच ‘वनराई’ प्रकाशनाने प्रकाशित केले आहे. लेखकाने केंद्र सरकारला २०११ मध्ये सादर केलेल्या पश्चिम घाट अहवालाचे हे मराठीतील संक्षिप्त रूपच आहे.202falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/lala-barpha-red-ice-on-antarctica--51329900https://api.spreaker.com/episode/51329900Mon, 26 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioअंटाक्र्टिकावर लाल रंगाचा बर्फ आढळून आला आहे. ही बर्फ पृष्ठभागावर झालेली एकपेशीय लाल रंगाच्या शैवालाची वाढ आहे. लाल रंगाची शैवाले ही इतर शैवालांप्रमाणेच बर्फाळ प्रदेशात, ओलसर जमिनीवर किंवा समुद्राच्या, नद्यांच्या, तलावांच्या पाण्यातही दृष्टीस पडतात.202falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/jhupakedara-sepatica-sastrajna-squirrels-important-to-the-environment--51329898https://api.spreaker.com/episode/51329898Fri, 23 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioशास्त्रज्ञांचा विसरभोळेपणा आणि त्यातून लागलेले विविध शोध विज्ञानास नवीन नाहीत पण एका चिमुकल्या प्राण्याच्या विसरभोळेपणामधून अ‍ॅमेझॉनचे घनदाट जंगल तयार झाले आहे. यावर तुमचा विश्वास बसत नाही ना? पण हे सत्य आहे आणि हे साध्य झाले आहे आपल्या झुपकेदार...187falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/lonara-sarovara-lonar-dam-lake-geological-cultural-monument--51329897https://api.spreaker.com/episode/51329897Thu, 22 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioबुलढाणा जिल्ह्यातील लोणार हे उल्कापातामुळे निर्माण झालेले बेसाल्ट खडकातील आशिया खंडातील पहिले आणि जगातील तिसरे सरोवर आहे. हे भारताचे भूशास्त्रीय सांस्कृतिक स्मारक म्हणून जाहीर झाले आहे.191falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisargatila-sthapatya-aviskara-nature-attractions-in-meghalaya--51225221https://api.spreaker.com/episode/51225221Wed, 21 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioपृथ्वीवरचे सर्वात आद्र्र ठिकाण म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या मेघालयात खासी आणि जैतिया टेकडय़ांच्या विस्तृत डोंगराळ भागात वृक्षांच्या मुळांपासून तयार झालेले अद्भुत पूल पाहायला मिळतात.192falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/a-iskrimaca-asvada-savakasa-ghya-now-you-can-enjoy-your-favorite-ice-cream-slowly--51225218https://api.spreaker.com/episode/51225218Tue, 20 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioआईस्क्रीम आवडत नाही, अशी व्यक्ती विरळच! मात्र खवय्यांना आईस्क्रीम आरामात, आस्वाद घेत घेत ते खावे, असे कितीही वाटत असले तरी ते शक्य होत नाही; कारण आईस्क्रीम वितळून त्याचे चिकट ओघळ हातावर येण्याची भीती! आता यावरही उपाय आहे बरं का. केळय़ाच्या खोडातील...208falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/matice-vijnana-soil-science-process-of-soil-formation--51225219https://api.spreaker.com/episode/51225219Mon, 19 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioआपण मूठभर माती हातात घेतो तेव्हा त्या मुठीमध्ये शेकडो वर्षे बंद झालेली असतात, या मातीने कितीतरी वादळे, कडक उन्हाळे, मुसळधार पाऊस, गोठवणारी थंडी, पाहिलेली असते तेव्हाच तर तिला हे मूर्त स्वरूप प्राप्त झालेले असते.197falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/haravaleli-saduci-mati-shadu-soil-information--51225220https://api.spreaker.com/episode/51225220Sat, 17 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioनिसर्गात वाहत्या नदीकाठी मिळणाऱ्या शाडूपासून मूर्ती निर्माण करण्याला शेकडो वर्षांची परंपरा आहे. नैसर्गिक रंग वापरलेली शाडूची मूर्ती लहान असावी आणि उत्सव संपल्यानंतर तिचे नदीच्या वाहत्या पाण्यात विसर्जन करावे, ही परंपरा होती. शाडूचे एक वैशिष्टय़ म्हणजे...188falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/ranici-baga-ranichi-baug-garden-zoo-plant-garden-nature--51225217https://api.spreaker.com/episode/51225217Fri, 16 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioमुंबईतल्या राणीच्या बागेला म्हणजेच जिजाबाई उद्यानाला नुकतीच १५० वर्षे पूर्ण झाली. येथील प्राणिसंग्रहालय आणि वनस्पती उद्यान या दोन्हीचा उपयोग अनेक जण गेली कित्येक वर्षे निसर्ग शिक्षणासाठी करत आहेत.210falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nate-janmantarice-rebirth-story-hole-insect-blastophaga-species--51171086https://api.spreaker.com/episode/51171086Thu, 15 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioही कथा आहे किमान सात लाख वर्षांपासून चालत आलेली! मोरेसी कुलातील झाडांची आणि सुईच्या छिद्रापेक्षाही लहान असणाऱ्या कीटक, वरट किंवा केंबरे (ब्लॅस्टोफॅगा प्रजातीतील जाती) यांच्या सहजीवनाची!195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vrksance-vaya-how-do-we-count-age-of-tree--51171083https://api.spreaker.com/episode/51171083Wed, 14 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioवृक्षाला जन्मतारीख असते का? हो असते, जर त्याचे शास्त्रीय पद्धतीने रोपण केले आणि त्याचबरोबर नामकरण आणि रोपण तारीख लिहिली तरच. काळजी घेतलेल्या या वृक्षाचे वय कालांतराने आपण सहज सांगू शकतो.184falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/naisargika-koka-destructive-distillation-of-coal--51171084https://api.spreaker.com/episode/51171084Tue, 13 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioलोखंडाच्या धातुकापासून लोखंड तयार करण्यासाठी वापरण्यात येणाऱ्या झोतभट्टीत लोखंडाच्या धातुकाबरोबर चुनखडकाचे तुकडे आणि कोक एकत्र करून तापवतात. त्यासाठी लागणारा कोक दगडी कोळशावर किंवा खनिज तेलावर विशिष्ट प्रक्रिया करून तयार करतात. त्या प्रक्रियेला भंजक...183falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/kandyacya-salinsarakha-katala-western-ghats-mountains-rocks-in-gorge-of-the-sahyadri-mountains--51171085https://api.spreaker.com/episode/51171085Mon, 12 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioमहाराष्ट्रासह दख्खनच्या पठारावर पाच लक्ष चौरस किलोमीटर क्षेत्रात ज्वालामुखीजन्य कातळ आढळतो. सुमारे साडेसहा कोटी वर्षांपूर्वी लाव्हारसाचे थरावर थर ओतले गेल्याने या खडकांची चळत तयार झाली. सह्य़ाद्री पर्वताच्या कोणत्याही घाटात या खडकांच्या चळतीची भव्यता...189falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/bharatiya-dagadi-kolasaci-janmakatha-history-of-coal-in-india--51171087https://api.spreaker.com/episode/51171087Fri, 09 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioभारतातील दगडी कोळशाचे महत्त्वाचे साठे सुमारे २८ कोटी वर्षांपूर्वी निर्माण झाले; तेव्हा नुकतेच एक हिमयुग होऊन गेले होते.198falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/asihi-eka-prayogasala-university-of-arizona-laboratory-of-tree-ring-research--51075068https://api.spreaker.com/episode/51075068Thu, 08 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioविज्ञान प्रयोगशाळा म्हणजे विविध रसायनांनी केलेली गर्दी, त्यांचा दर्प, काचपात्रे, परीक्षानळय़ा, प्रयोगांसाठी इतर उपयुक्त साहित्य आणि त्यात गुंतून गेलेले पांढऱ्या शुभ्र अ‍ॅप्रनमधील धीरगंभीर चेहऱ्याचे शास्त्रज्ञ, असे काहीसे चित्र आपल्या डोळय़ांसमोर उभे...183falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vijela-jaminivara-ananara-patanga-invention-of-the-lightning-rod-by-benjamin-franklin--51075067https://api.spreaker.com/episode/51075067Wed, 07 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioआकाशातील ढग हे विद्युतप्रभारित असल्याचे स्पष्ट झाल्यानंतर फ्रँकलिन यांनी १७५३ साली विद्युतनिवारकाची कल्पना मांडली.182falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vanavyamagace-vijnana-reasons-behind-wildfires--51075066https://api.spreaker.com/episode/51075066Tue, 06 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioनैसर्गिकरीत्या वणवे लागण्याचे प्रमाण तसे खूपच कमी आहे. बहुतेक वेळा मानवी दुष्कृत्ये आणि निष्काळजीपणा यांमुळे वणवे लागल्याचे आढळते. अगदी अ‍ॅमेझॉनच्या वर्षांवनांमध्येसुद्धा मानवी कृत्यांमुळेच वणवे लागल्याचे आता उघड झाले आहे.191falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vrksa-khodamadhila-nondavahi-registration-measure-of-tree--51075065https://api.spreaker.com/episode/51075065Mon, 05 Sep 2022 07:58:24 +0000Express Audioपूर्ण वाढ झालेल्या खोडाचा आडवा छेद ही वाढचक्रे दाखवितो, मात्र ती बघण्यासाठी तुम्हाला लाकूड कटाई यंत्राने आडवी कापलेली ओंडकी पाहावयास हवी. सूक्ष्म निरीक्षण करताना आपणास दिसेल की त्या ओंडक्याचा मध्य गाभा घट्ट लालसर आहे आणि त्याभोवती सारख्या अंतरावर...184falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sodha-eka-krantica-revolution-growth-cycles--51075052https://api.spreaker.com/episode/51075052Thu, 01 Sep 2022 05:30:02 +0000Express Audioचिली या राष्ट्राची राजधानी असलेल्या ‘सांतीआगो’ या शहरामधील एका उद्यानात असलेल्या प्रचंड मोठय़ा पुरातन देवदार वृक्षावर प्रयोग करताना शास्त्रज्ञांनी त्याच्या खोडाच्या मध्य गाभ्यापासून बाहेरच्या कडेपर्यंत विशिष्ट प्रकारच्या कमी जाडीच्या ड्रिल मशीनद्वारे...194falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/garanca-pa-usa-fact-about-hailstorm--51004507https://api.spreaker.com/episode/51004507Wed, 31 Aug 2022 05:30:03 +0000Express Audioगारा पडणे ही जरी नैसर्गिक घटना असली तरी तिच्या वेगवेगळय़ा आकारांमागील कारणांचा विज्ञानाने वेध घेतला आहे. अतिथंड वातावरणामधून येणारा पाऊस त्यांच्या थेंबांमधून गारेमध्ये रूपांतरित होतो अर्थात हे शक्य असते जेव्हा वारा शांत असतो. काही वेळा पावसाचे थेंब...184falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisarga-raksanaci-yatra-bird-lover-kiran-purandare-experience-at-nagzira-sanctuary--51004509https://api.spreaker.com/episode/51004509Tue, 30 Aug 2022 05:30:02 +0000Express Audioनिसर्गाचे देणे निसर्गातच राहून निसर्गाला परत करण्याचा ध्यास असणाऱ्या काही मोजक्या निसर्गवेडय़ांपैकी एक म्हणजे किरण पुरंदरे. निसर्गाच्या सान्निध्यात राहून त्याचा मनमुराद आनंद घेणे आणि निसर्ग निरीक्षणाच्या जोरावर इतरांनाही आपल्याबरोबर त्या दुनियेत घेऊन...200falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/barnakalsaca-gonda-barnacle-ocean-animals-facts--51004508https://api.spreaker.com/episode/51004508Mon, 29 Aug 2022 05:30:02 +0000Express Audioसागरी सजीव बार्नाकल्स झटदिशी वाळेल असे सिमेंटसारखे रसायन तयार करू शकतात. हा सर्वात शक्तिशाली नैसर्गिक गोंद आहे. पाच हजार पौंड/ चौरस इंच इतका ताण घेण्याची क्षमता या गोंदात असते.191falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/jivanu-ani-kamkritamadhila-bhega-quality-homes-in-modern-style-self-healing-concrete-materials--51004506https://api.spreaker.com/episode/51004506Fri, 26 Aug 2022 05:30:02 +0000Express Audioकाँक्रीट/ सिमेंटमधील सूक्ष्म भेगा भरून काढण्यासाठी जिवाणूंचा वापर करता येऊ शकतो, हे सूक्ष्मजीवशास्त्रज्ञ जाणतात. डोळय़ांना सहज न दिसणाऱ्या काँक्रीटमधील भेगांमध्ये पोहोचण्यासाठी हे जिवाणू उत्कृष्ट माध्यम आहेत. भिंतींमध्ये मुरणाऱ्या पाण्याला रोखणे आणि...174falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/bitaca-pinjara-root-cause-behind-the-earthy-smell-of-soil--51004505https://api.spreaker.com/episode/51004505Thu, 25 Aug 2022 05:30:03 +0000Express Audioमलेरिया, पिवळा आजार हे संसर्गजन्य आजार निर्माण करणाऱ्या डासांना आता आपण बिटाच्या गुलाबी पिंजऱ्यात सहज बंद करून नष्ट करू शकतो. निसर्ग आणि विज्ञान एकत्र आल्यावर काय चमत्कार होऊ शकतात, याचे हे उत्कृष्ट उदाहरण आहे.192falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/himanadya-vacavu-ya-prevent-glaciers-from-melting--50926412https://api.spreaker.com/episode/50926412Wed, 24 Aug 2022 05:30:02 +0000Express Audioहिमनद्यांचे एक महत्त्वाचे कार्य म्हणजे पृथ्वीवर पडणारा सूर्यप्रकाश आपल्या श्वेतकांतीवरून परावर्तित करणे. या परावर्तनामुळे पृथ्वीचे तापमान मर्यादित राहते. हिमनद्या जसजशा आक्रसत आहेत, तसतसा सूर्याचा अधिकाधिक प्रकाश पृथ्वी शोषून घेत आहे आणि त्यातून...195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/kutuhala-pradusana-ani-amla-varsam-pollution-and-acid-rain-facts--50926409https://api.spreaker.com/episode/50926409Tue, 23 Aug 2022 10:27:39 +0000Express Audioआम्लयुक्त पाणी जेव्हा जमिनीवर पडते तेव्हा ते ओढे, नदी, नाले यांच्यातून वाहात जाऊन जलाशयांत जमा होते. यावेळी तेथील अल्कधर्मी क्षारांशी त्याचा संपर्क आला की पाण्यातील आम्लाचे उदासीनीकरण होते. त्यामुळे पावसाच्या पाण्याची आम्लता कमी असेल आणि मातीत...190falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sugandha-matica-fragrance-of-soil--50926410https://api.spreaker.com/episode/50926410Sat, 20 Aug 2022 06:20:02 +0000Express Audioतप्त उन्हाळा, तापलेली भेगाळलेली शेतजमीन हे ग्रामीण भागामधील निसर्गचित्र मान्सूनच्या पहिल्याच पावसाने पूर्ण बदलून वातावरण सुगंधी होऊन जाते, मग मनात कुतूहल निर्माण होते, काय आहे हा गंध? तो पहिल्याच पावसात का? या निसर्ग प्रक्रियेमध्ये काही विज्ञान आहे...196falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/kandalavananca-adhara-mangrove-forests--50926411https://api.spreaker.com/episode/50926411Fri, 19 Aug 2022 06:25:02 +0000Express Audioकांदळवने ही किनारी प्रदेशांचे त्सुनामी, वादळे व जमिनीची धूप यापासून संरक्षण करणारे तटरक्षक आहेत. कांदळवनांची कार्बन डायऑक्साइड वायू शोषण्याची क्षमता इतर वनांपेक्षा सहापटीने अधिक आहे. मासे, खेकडे, शिंपले आणि इतर निमखाऱ्या पाण्यातील प्राण्यांसाठी ही वने...192falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sagari-sastrajna-bomana-phramaji-chapagara-marine-scientist-boman-framji-chhapgar--50926408https://api.spreaker.com/episode/50926408Thu, 18 Aug 2022 06:25:01 +0000Express Audioबोमन फ्रामजी छापगर यांनी सागरी अणुउत्सर्जनाचा या परिसंस्थेवर होणारा परिणाम थेट निवृत्तीपर्यंत अभ्यासला. त्यातून ‘सागरी कर्करोगतज्ज्ञ’ म्हणून त्यांची ख्याती जगभर पसरली. अमेरिकेतील वॉशिंग्टन डी. सी. मधील जगद्विख्यात ‘स्मिथसोनिअन’ संस्थेच्या निसर्ग...212falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/jambhya-pasanaci-nirmiti-red-laterite-stone-manufacturers-jambha-stone-production--50850663https://api.spreaker.com/episode/50850663Wed, 17 Aug 2022 06:25:02 +0000Express Audioकोकणात बऱ्याच ठिकाणी, आणि घाटावरही काही ठिकाणी काळय़ा कातळावर ऊन, वारा, पाऊस यांचा परिणाम होऊन निर्माण झालेला जांभा पाषाण काळय़ा कातळाच्या जोडीने आढळतो.186falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/maulyavana-ambaragrisa-information-about-ambergris--50850668https://api.spreaker.com/episode/50850668Tue, 16 Aug 2022 11:30:02 +0000Express Audioअंबरग्रिस म्हणजेच ‘स्पर्म व्हेल’ या प्रजातीच्या देवमाशांनी उत्सर्जित केलेला पदार्थ. प्राचीन काळापासून, म्हणजेच एक हजार वर्षांहून अधिक काळापासून या अंबरग्रिसचा वापर सुगंधी द्रव्यांच्या उद्योगात आणि विविध सौंदर्यप्रसाधनांत केला जात आहे.189falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/catura-ani-helikoptara--50850662https://api.spreaker.com/episode/50850662Tue, 16 Aug 2022 05:23:49 +0000Express Audioपक्ष्यांमध्ये मोर हा एक पक्षी असा आहे की ज्याला उडण्याआधी विमानाप्रमाणे धावून पुरेशी गती प्राप्त करावी लागते व मगच उडता येते. अन्य पक्ष्यांना धावपट्टी आवश्यक नसली तरी हेलिकॉप्टर जसे ऊर्ध्व रेषेत सरळ वर उडते, तसे पक्षी उडत नाहीत. ते पुढच्या व वरच्या...191falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/nisargasnehi-matici-ghare-nature-friendly-mud-houses--50850659https://api.spreaker.com/episode/50850659Fri, 12 Aug 2022 11:30:02 +0000Express Audioब्रिटनमधील सर्वात जुने मातीचे घर ३०० वर्षे होऊनदेखील जसेच्या तसे आहे. ही घरे खूपच भक्कम असतात, जी तोडण्यासाठी यंत्रे वापरावी लागतात. केरळमध्ये अशी घरे आढळतात. या घरांचा बाहेरील गिलावा पाहिला तर ते घर मातीचे आहे, यावर विश्वास बसत नाही.179falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/maharastratila-dayanosora-dinosaurs-of-maharashtra--50850661https://api.spreaker.com/episode/50850661Thu, 11 Aug 2022 11:30:02 +0000Express Audioमहाराष्ट्र आणि तेलंगण यांच्या सीमेवर, गोदावरी नदीच्या उत्तर किनाऱ्यालगत, पोचमपल्ली नावाचे अगदी छोटेसे गाव आहे. कोलकात्याच्या भारतीय सांख्यिकी संस्थेच्या भूविज्ञान विभागातील वैज्ञानिकांनी १९५८ पासून येथील भूप्रदेशाचे सर्वेक्षण सुरू केले होते. त्याच...195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/vara-ga-i-gane-wind-sound-and-music-connection--50850658https://api.spreaker.com/episode/50850658Wed, 10 Aug 2022 11:30:02 +0000Express Audioवाऱ्यामुळे वनस्पतींची पाने हलत असल्याचे दिसते. जास्त वेगवान वारा असेल तर झाडांच्या फांद्या हलताना दिसतात. पण, एखाद्या निसर्गरम्य ठिकाणी गेलात तर चक्क वारा ऐकू येतो. लक्षपूर्वक ऐकल्यास वाऱ्याची शीळ कानी पडते.189falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/manjarice-dole-cat-s-eye-invention-of-reflectors--50850660https://api.spreaker.com/episode/50850660Tue, 09 Aug 2022 11:30:02 +0000Express Audioहेडलाइट्सच्या झोतात रस्त्यावर लुकलुकणारे छोटे दिवे ‘मांजरीचे डोळे’ (कॅट्स आइज) या नावाने ओळखले जातात. ब्रिटिश शास्त्रज्ञ पर्सी शॉ यांना एका रात्री गाडी चालवत असताना अंधारात चमकणारे मांजरीचे डोळे दिसले आणि ही कल्पना सुचली. मांजर अंधारातही चांगले पाहू शकते.195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/sanammagila-vijnana-science-behind-festivals--50850657https://api.spreaker.com/episode/50850657Mon, 08 Aug 2022 11:21:21 +0000Express Audioभारतीय संस्कृतीमधील विविध सण आणि उत्सव हे निसर्गाबरोबरच कृषी संवर्धनाशी जोडलेले आहेत. विशेष म्हणजे यामागे निसर्ग आणि विज्ञान यांचा मिलाफ असतो.195falsefullhttps://www.spreaker.com/episode/caka-navhe-ghadayala-history-of-konark-sun-temple-s-sun-clocks--50774628https://api.spreaker.com/episode/50774628Mon, 01 Aug 2022 12:48:20 +0000Express Audioराचीन काळी चाकाचा उपयोग चक्क घड्याळ म्हणूनदेखील केला गेला आहे. ओरिसा राज्यातल्या कोणार्क सूर्य मंदिरात आपल्याला हे पाहायला मिळते. मंदिराच्या पायथ्याशी दगडात कोरलेली चाके ही केवळ सूर्यरथाची चाके नसून ती सौरघड्याळे आहेत.188falsefull